Οι νεότερες εξελίξεις στον τρόπο λειτουργίας των φαρμακείων τόσο στην Ελλάδα όσο και την υπόλοιπη Ευρώπη, οι υπηρεσίες, τα πρωτόκολλα και η εκπαίδευση των φαρμακείων και των φαρμακοποιών αναλύονται από τον γενικό γραμματέα ΔΣ του Πανελλήνιου Φαρμακευτικού Συλλόγου & πρόεδρο ΔΣ του Φαρμακευτικού Συλλόγου Χανίων, Μανόλη Κατσαράκη, με αφορμή το πρόσφατο και πολύ επιτυχημένο συνέδριο PharmaPoint 2026, που διοργάνωσε ο Φαρμακευτικός Σύλλογος Θεσσαλονίκης.
Με αφορμή την ομιλία σας στο PharmaPoint 2026, που είχε ως θέμα τις υπηρεσίες Υγείας στα ευρωπαϊκά φαρμακεία, θα ήθελα να μας εξηγήσετε αναλυτικά τι προσφέρουν σε ευρωπαϊκές χώρες.
Η ευρωπαϊκή εμπειρία δείχνει ότι το φαρμακείο συμμετέχει όλο και πιο οργανωμένα στην πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας. Οι υπηρεσίες περιλαμβάνουν πρόληψη, εμβολιασμούς, ανασκόπηση της φαρμακευτικής αγωγής, υποστήριξη των χρόνιων ασθενειών και αντιμετώπιση συγκεκριμένων συχνών παθήσεων. Το εύρος των αρμοδιοτήτων διαφέρει ανά χώρα, με καθορισμένα πρωτόκολλα, εκπαίδευση και όρια παραπομπής στον γιατρό.
Στην Αγγλία, τα φαρμακεία συμμετέχουν στον σχεδιασμό του NHS. Μέσω του «Pharmacy First» αξιολογούν και αντιμετωπίζουν επτά συχνές παθήσεις, ακολουθώντας συγκεκριμένες κλινικές διαδρομές. Παρέχουν επίσης υπηρεσίες ανίχνευσης υπέρτασης, αντισύλληψης και εμβολιασμού, υποστήριξη κατά την έναρξη νέας φαρμακευτικής θεραπείας και έλεγχο της αγωγής μετά από εξιτήριο.
Στην Ιρλανδία, το «Common Conditions Service» αφορά οκτώ συχνές παθήσεις: ρινίτιδα, επιπεφυκίτιδα, επιχείλιο έρπητα, κηρίο, έρπητα ζωστήρα, στοματική καντιντίαση, μη επιπλεγμένη κυστίτιδα και κολπική καντιντίαση. Ο φαρμακοποιός μετά από πιστοποιημένη εκπαίδευση, προβαίνει σε αξιολόγηση και μπορεί να συνταγογραφήσει μέσα στο προβλεπόμενο πλαίσιο.
Στη Γερμανία ήδη από το 2022, αποζημιώνονται πέντε συγκεκριμένες φαρμακευτικές υπηρεσίες: η τυποποιημένη εκτίμηση υψηλής πίεσης, η εκπαίδευση στη χρήση εισπνεόμενων φαρμάκων, η εκτεταμένη συμβουλευτική στην πολυφαρμακία, η φροντίδα μεταμοσχευμένων ασθενών και η υποστήριξη από του στόματος αντικαρκινικής θεραπείας. Η μεταρρύθμιση από το 2027 θα διευρύνει αυτό το πεδίο με 5 πρόσθετες υπηρεσίες: εκτίμηση καρδιομεταβολικού κινδύνου, παρέμβαση για διακοπή καπνίσματος, εκπαίδευση στην τεχνική ενέσεων, υποστήριξη κατά την έναρξη νέας χρόνιας αγωγής και διαχείριση σύνθετης χρόνιας αγωγής με προηγούμενη συνεννόηση με τον θεράποντα γιατρό.
