• Πως αποφασίζουμε το αν μπορούμε να εμπιστευτούμε κάποιον

Μια νέα ασυνήθιστη μελέτη φοιτητών ρίχνει φως στο πότε το ένστικτο μας αποφασίζει ότι μπορούμε να εμπιστευτούμε κάποιον και πότε όχι. Ενώ πολλοί είναι αυτοί που πιστεύουν ότι σημάδια όπως το να αποφεύγεις την οπτική επαφή και οι νευρικές κινήσεις φανερώνουν ότι ένα άτομο είναι ανειλικρινής, οι επιστήμονες έχουν έρθει στο συμπέρασμα ότι καμιά χειρονομία ή έκφραση από μόνη της δεν είναι επαρκής για να προκαλέσει έγκυρα συμπεράσματα.

Αλλά ερευνητές από το Βορειοανατολικό Πανεπιστήμιο της Βοστόνης, το MIT και το Cornell, σε πρόσφατη μελέτη αναγνώρισαν 4 ξεχωριστές συμπεριφορές, που σε συνδυασμό, φαίνεται να προειδοποιούν τον εγκέφαλο μας ότι ένα άτομο είναι αναξιόπιστο.

Τα αποτελέσματα της έρευνας τα οποία θα δημοσιευτούν στο journal Psychological Science, μπορεί να βοηθήσουν να εξηγηθεί γιατί κάποιες φορές σπεύδουμε να συμπαθήσουμε ή να αντιπαθήσουμε κάποιον που μόλις γνωρίσαμε. Αλλά ακόμα πιο σημαντικό είναι το γεγονός ότι τα ευρήματα μπορούν να χρησιμοποιηθούν στην ανάπτυξη λογισμικού, το οποίο θα μπορεί να αναλύει τάχιστα την συμπεριφορά ανθρώπων σε αεροδρόμια ή σε μέρη υψηλού κινδύνου και να φανερώνει πιθανές απειλές.

ΤΟ ΠΕΙΡΑΜΑ

Στο πρώτο πείραμα, δόθηκαν 5 λεπτά σε 86 φοιτητές για να γνωρίσουν ένα συμφοιτητή τους με τον οποίο δεν είχαν έρθει σε επαφή ποτέ πριν. Μισά από τα ζευγάρια γνωρίστηκαν πρόσωπο με πρόσωπο και τα άλλα μισά αλληλεπίδρασαν διαδικτυακά μέσω μηνυμάτων σε chat.

Έπειτα οι φοιτητές ρωτήθηκαν να συμμετάσχουν σε ένα παιχνίδι στο οποίο θα είχαν στην διάθεση τους 4 κουπόνια με την προοπτική να κερδίσουν χρήματα. Οι κανόνες του παιχνιδιού είχαν ως εξής: ένα κουπόνι είχε αξία $1 εάν ο παίχτης το κράταγε για τον εαυτό του και $2 εάν το έδινε σε συμπαίκτη του. Με άλλα λόγια οι παίχτες θα μπορούσαν να κερδίσουν από $4 ο καθένας εάν όλοι οι παίχτες κράταγαν τα κουπόνια τους, αλλά $8 αν όλοι οι παίχτες αντάλλασσαν τα κουπόνια τους. Το μεγαλύτερο κέρδος που θα μπορούσε να έχει κάποιος ήταν $12, στην περίπτωση που έπαιρνε όλα τα κουπόνια από τον συμπαίχτη του και δεν επέστρεφε κανένα.

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ

Συνολικά μόνο 1 στους 5 (22%) ήταν “αξιόπιστοι“ και συνεργάσιμοι  δίνοντας όλα τα κουπόνια τους έτσι ώστε κάθε παίχτης να κερδίσει $8. 13% ήταν παντελώς αναξιόπιστοι  κρατώντας όλα ή τα περισσότερα από τα κουπόνια και το υπόλοιπο 65% ήταν εν μέρη συνεργάσιμο, δίνοντας 2 ή 3 κουπόνια αλλά κρατώντας πίσω 1 ή 2 για ασφάλεια.

Και οι 2 ομάδες επέδειξαν τον ίδιο βαθμό συνεργασίας. Είτε οι φοιτητές γνωρίστηκαν πρόσωπο με πρόσωπο ή διαδικτυακά, δεν άλλαξε την απόφασή τους για το πώς να συμπεριφερθούν στο παιχνίδι. Αλλά οι μαθητές που γνωρίστηκαν από κοντά ήταν πολύ καλύτεροι στο να προβλέψουν την αξιοπιστία του συμπαίχτη τους. Κάτι που αποδεικνύει ότι για τα συμπεράσματά τους βασίστηκαν σε οπτικά σημάδια .

Οι μη διαπροσωπικές γνωριμίες δεν έκαναν τους ανθρώπους πιο εγωιστές. Αλλά η ικανότητα ενός ατόμου να “προβλέπει“ πως θα δράσει ο συμπαίχτης του μειώθηκε αισθητά.

