5 σημάδια ότι είστε «εργαζόμενος μιας χρήσης»
Η ψηφιακή επανάσταση υπόσχεται να αλλάξει τον τρόπο που εργαζόμαστε, αλλά η πραγματική απειλή ίσως κρύβεται στην αλλαγή του τρόπου με τον οποίο μας βλέπουν οι εργοδότες. Πίσω από τη βιτρίνα της τεχνολογικής προόδου, μια αθόρυβη ανατροπή αναδιαμορφώνει την αγορά: η μετάβαση από την ασφάλεια στην απόλυτη αναλωσιμότητα. Ακόμη και αν διατηρείτε σταθερή απασχόληση, εισπράττετε μισθό και είστε συνεπείς στο καθημερινό ωράριο, η απουσία προοπτικής στο περιβάλλον όπου εργάζεστε ίσως δεν είναι τυχαία.
Αυτή την ανησυχητική πραγματικότητα αναλύει ο Πολ Όστερμαν, κορυφαίος ειδικός σε θέματα αγοράς εργασίας στο MIT, εισάγοντας έναν όρο που περιγράφει το μέλλον εκατομμυρίων υπαλλήλων: ο «εργαζόμενος μιας χρήσης».
Το προφίλ του περιθωριοποιημένου εργαζομένου
Στο πρόσφατο βιβλίο του, Εργαζόμενοι μιας χρήσης: Ο μετασχηματισμός της απασχόλησης, ο Πολ Όστερμαν εκτιμά ότι το 17% του αμερικανικού εργατικού δυναμικού —δηλαδή ένας στους έξι εργαζομένους— ανήκει πλέον στο περιθώριο της αγοράς. Συνολικά, τουλάχιστον 55 εκατομμύρια εργαζόμενοι στις ΗΠΑ τελούν υπό καθεστώς περιορισμένης ασφάλειας, μηδενικών παροχών και ανύπαρκτων ευκαιριών εξέλιξης.
Η ανάλυση βασίζεται σε πρωτογενή έρευνα με δείγμα άνω των 6.000 εργαζομένων. Το μέγεθος προκαλεί αίσθηση, καθώς ο δημόσιος διάλογος για την επισφαλή εργασία περιορίζεται συνήθως στους οδηγούς της Uber, τους διανομείς της DoorDash και τα υπόλοιπα επαγγέλματα της οικονομίας της περιστασιακής απασχόλησης (gig economy). Ο Όστερμαν, ωστόσο, αναδεικνύει μια πολύ βαθύτερη ανατροπή: «Δεν μεταβαλλόμαστε σε οικονομία περιστασιακής απασχόλησης, αλλά σε οικονομία μιας χρήσης».
Το φαινόμενο πλήττει μαζικά τους χαμηλόμισθους στον τομέα των υπηρεσιών, αλλά επεκτείνεται και σε εξειδικευμένους επαγγελματίες γραφείου, όπως οι έκτακτοι πανεπιστημιακοί βοηθοί και οι έμμισθοι δικηγόροι σε νομικές εταιρείες.
Οι περιθωριοποιημένοι εργαζόμενοι δεν ταυτίζονται απαραίτητα με εξωτερικούς συνεργάτες· συχνά αποτελούν τακτικό προσωπικό μιας επιχείρησης. Αν και τυπικά στελεχώνουν το δυναμικό, η σύνδεση με την παραδοσιακή δομή και την εξέλιξη της σταδιοδρομίας παραμένει ανύπαρκτη.
Το ερώτημα δεν είναι πλέον απλώς: «Έχω δουλειά;» αλλά: «Πώς με αντιμετωπίζει ο εργοδότης μου»
Η ειδοποιός διαφορά από το παραδοσιακό προσωπικό δεν έγκειται απαραίτητα στην απόδοση ή στις ικανότητες, αλλά στη στάση που κρατά ο εργοδότης απέναντί τους. «Οι περιθωριοποιημένοι εργαζόμενοι στερούνται επαγγελματικής προοπτικής μέσα στις επιχειρήσεις όπου απασχολούνται», εξηγεί ο Όστερμαν. Ο διαχωρισμός αυτός αποκτά καθοριστική σημασία για την αξιολόγηση μιας θέσης εργασίας.
Το ερώτημα δεν είναι πλέον απλώς: «Έχω δουλειά;» αλλά: «Με αντιμετωπίζει η εταιρεία ως κεφάλαιο που αξίζει να αναπτυχθεί;» Πρόκειται για δύο εντελώς διαφορετικές μορφές απασχόλησης.
