Ενας υπόγειος δίαυλος επικοινωνίας μεταξύ Λευκού Οίκου και Βλαντίμιρ Πούτιν, προσπάθησε το φθινόπωρο του 2022 να αποτρέψει τον κίνδυνο πυρηνικής εκτροπής του πολέμου στην Ουκρανία.
Rεπορτάζ των Financial Times ανασυνθέτει αυτή την προσπάθεια μέσα από μαρτυρίες συμμετεχόντων, καταγράφοντας όσα φέρεται να είπε ο Ρώσος πρόεδρος για τον πόλεμο, τις διαπραγματεύσεις και τους όρους μιας συμφωνίας.
Η ιστορία αρχίζει στις 3 Μαρτίου 2022. Είχε περάσει μία εβδομάδα από τότε που ο Βλαντίμιρ Πούτιν είχε διατάξει την εισβολή πλήρους κλίμακας στην Ουκρανία και ο πόλεμος του Ρώσου προέδρου δεν εξελισσόταν σύμφωνα με το σχέδιο.
Ο Ρίτσαρντ Κον (Αμερικανός δικηγόρος με πολυετή επαγγελματική παρουσία στη Ρωσία) δέχεται ένα τηλεφώνημα από Ρώσο επιχειρηματία με υψηλές διασυνδέσεις στο Κρεμλίνο.
Ο συνομιλητής του προειδοποιεί ότι ο Πούτιν είναι έτοιμος να χρησιμοποιήσει τακτικά πυρηνικά όπλα για να κερδίσει τον πόλεμο.
«Αυτή είναι μια υπαρξιακή απειλή για εμάς», λέει ο Ρώσος επιχειρηματίας. «Ξέρουμε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες προσπαθούν να μας καταστρέψουν». Και προσθέτει: «Με τις αδέξιες κινήσεις σας οδεύετε προς τον Γ΄ Παγκόσμιο Πόλεμο».
Ο Κον επικοινωνεί με τον Έρικ Γκριν (τότε ανώτερο διευθυντή αρμόδιο για τη Ρωσία στο Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας των ΗΠΑ), με τον οποίο είχε ήδη συζητήσει τη δημιουργία ενός παρασκηνιακού διαύλου. Αναζητώντας πρόσβαση στον Πούτιν, προσεγγίζει τον Μπομπ Φόρσμαν (Αμερικανό επενδυτικό τραπεζίτη με μακρά δραστηριότητα στη Ρωσία). Εκείνος προτείνει τον Ματίας Βάρνιγκ (πρώην στέλεχος της ανατολικογερμανικής Στάζι, τραπεζίτη και επί δεκαετίες φίλο του Πούτιν).
Στην πρώτη συνάντησή τους, στη Ζυρίχη στις 4 Οκτωβρίου 2022, ο Βάρνιγκ περιγράφει έναν Πούτιν βαθιά απομονωμένο, επηρεασμένο από την πανδημία και χολωμένο από όσα θεωρούσε ως «ταπεινώσεις» που υφίσταται η Ρωσία από τη Δύση.
Ο Πούτιν απαιτούσε από όλους τους επισκέπτες, ακόμη και από τον επικεφαλής του επιτελείου του, να μπαίνουν σε καραντίνα για μεγάλα διαστήματα.
Αλλα και παρά την καραντίνα, όσοι τον έβλεπαν κάθονταν στην άλλη άκρη ενός μακριού τραπεζιού. Ο Κον εντυπωσιάστηκε από την ολοφάνερη ανησυχία του Βάρνιγκ για την κατάσταση. Η περιγραφή των συνθηκών διαβίωσης του Πούτιν τού θύμισε το καταφύγιο του Χίτλερ. Φοβόταν ότι ο Πούτιν έβλεπε τον πυρηνικό πόλεμο ως μια μορφή αυτοκτονίας.
«Πρέπει να το κάνουμε», λέει στους δύο Αμερικανούς για τη δημιουργία του διαύλου. «Κανείς άλλος δεν κάνει τίποτα. Δεν υπάρχει επικοινωνία. Πρέπει να βρούμε μια λύση».
Λίγο αργότερα, ο Γκριν αναθέτει στον Κον να διαβιβάσει συγκεκριμένα μηνύματα του Λευκού Οίκου. Ο Κον συναντά τον Βάρνιγκ στη Γερμανία και διευκρινίζει: «Όπως σου είπα, γενικώς δεν μιλώ εκ μέρους των ΗΠΑ. Όμως, σε αυτή τη μία περίπτωση, μιλώ».