είπε ο επικεφαλής της μελέτης David DeSteno, καθηγητής ψυχολογίας από το Βορειοανατολικό Πανεπιστήμιο της Βοστόνης.  Υπάρχουν σημάδια που το μυαλό μας αντιλαμβάνεται ασυνείδητα και σου δίνουν την δυνατότητα να αναγνωρίσεις τα άτομα που θα είναι αξιόπιστα.

Προκειμένου να ανακαλύψουν τα σημάδια στα οποία οι παίχτες ανταποκρίνονταν, οι ερευνητές βιντεοσκόπησαν τις 5-λεπτες συζητήσεις που είχαν οι παίχτες πριν το παιχνίδι. Έτσι ανακάλυψαν ότι 4 συγκεκριμένες χειρονομίες καταδείκνυαν πότε ένα άτομο ήταν πιθανό να είναι λιγότερο αξιόπιστο:

  • Το να γέρνεις μακρία από κάποιον
  • το να σταυρώνεις τα χέρια σου σαν θέτεις ένα μπλόκο
  • το να πιάνεις, τρίβεις ή να αγγίζεις τα χέρια σου μεταξύ τους.
  • Το να πιάνεις τον εαυτό σου στο πρόσωπο στην κοιλιά ή κάπου αλλού.

Αυτά τα σημάδια αν και δεν έχουν πολύ σημασία από μόνα τους μπορούν να προβλέψουν αναξιοπιστία όταν τα βρίσκεις σε συνδυασμό.

Οι συμμετέχοντες αντελήφθησαν τα σημάδια ενστικτωδώς.

Όσο περισσότερο έβλεπες κάποιον να κάνει αυτές τις χειρονομίες τόσο πιο δυνατό θα ήταν το ένστικτο σου ότι θα ήταν αναξιόπιστος

Στην συνέχεια οι ερευνητές πραγματοποίησαν ένα πείραμα όπου έβαλαν φοιτητές να αλληλεπιδράσουν με ένα ρομπότ. Το ρομπότ είχε φιλικό πρόσωπο και είχε αναπτυχθεί από την Cynthia Breazeal η οποία είναι υπεύθυνη της ομάδας “personal robot“ του MIT.

Η κατάσταση ήταν ίδια με πριν, εκτός του ότι οι φοιτητές είχαν μια 10-λεπτη συνομιλία με το ρομπότ προτού αρχίσουν το παιχνίδι. Μια γυναίκα έκανε την φωνή του ρομπότ , αλλά αγνοούσε τις χειρονομίες του ρομπότ, οι οποίες ελέγχονταν από 2 άλλους ανθρώπους. Κάποιες φορές το ρομπότ χρησιμοποιούσε μόνο τυπικές κινήσεις, όπως το να μετακινεί μόνο ένα χέρι ή το να σηκώνει τους ώμους σε ένδειξη αδιαφορίας, αλλά κάποιες φορές μιμούνταν τις 4 χειρονομίες της αναξιοπιστίας: να σφίγγει τα χέρια, να τα σταυρώνει, να αγγίζει το πρόσωπο ή να γέρνει προς τα πίσω.

Όσο εκπληκτικό και αν ακούγετε, οι φοιτητές που είδαν το ρομπότ να κάνει τις χειρονομίες αναξιοπιστίας, αργότερα βάσισαν τις επιλογές τους στο δεδομένο ότι το ρομπότ δεν ήταν άξιο εμπιστοσύνης.

Αργότερα σε ερωτηματολόγια, οι φοιτητές και των 2 γκρουπ βαθμολόγησαν το ρομπότ εξίσου συμπαθητικό. Αλλά αυτοί που το είχαν παρατηρήσει ασυνείδητα να κάνει τις χειρονομίες, έκριναν το ρομπότ ως λιγότερο αξιόπιστο.

Δεν έχει καμιά λογική το να δίνεις “προθέσεις” σε ένα ρομπότ. Αλλά όπως φαίνεται έχουμε συγκεκριμένες στάσεις του σώματος και χειρονομίες που ερμηνεύουμε με συγκεκριμένο τρόπο. Όταν τις βλέπουμε, είτε όταν είναι από ρομπότ είτε είναι από άνθρωπο, επηρεαζόμαστε από αυτές, εξαιτίας των συνάψεων που ξυπνάνε στον εγκέφαλό μας.

είπε ο καθηγητής οικονομικών του πανεπιστημίου cornell Robert H. Frank ο οποίος πρόσθεσε ότι η μελέτη, εκτός των άλλων οδηγεί στο συμπέρασμα ότι ίσως υπάρχει «εξελικτικό όφελος» όχι μόνο από την συνεργασία αυτή καθεαυτή, αλλά και από την ικανότητα μας να καθορίζουμε ποιος είναι αξιόπιστος.

Μία από τις «μεγάλες» και ενδιαφέρουσες ερωτήσεις της εξέλιξης πάντα ήταν «γιατί οι άνθρωποι κάνουν το σωστό και αφήνουν τις ευκαιρίες να κερδίσουν με μη ηθικό τρόπο, ακόμα και όταν δεν κοιτάει κανείς?» Αλλά εάν είσαι γνωστός στον περίγυρό σου για την αξιοπιστία σου σαν άτομο, τότε η «οικονομική» σου  αξία ανεβαίνει δραματικά σε πολλές περιστάσεις.