Στη Γαλλία, υπάρχει ένα ιδιαίτερα εκτεταμένο σύνολο θεσμοθετημένων και αμειβόμενων υπηρεσιών. Οι εκπαιδευμένοι φαρμακοποιοί μπορούν να συνταγογραφούν και να χορηγούν εμβόλια του εθνικού προγράμματος από την ηλικία των 11 ετών. Επίσης, πραγματοποιούν ταχεία δοκιμασία για στρεπτόκοκκο σε επιλέξιμους ασθενείς με φαρυγγοαμυγδαλίτιδα και έλεγχο απλής κυστίτιδας σε επιλέξιμες γυναίκες 16–65 ετών. Όταν το αποτέλεσμα είναι θετικό και πληρούνται τα κριτήρια του πρωτοκόλλου, μπορούν να χορηγούν συγκεκριμένα αντιβιοτικά χωρίς ιατρική συνταγή. Στη φροντίδα των χρόνιων ασθενών περιλαμβάνονται η ανασκόπηση αγωγής για άτομα άνω των 65 ετών με πολυφαρμακία καθώς και συνεδρίες για άσθμα, αντιπηκτική αγωγή και από του στόματος αντικαρκινική θεραπεία. Τα φαρμακεία συμμετέχουν ακόμη στον προσυμπτωματικό έλεγχο καρκίνου παχέος εντέρου και υποστηρίζουν την πρόσβαση του ασθενούς σε ιατρική τηλεσυνεδρία.
Το ελληνικό φαρμακείο πού βρίσκεται σε όλο αυτό, δεδομένου ότι αποτελεί ουσιαστικά σημείο Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας;
Το ελληνικό φαρμακείο διαθέτει ήδη σημαντική εμπειρία στην παροχή υπηρεσιών υγείας και ένα δίκτυο που προσφέρει εύκολη πρόσβαση κοντά στον τόπο κατοικίας του πολίτη. Ο αντιγριπικός εμβολιασμός, η συμμετοχή στην πρόληψη του καρκίνου παχέος εντέρου, οι εγγραφές των πολιτών στο προσωπικό ιατρό, η υποστήριξη του προγράμματος παχυσαρκίας και η «ατομική διακίνηση» φαρμάκων υψηλού κόστους δείχνουν ότι το φαρμακείο έχει ήδη ενεργό ρόλο στην πρόληψη και στην πρόσβαση στη θεραπεία.
Το επόμενο βήμα είναι η σταθερή ένταξη αυτών των υπηρεσιών στον εθνικό σχεδιασμό της πρωτοβάθμιας φροντίδας. Χρειάζονται σαφή πρωτόκολλα, πιστοποιημένη εκπαίδευση ανά υπηρεσία, καθορισμένες ευθύνες και οργανωμένη συνεργασία με τους γιατρούς. Χρειάζονται επίσης χρηματοδότηση της επιστημονικής πράξης και αξιολόγηση των αποτελεσμάτων της.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η ψηφιακή διασύνδεση και η πρόσβαση στον ηλεκτρονικό φάκελο υγείας ασθενούς. Η αναγκαία πληροφορία για την αγωγή, τις αλλεργίες και το εμβολιαστικό ιστορικό, η καταγραφή της υπηρεσίας και η ηλεκτρονική ενημέρωση του θεράποντος γιατρού θα υποστηρίζουν την ασφαλή συνέχεια της φροντίδας.
Στην παρουσίαση καταγράφονται προτάσεις για υπηρεσίες υπό προετοιμασία, όπως η δομημένη συμβουλευτική διακοπής καπνίσματος και ο έλεγχος λευκωματουρίας σε υπερτασικούς, με παραπομπή. Πρόκειται για πεδία που μπορούν να σχεδιαστούν και να αξιολογηθούν πριν από ευρύτερη εφαρμογή.
Ενδιαφέρον έχει επίσης το πώς τα συστήματα Υγείας σε ευρωπαϊκές χώρες εντάσσουν τα φαρμακεία.
