Ανάπτυξη χωρίς ψυχή, πρόοδος χωρίς φύση

Η Ευρώπη βρίσκεται σε υπνηλία. Όχι γιατί της λείπει η ιστορία, η γνώση, ο πλούτος ή οι θεσμοί αλλά γιατί μοιάζει να έχει χάσει την εσωτερική της ενέργεια, την τόλμη της και την ικανότητά της να οραματίζεται ένα μέλλον αντάξιο του πολιτισμού της.

Ειναι η ήπειρος του Διαφωτισμού, της δημοκρατίας, της επιστήμης, της φιλοσοφίας, της κοινωνικής προστασίας και του ανθρωπισμού. Ειναι ο χώρος όπου γεννήθηκε η ιδέα ότι ο άνθρωπος δεν είναι απλώς παραγωγική μονάδα, αλλά πρόσωπο με αξιοπρέπεια, δικαιώματα, μνήμη, παιδεία και ευθύνη.

Σήμερα, όμως, η Ευρώπη μοιάζει συχνά κουρασμένη. Διαχειρίζεται περισσότερο απ’ όσο δημιουργεί, ρυθμίζει περισσότερο απ’ όσο εμπνέει, συζητά περισσότερο απ’ όσο αποφασίζει,προστατεύει περισσότερο απ’ όσο τολμά και ενώ ο κόσμος αλλάζει με ταχύτητα, εκείνη δείχνει να αναζητά ακόμη τον ρόλο της.

Η τεχνητή νοημοσύνη, η γεωπολιτική αστάθεια, η μετατόπιση της παγκόσμιας ισχύος, η ενεργειακή ανασφάλεια, η δημογραφική γήρανση και η αποβιομηχάνιση δεν είναι απλώς τεχνικές προκλήσεις αλλά είναι υπαρξιακές δοκιμασίες. Απαιτούν όραμα, ταχύτητα, στρατηγική και ηγεσία.

Η παγίδα του Θουκυδίδη

Μέσα σε αυτό το παγκόσμιο περιβάλλον αναδύεται όλο και πιο έντονα αυτό που οι διεθνείς αναλυτές ονομάζουν «παγίδα του Θουκυδίδη»: η ιστορική ένταση που δημιουργείται όταν μια παλαιά δύναμη βλέπει μια νέα δύναμη να αναδύεται και δυσκολεύεται να προσαρμοστεί στη μεταβολή της ισχύος. Η σύγκρουση ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα δεν είναι μόνο οικονομική ή τεχνολογική αλλά ειναι αγώνας για επιρροή, πρότυπα, πόρους, τεχνολογία και πολιτισμική κατεύθυνση του κόσμου.Η Ευρώπη κινδυνεύει να βρεθεί παγιδευμένη ανάμεσα σε αυτές τις δύο υπερδυνάμεις χωρίς δική της καθαρή στρατηγική ταυτότητα. Αντί να λειτουργήσει ως αυτόνομος πόλος πολιτισμού, δημοκρατίας, επιστήμης και βιώσιμης ανάπτυξης, κινδυνεύει να μετατραπεί σε γεωπολιτικό παρατηρητή των εξελίξεων.

Όμως υπάρχει και μια ακόμη μεγαλύτερη πρόκληση, βαθύτερη από όλες: το περιβάλλον. Η Ευρώπη δεν μπορεί να μιλά για το μέλλον αν δεν μιλά πρώτα για τη φύση. Δεν μπορεί να μιλά για ανάπτυξη αν αυτή η ανάπτυξη εξαντλεί το έδαφος, το νερό, τη βιοποικιλότητα, την αγροτική ζωή και την υγεία των ανθρώπων. Δεν μπορεί να μιλά για ανταγωνιστικότητα αν η παραγωγή της αποκόπτεται από τη γη, από τις τοπικές κοινότητες, από την ποιότητα της τροφής και από την ανθεκτικότητα των οικοσυστημάτων.Το περιβάλλον δεν είναι ένα ξεχωριστό κεφάλαιο πολιτικής αλλά είναι η βάση της οικονομίας,είναι η προϋπόθεση της υγείας είναι το φυσικό κεφάλαιο πάνω στο οποίο στηρίζεται κάθε ανθρώπινη δραστηριότητα.
Για πολλά χρόνια η Ευρώπη αντιμετώπισε την περιβαλλοντική πολιτική κυρίως ως κανονιστικό πλαίσιο,ως υποχρέωση συμμόρφωσης,ως στόχο εκπομπών,ως τεχνική προσαρμογή. Όλα αυτά είναι αναγκαία, αλλά δεν αρκούν,διότι  η οικολογική μετάβαση δεν μπορεί να είναι μόνο γραφειοκρατική πρέπει να γίνει πολιτισμική, παραγωγική και κοινωνική.