«Δεν θέλουμε να καταστρέψουμε τη Ρωσία»
Το μήνυμα των ΗΠΑ προς τον Πούτιν είναι σαφές: «Οι ΗΠΑ δεν επιδιώκουν αλλαγή καθεστώτος. Δεν προσπαθούμε να καταστρέψουμε τη Ρωσία. Δεν υπάρχει υπαρξιακή απειλή. Προσπαθούμε να στηρίξουμε τη διεθνή τάξη και τον ΟΗΕ. Θέλουμε ειρήνη».
Ο Βάρνιγκ εξηγεί ότι μπορεί να μιλήσει ανοιχτά στον Πούτιν, αλλά χρειάζεται συγκεκριμένη εντολή για να ληφθεί σοβαρά υπόψη. Έχει ήδη χαρακτηρίσει την εισβολή τρομερό λάθος και έχει προειδοποιήσει τον Ρώσο πρόεδρο ότι δεν θα υπάρξει νικητής.Όμως ο Πούτιν ζούσε μέσα σε μια πληροφοριακή φούσκα, τροφοδοτούμενος με επιλεκτικά θετικές ειδήσεις από το πεδίο της μάχης.
Στις 26 Οκτωβρίου, στο αεροδρόμιο της Φρανκφούρτης, ο Βάρνιγκ μεταφέρει την απάντηση του Πούτιν, με τον οποίο, όπως λέει, συναντήθηκε κατά μόνας το προηγούμενο βράδυ. Διαβάζοντας από το σημειωματάριό του, παραθέτει τα λόγια του Πούτιν: «Δεν έχω άλλη επιλογή από τη διεξαγωγή στρατιωτικών επιχειρήσεων».
«Είμαι έτοιμος να πολεμήσω»
Ακολουθεί, ωστόσο, ένα διαφορετικό μήνυμα: «Είμαι πολύ ανοιχτός σε διαπραγματεύσεις. Θέλω να συζητήσω λύσεις. Θέλω ειρήνη για την Ουκρανία». Ο Πούτιν φέρεται να προτείνει ως αφετηρία τις συνομιλίες της Κωνσταντινούπολης, που είχαν καταρρεύσει τον Απρίλιο.
«Πρέπει να λυθεί αυτό. Θέλω η λύση να διαρκέσει εκατό χρόνια», συνεχίζει. Παράλληλα, προειδοποιεί: «Εάν δεν υπάρχει άλλη επιλογή, θα συνεχίσω, γνωρίζοντας ότι θα είναι επώδυνο. Όμως δεν μπορώ να κάνω πίσω και είμαι έτοιμος να πολεμήσω».
Ο Πούτιν ζητεί επίσης επαφή σε υψηλό επίπεδο: Και συγκεκριμένα, ο Τζέικ Σάλιβαν (τότε σύμβουλος εθνικής ασφάλειας των ΗΠΑ) να τηλεφωνήσει στον Γιούρι Ουσακόφ (τον σύμβουλο εξωτερικής πολιτικής του Πούτιν).
Ο Κον ρωτά τον Βάρνιγκ: «Πιστεύεις ότι η πυρηνική απειλή εξακολουθεί να υπάρχει;» Η απάντηση είναι καθησυχαστική: «Είμαστε εντάξει».
Την επομένη, σε συνέδριο εξωτερικής πολιτικής, ο Πούτιν ρωτήθηκε για το ενδεχόμενο πυρηνικού πολέμου. Αυτή τη φορά έδωσε μια αισθητά πιο διαλλακτική απάντηση. Ισχυρίστηκε ότι η Ρωσία δεν είχε εξετάσει ποτέ τη χρήση πυρηνικών όπλων και είπε: «Δεν χρειάζεται να το κάνουμε. Δεν έχει για εμάς κανένα πολιτικό ή στρατιωτικό νόημα». Ενώ λίγες εβδομάδες μετά, η Wall Street Journal ανέφερε ότι ο Σάλιβαν συνομιλούσε εμπιστευτικά με τον Ουσακόφ και έναν ακόμη κορυφαίο Ρώσο αξιωματούχο, στο πλαίσιο των αμερικανικών προσπαθειών αποτροπής ενός πυρηνικού πολέμου.
Ο Κον και ο Φόρσμαν θεώρησαν το άρθρο της εφημερίδας ως ένδειξη αποκλιμάκωσης.
«Φαίνεται ότι η κατάσταση αποκλιμακώνεται. Πολύ πιθανόν οι προσπάθειές μας να έπαιξαν κάποιον ρόλο», έγραψε ο Κον σε μήνυμα στο Signal.