Τα ευρωπαϊκά παραδείγματα δείχνουν διαφορετικούς τρόπους ένταξης όπως και χρηματοδότησης των υπηρεσιών. Στην Αγγλία, οι υπηρεσίες αποτελούν μέρος του NHS, με δημόσια συμβατική χρηματοδότηση και συγκεκριμένες κλινικές διαδρομές. Στη Γαλλία, η εθνική σύμβαση με την Assurance Maladie αναγνωρίζει και αποζημιώνει συγκεκριμένες πράξεις του φαρμακοποιού. Στη Γερμανία, προβλέπεται δικαίωμα πρόσβασης σε καθορισμένες φαρμακευτικές υπηρεσίες με συμφωνημένες αμοιβές, ενώ από την 1η Ιανουαρίου 2027 προβλέπεται απευθείας τιμολόγηση στα ασφαλιστικά ταμεία ή στους φορείς που αυτά ορίζουν. Στην Ιρλανδία, η υπηρεσία για συχνές παθήσεις στηρίζεται σε εθνικά πρωτόκολλα και πιστοποίηση αλλά η επίσκεψη πληρώνεται από τον πολίτη.
Κοινό στοιχείο είναι ότι καθορίζονται ο πληθυσμός που δικαιούται την υπηρεσία, οι προϋποθέσεις παροχής, τα όρια της παρέμβασης και ο τρόπος παραπομπής. Η καταγραφή και η επικοινωνία με τους άλλους επαγγελματίες υγείας συνδέουν την πράξη του φαρμακείου με τη συνολική φροντίδα του ασθενούς.
Ουσιαστικά κύριε Κατσαράκη τι είναι αυτό που έχει φέρει δυναμικά στο προσκήνιο τη συζήτηση για τις υπηρεσίες των φαρμακείων σε ολόκληρη την Ευρώπη;
Κατά τη γνώμη μου, πέντε βασικοί λόγοι εξηγούν αυτή την εξέλιξη:
- η ανάγκη των εθνικών συστημάτων υγείας να εντάξουν ουσιαστικά τα φαρμακεία στην πρωτοβάθμια φροντίδα, αξιοποιώντας τη συμβολή τους σε μία σειρά δράσεων που αφορούν πρόληψη και διαχείριση ασθενειών, με συνεργασία μεταξύ επαγγελματιών υγείας
- η επιθυμία των ίδιων των ασθενών, όπως προκύπτει και από ερευνητικά δεδομένα, να λαμβάνουν περισσότερες υπηρεσίες από το φαρμακείο της γειτονιάς τους
- η εσωτερική αναζήτηση του ίδιου φαρμακοποιού για επιστημονική και επαγγελματική εξέλιξη, με υπηρεσίες που πλαισιώνουν τη φαρμακευτική θεραπεία
- η ανάγκη επιχειρηματικής ενίσχυσης και ανάπτυξης οικονομικά εύρωστων φαρμακείων, με πόρους για επένδυση στην ποιότητα υγείας
- η ταχεία ανάπτυξη ρομποτικών συστημάτων με αυτοματοποιημένη διάθεση και συμβουλευτική στα φάρμακα, (στην άλλη άκρη του Ατλαντικού – Η.Π.Α) μας υποδεικνύει να ενισχύσουμε την αναντικατάστατη προσωπική σχέση φαρμακοποιού και πολίτη και να επενδύσουμε στις υπηρεσίες, δίνοντας ουσιαστικό περιεχόμενο σε αυτή τη σχέση, αναδεικνύοντας την αξία της ανθρώπινης επικοινωνίας, της εξατομικευμένης επιστημονικής προσέγγισης και της συνέχειας στη φροντίδα.
Ποιες είναι οι νέες ευρωπαϊκές οδηγίες για την εκπαίδευση των φαρμακοποιών;
Η παρουσίαση αναφέρεται στην Οδηγία (ΕΕ) 2024/782, με προθεσμία ενσωμάτωσης την 4η Μαρτίου 2026. Οι νέες απαιτήσεις ενισχύουν την εκπαίδευση με τα μαθήματα της κλινικής φαρμακευτικής, φαρμακευτικής φροντίδας, δημόσιας υγείας, επιδημιολογίας, κοινωνικής φαρμακευτικής, διεπαγγελματικής πρακτικής και εφαρμογής ψηφιακών εργαλείων.