Από την πλευρά της εργοδοσίας, το κίνητρο είναι προφανές. Το τακτικό προσωπικό συνεπάγεται μακροχρόνιες δεσμεύσεις, καθώς εγείρει αξιώσεις για αυξήσεις, παροχές, επιμόρφωση, ανέλιξη και διοικητική υποστήριξη. Αντίθετα, οι απασχολούμενοι με μερική απασχόληση και οι περιθωριοποιημένοι εργαζόμενοι προσφέρουν την ευελιξία για άμεση αυξομείωση του δυναμικού, χωρίς το βάρος αντίστοιχων υποχρεώσεων.
Η έρευνα δείχνει ότι οι επιχειρήσεις προκρίνουν πλέον την ευελιξία και το συμπιεσμένο μισθολογικό κόστος έναντι των πλεονεκτημάτων που προσφέρει ένα αφοσιωμένο προσωπικό. Η επιλογή αυτή, όμως, συνεπάγεται ψυχολογικό και λειτουργικό τίμημα. Όταν το προσωπικό συνειδητοποιεί την άρνηση της εργοδοσίας να επενδύσει σε αυτό, παύει να έχει κίνητρο να στηρίξει μακροπρόθεσμα την επιχείρηση. Εάν οι εργαζόμενοι αισθάνονται αναλώσιμοι, αντικαταστάσιμοι ή μόνιμα αποκλεισμένοι, η απώλεια της αφοσίωσης δεν πρέπει να εκπλήσσει κανέναν.
Η επίδραση της Τεχνητής Νοημοσύνης
Ο Όστερμαν εκτιμά ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη θα επιταχύνει το μοντέλο της αναλώσιμης απασχόλησης, καθώς οι επιχειρήσεις αδυνατούν να προβλέψουν τον ακριβή αριθμό εργαζομένων και το είδος των δεξιοτήτων που θα απαιτηθούν μελλοντικά. «Η συγκεκριμένη τάση θα ενταθεί λόγω της Τεχνητής Νοημοσύνης», επισημαίνει, καθώς η αβεβαιότητα ωθεί την εργοδοσία να στρέφεται σε προσωπικό που μπορεί να προσλαμβάνει ή να απολύει με μεγαλύτερη ευκολία.
Η τεχνολογική αυτή επανάσταση, ωστόσο, δεν εκμηδενίζει την αξία του ανθρώπινου παράγοντα· απλώς μειώνει το κόστος των αυτοματοποιημένων, τυποποιημένων δεξιοτήτων. Καθώς οι μηχανές αναλαμβάνουν όλο και περισσότερες γνωστικές διαδικασίες, οι αμιγώς ανθρώπινες αρετές, όπως η κρίση, η περιέργεια, η αξιοπιστία, η ενσυναίσθηση, η επικοινωνιακή δεινότητα και η κριτική σκέψη, αποκτούν πρωταρχική αξία στην αγορά.
5 σημάδια που μαρτυρούν εργασιακή περιθωριοποίηση
Κρίνεται σκόπιμο να αξιολογείται εγκαίρως αν μια θέση εργασίας προσφέρει πραγματική προοπτική. Τα προειδοποιητικά σημάδια είναι σαφή:
- Διεύρυνση καθηκόντων χωρίς ανέλιξη: Ο όγκος εργασίας αυξάνεται, αλλά η πορεία προς την επαγγελματική εξέλιξη παραμένει στάσιμη και θολή.
- Αποκλεισμός από προγράμματα επιμόρφωσης: Οι ευκαιρίες για συμμετοχή σε συνέδρια, πιστοποιήσεις, προγράμματα καθοδήγησης (mentoring) ή έργα υψηλής προβολής καταλήγουν μόνιμα σε συναδέλφους.
- Απουσία συζητήσεων για το μέλλον: Οι αξιολογήσεις περιορίζονται αποκλειστικά στην τρέχουσα διεκπεραίωση του έργου, αγνοώντας παντελώς τον σχεδιασμό για το πού θα βρίσκεται ο εργαζόμενος σε βάθος τριετίας ή πενταετίας.
- Απομόνωση από τα κέντρα αποφάσεων: Η χάραξη στρατηγικής, οι κρίσιμες συζητήσεις και η δικτύωση εξελίσσονται στο παρασκήνιο, χωρίς καμία συμμετοχή ή ενημέρωση.
- Επένδυση στο προϊόν, όχι στο ταλέντο: Η διοίκηση ενδιαφέρεται αποκλειστικά για την τρέχουσα παραγωγικότητα και τη στιγμιαία απόδοση, αδιαφορώντας για τη μακροπρόθεσμη προσφορά και εξέλιξη του δυναμικού.
Κανένα προειδοποιητικό σημάδι δεν αρκεί από μόνο του για να στοιχειοθετήσει εργασιακή απαξίωση. Ωστόσο, η επανάληψη τέτοιων συμπεριφορών συνιστά σαφές μοτίβο που απαιτεί εγρήγορση.
Προτιμώμενη πηγή στην Google
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.
