Ακροβατεί σε… τεντωμένο σχοινί η Ευρώπη προσπαθώντας να «νοηματοδοτήσει» τη ρήτρα κοινής άμυνας χωρίς να επηρεάσει το ΝΑΤΟ
Σημαντική συζήτηση για τον ρόλο της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην κοινή άμυνα άνοιξε αυτή την εβδομάδα στη Κύπρο, καθώς η Λευκωσία κάλεσε τους Ευρωπαίους ηγέτες να αποσαφηνίσουν πώς πρέπει να εφαρμόζεται η ρήτρα αμοιβαίας άμυνας της Ένωσης, χωρίς να υπονομεύεται το πλαίσιο του NATO.
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, σημείωσε ότι το άρθρο 42.7 των Συνθηκών της ΕΕ είναι σαφές ως προς την υποχρέωση αλληλεγγύης μεταξύ των κρατών-μελών, αλλά όχι ως προς τον τρόπο εφαρμογής του στην πράξη.
Όπως ανέφερε, παραμένει ασαφές το «πότε και ποιος κάνει τι» σε περίπτωση ενεργοποίησης της ρήτρας, γεγονός που δημιουργεί κενά στον επιχειρησιακό σχεδιασμό.
Η θέση της Κύπρου και οι ανησυχίες ασφαλείας
Η Κύπρος, μία από τις λίγες χώρες της ΕΕ που δεν είναι μέλος του NATO, έθεσε το θέμα ως προτεραιότητα, ιδιαίτερα μετά από περιστατικά ασφάλειας που την επηρέασαν κατά την περίοδο της έντασης στη Μέση Ανατολή, όταν δέχθηκε επίθεση με μη επανδρωμένα αεροσκάφη.
Ο υπουργός Εξωτερικών της χώρας, Κωνσταντίνος Κόμπος, τόνισε ότι η ρήτρα αφορά πρωτίστως την «αμοιβαία βοήθεια» και όχι απαραίτητα στρατιωτική εμπλοκή, υπογραμμίζοντας πως η υποστήριξη μπορεί να λάβει πολλές μορφές — από διπλωματική έως ανθρωπιστική ή τεχνική.
Παράλληλα, κράτη της ανατολικής Ευρώπης που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή απέναντι στη Ρωσία εμφανίζονται επιφυλακτικά, φοβούμενα ότι μια πιο ισχυρή ευρωπαϊκή ρήτρα άμυνας θα μπορούσε να δημιουργήσει επικαλύψεις ή εντάσεις με το άρθρο 5 του NATO.
Η Πολωνία, μέσω του πρωθυπουργού Ντόναλντ Τουσκ, εξέφρασε στήριξη στην προσπάθεια να καταστεί η ρήτρα πιο λειτουργική στην πράξη, χωρίς όμως να αποδυναμωθούν οι υφιστάμενες συμμαχικές υποχρεώσεις.
Ζήτημα μηχανισμών και διαδικασιών εφαρμογής
Στο επίκεντρο της συζήτησης βρίσκεται επίσης η έλλειψη σαφούς μηχανισμού ενεργοποίησης του άρθρου 42.7. Όπως επισημαίνουν Ευρωπαίοι αξιωματούχοι, δεν είναι ξεκάθαρο ποια διαδικασία ακολουθείται, ποιοι θεσμοί εμπλέκονται και πώς συντονίζεται η αντίδραση των κρατών-μελών.
Η Κύπρος έχει μελετήσει την προηγούμενη ενεργοποίηση της ρήτρας από τη Γαλλία το 2015, μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις στο Παρίσι, προκειμένου να εξαχθούν συμπεράσματα για την εφαρμογή της.
Παρά τις διαφωνίες, υπάρχει ευρύτερη τάση εντός της ΕΕ για μεγαλύτερη αποσαφήνιση του πλαισίου αλληλεγγύης, με στόχο την ενίσχυση της συλλογικής ασφάλειας χωρίς να υπονομεύεται ο ρόλος του NATO.
Ωστόσο, διπλωματικές πηγές τονίζουν ότι οι ευρωπαϊκοί θεσμοί δεν μπορούν να αναλάβουν αυτόνομο ρόλο στην άμυνα χωρίς σχετική εντολή από τα κράτη-μέλη, διατηρώντας την ισορροπία μεταξύ εθνικής κυριαρχίας και ευρωπαϊκής συνεργασίας.
Πηγή: Politico