Η ομάδα στρέφεται πλέον σε ειρηνευτική πρόταση και αναζητεί πρόσβαση στον Ζελένσκι. Τη βρίσκει μέσω του Αλεξάντερ Ροντνιάνσκι (Ουκρανού κινηματογραφικού παραγωγού που είχε συμβάλει στην οργάνωση των συνομιλιών της Κωνσταντινούπολης).
Το σχέδιο ειρήνης
Και αρχίζει να διαμορφώνει την ειρηνευτική πρότασή της. Η Ρωσία θα αποχωρούσε από μεγάλο μέρος των περιφερειών που ο Πούτιν είχε μόλις προσαρτήσει, με τη συνοριακή γραμμή να καθορίζεται στα όρια των εδαφών που έλεγχε στην Κριμαία και σε τμήματα του Ντονμπάς πριν από τον πόλεμο. Η Ουκρανία θα αναγνώριζε τον ρωσικό έλεγχο στην Κριμαία και θα παραχωρούσε στη Ρωσία ελεύθερη διέλευση μέσω μιας «χερσαίας γέφυρας» προς τη χερσόνησο. Για να διασφαλιστεί η τήρηση της κατάπαυσης του πυρός, η Ουκρανία θα λάμβανε προστασία από κράτη του ΝΑΤΟ και η Ρωσία θα ξεκινούσε συζητήσεις με τις ΗΠΑ για ξεχωριστή συμφωνία εγγυήσεων ασφαλείας.
Την 1η Φεβρουαρίου, ο Βάρνιγκ αναφέρει ότι ο Πούτιν εξέτασε το προσχέδιο γραμμή προς γραμμή. Κατά την αφήγησή του, αποδέχεται την προτεινόμενη γραμμή διαχωρισμού και την προοπτική ένταξης της Ουκρανίας στην ΕΕ, αλλά αποκλείει την ένταξή της στο ΝΑΤΟ.
«Εάν μπορέσουμε να συμφωνήσουμε για τα σύνορα και για το ΝΑΤΟ, τότε μπορούμε να συζητήσουμε όλα τα υπόλοιπα», φέρεται να λέει.
Ο Ζελένσκι απορρίπτει
Στο Κίεβο, όμως, ο Ζελένσκι και ο Αντρίι Γερμάκ (τότε επικεφαλής του ουκρανικού προεδρικού γραφείου) απορρίπτουν εδαφικές παραχωρήσεις, ενθαρρυμένοι από τις στρατιωτικές επιτυχίες της Ουκρανίας. Οι διαμεσολαβητές μετά βίας κατάφερε να πείσουν τον Ζελένσκι και τον ισχυρό επικεφαλής του προεδρικού γραφείου του, Αντρίι Γερμάκ, να ρίξουν μια ματιά στα έγγραφα. Οι δύο Ουκρανοί του είπαν ότι δεν θα έκαναν καμία παραχώρηση στον Πούτιν ως προς τα σύνορα της Ουκρανίας και θεωρούσαν ότι μπορούσαν να εξασφαλίσουν μεγάλο μέρος του υπόλοιπου σχεδίου της ομάδας χωρίς να παραχωρήσουν εδάφη. «Συμπεριφέρονταν σαν ο ρωσικός στρατός να επρόκειτο ξαφνικά να διαλυθεί».
Μπλόφα ή απειλή
Τέσσερα χρόνια αργότερα, οι φόβοι πυρηνικής κλιμάκωσης αποτιμώνται ως απολύτως πραγματικοί στους διαμεσολαβητές, ενώ πρώην αξιωματούχοι δηλώνουν ότι οι αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών είχαν εκτιμήσει τις πιθανότητες χρήσης πυρηνικών όπλων στο 50%.
Όμως ο Βάρνιγκ επέμεινε ότι δεν είχε πει ποτέ στους Αμερικανούς ότι ανησυχούσε για μια κλιμάκωση πυρηνική ή ότι εκείνος που θα την προκαλούσε θα ήταν ο Πούτιν. «Ποτέ, μα ποτέ, δεν είδα να σκέφτεται έτσι», είπε. «Δεν θα μπορούσα να πιστέψω ότι ένας άνθρωπος σήμερα θα ήταν ικανός να πάρει μια τέτοια απόφαση». Καθώς η αποφασιστικότητα του Πούτιν να συντρίψει την Ουκρανία γινόταν ολοένα πιο άκαμπτη, ορισμένοι πρώην αξιωματούχοι διερωτώνται μήπως οι πυρηνικές απειλές ήταν μπλόφα, με στόχο να αποτραπεί η αύξηση της αμερικανικής στρατιωτικής υποστήριξης.
«Ποιος απέτρεψε ποιον τελικά;»
Προτιμώμενη πηγή στην Google
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.