Η κατεύθυνση αυτή συνδέεται με τον σημερινό ρόλο του φαρμακοποιού ώστε να υποστηρίζει την ασφαλή χρήση των φαρμάκων, να συμμετέχει στην πρόληψη και να συνεργάζεται με τους άλλους επαγγελματίες υγείας. Για τους ήδη ενεργούς φαρμακοποιούς, προτείνεται συνεχιζόμενη κατάρτιση με πιστοποιημένες δεξιότητες ανά υπηρεσία και τακτική επικαιροποίηση των γνώσεων.
Θα πρέπει όμως να υπάρξει άμεση παρέμβαση προς την κατεύθυνση υλοποίησης της ευρωπαϊκής οδηγίας καθόσον από το Μάρτιο του 2026 έχει εκπνεύσει η προθεσμία του νόμου και ήδη θα έπρεπε τα μαθήματα αυτά να διδάσκονται στους Έλληνες φοιτητές από τον τρέχον ακαδημαϊκό έτος.
Το ελληνικό φαρμακείο και ο Έλληνας φαρμακοποιός απέδειξαν την επιστημονικότητά τους με τη σημαντική βοήθεια που προσέφεραν εν μέσω πανδημίας. Έχουμε κάποια στοιχεία αναφορικά με τις υπηρεσίες που προσφέρουν τα φαρμακεία μας;
Στην περίοδο της πανδημίας για τα φαρμακεία καταγράφονται η διάθεση 150 εκατομμυρίων self-tests και η οργάνωση 8,5 εκατομμυρίων ραντεβού εμβολιασμού COVID. Καταχωρήθηκαν ηλεκτρονικά επίσης 2 εκατομμύρια εγγραφές πολιτών σε Προσωπικό Γιατρό.
Στον αντιγριπικό εμβολιασμό, την περίοδο 2025-2026 πραγματοποιήθηκαν 2,04 εκατομμύρια εμβολιασμοί χωρίς ιατρική συνταγή και μαζί με τα συνταγογραφημένα εμβόλια οι φαρμακοποιοί διενέργησαν το 90% του αντιγριπικών εμβολίων. Δύναται να διενεργήσουν επίσης το σύνολο των εμβολίων του Εθνικού Προγράμματος Εμβολιασμών Ενηλίκων και έχουν τη δυνατότητα υποκατάστασης σε γενόσημα κατά την εκτέλεση της συνταγογράφησης. Στο πρόγραμμα πρόληψης καρκίνου παχέος εντέρου διαθέσαμε 1.002.887 tests και καταχωρήσαμε 445.418 αποτελέσματα. Στο πρόγραμμα παχυσαρκίας έως τον Μάιο του 2026, καταγράφονται 70.960 ωφελούμενοι και 109.279 εκτελέσεις.
Παράλληλα, μέσα στο 2026 αναπτύχθηκε σταδιακά η διακίνηση φαρμάκων υψηλού κόστους μέσα από τα ιδιωτικά φαρμακεία και συγκεκριμένα από τον Φεβρουάριο για ογκολογίκα και αιματολογικά σκευάσματα και για πολλαπλή σκλήρυνση, από τον Απρίλιο για anti-TNF βιολογικούς παράγοντες και από τον Ιούνιο για ηπατίτιδα Β και σοβαρό άσθμα.
Τα στοιχεία των διαθέσεων αποτυπώνουν τη δυνατότητα του δικτύου των φαρμακείων να υποστηρίζει υπηρεσίες μεγάλης κλίμακας. Αυτή η εμπειρία αποτελεί τη βάση για τη συστηματική ένταξη του φαρμακείου στην πρωτοβάθμια φροντίδα, με τεκμηρίωση, συνεργασία και έμπρακτη αναγνώριση του επιστημονικού έργου του φαρμακοποιού.
Προτιμώμενη πηγή στην Google
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.