Η φύση δεν είναι εμπόδιο

Η Ευρώπη χρειάζεται να ξαναδεί τη φύση όχι ως εμπόδιο στην ανάπτυξη, αλλά ως τη βαθύτερη υποδομή της. Το υγιές έδαφος, το καθαρό νερό, οι μέλισσες, τα δάση, οι θάλασσες, τα αρωματικά και φαρμακευτικά φυτά, η αγροτική παραγωγή, η βιοποικιλότητα και οι τοπικές κοινότητες δεν είναι ρομαντικές έννοιες αλλα είναι στρατηγικά κεφάλαια.Η επόμενη μεγάλη οικονομία δεν θα είναι μόνο ψηφιακή,θα είναι και βιολογική και θα στηριχθεί στην υγεία, στην πρόληψη, στη διατροφή, στην αναγεννητική γεωργία, στη βιώσιμη ενέργεια, στη σοφή χρήση των φυσικών πόρων, στην κυκλική οικονομία και στην επανασύνδεση του ανθρώπου με το φυσικό περιβάλλον Αν η Ευρώπη θέλει να ξυπνήσει, πρέπει να πάψει να βλέπει την πράσινη μετάβαση ως κόστος και να την αντιμετωπίσει ως νέα βιομηχανική, αγροτική και κοινωνική στρατηγική. Όχι ως επιβολή από τα πάνω, αλλά ως νέο συμβόλαιο ανάμεσα στην οικονομία, την κοινωνία και τη φύση.

Η ευκαιρία της Ελλάδας

Εδώ βρίσκεται και η μεγάλη ευκαιρία της Ελλάδας. Η Ελλάδα δεν είναι μια χώρα που μπορεί να ανταγωνιστεί τους μεγάλους μόνο σε μέγεθος, όγκο παραγωγής ή βιομηχανική ισχύ. Μπορεί όμως να πρωταγωνιστήσει στην οικονομία της ποιότητας και στην οικονομία της υγείας, της τροφής, της φύσης, του πολιτισμού, της φιλοξενίας, της βιοποικιλότητας και της ανθρώπινης κλίμακας.
Η ελληνική γη, η μεσογειακή διατροφή, τα βότανα, η μέλισσα, το ελαιόλαδο, το φως, το μέτρο, η σχέση ανθρώπου και φύσης, η ιπποκρατική αντίληψη της υγείας ως ισορροπίας, μπορούν να αποτελέσουν ένα νέο αναπτυξιακό αφήγημα. Όχι νοσταλγικό, αλλά σύγχρονο,οχι φολκλορικό, αλλά επιστημονικό,οχι τοπικό, αλλά διεθνές.
Η Ευρώπη σήμερα χρειάζεται κάτι περισσότερο από δείκτες, κανονισμούς και τεχνοκρατικά σχέδια. Χρειάζεται μια νέα ψυχή ανάπτυξης. Χρειάζεται να θυμηθεί ότι η οικονομία δεν είναι αυτοσκοπός. Είναι εργαλείο ζωής. Και ότι η πρόοδος που καταστρέφει το φυσικό της υπόβαθρο δεν είναι πρόοδος, αλλά αναβολή κρίσης.

Η μεγάλη ευρωπαϊκή αφύπνιση δεν θα έρθει μόνο από τα εργαστήρια της τεχνολογίας, ούτε μόνο από τα κέντρα αποφάσεων των Βρυξελλών. Θα έρθει όταν η Ευρώπη ξανασυνδέσει την καινοτομία με την ηθική, την παραγωγή με τη γη, την ανάπτυξη με την υγεία, την ανταγωνιστικότητα με την ανθεκτικότητα, την τεχνολογία με τον άνθρωπο.Η αληθινή απάντηση στην «παγίδα του Θουκυδίδη» δεν είναι μόνο η στρατιωτική ή οικονομική ισχύς. Είναι η ικανότητα ενός πολιτισμού να προτείνει ένα πιο ώριμο μοντέλο ζωής και προόδου. Και εκεί η Ευρώπη έχει ακόμη ιστορικό ρόλο να παίξει,αν θυμηθεί ποια είναι.

Η Ευρώπη δεν έχει πεθάνει, έχει κουραστεί και εχει βυθιστεί σε μια υπνηλία αυτοϊκανοποίησης, φόβου και αργών αντανακλαστικών.

Ενα νέο υπόδειγμα

Αλλά έχει ακόμη μέσα της τις αξίες που μπορούν να γεννήσουν ένα νέο υπόδειγμα: δημοκρατία, παιδεία, επιστήμη, κοινωνική δικαιοσύνη, πολιτισμό, μέτρο, σεβασμό στη φύση.Το ερώτημα είναι αν θα ξυπνήσει εγκαίρως, γιατί ο κόσμος δεν περιμένει,το περιβάλλον δεν περιμένει,οι νέες γενιές δεν περιμένουν,και η ιστορία δεν χαρίζεται σε όσους κοιμούνται πάνω στις παλιές τους δάφνες.

Η Ευρώπη πρέπει να ξυπνήσει. Όχι για να επιστρέψει απλώς στην παλιά της ισχύ, αλλά για να δημιουργήσει ένα νέο μοντέλο προόδου: ανθρώπινο, πράσινο, δημοκρατικό, επιστημονικό και βαθιά πολιτισμένο.

*Νίκος Κουτσιανάς, ιδρυτής SYMBEEOSIS, ιδρυτής APIVITA

Προτιμώμενη πηγή στην Google

Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.