Η διαμόρφωση της τιμής στα καύσιμα δεν είναι απλό ζήτημα, ούτε αλλάζει με το πάτημα ενός κουμπιού κάθε φορά που αλλάζει η διεθνής τιμή του πετρελαίου. Πίσω από τους αριθμούς κρύβεται ένας ολόκληρος μηχανισμός από φόρους, χρηματιστηριακά νήματα και τη φυσική διαδρομή που κάνει το καύσιμο μέχρι να φτάσει στο ντεπόζιτο.
Όταν το πετρέλαιο τύπου Brent και τα περιθώρια διύλισης (τα λεγόμενα crack spreads) παίρνουν την ανηφόρα στις διεθνείς αγορές παραγώγων, όπως στο Χρηματιστήριο του Λονδίνου (ICE), οι αυξήσεις περνούν σχεδόν αμέσως στην αντλία με εξήγηση το «κόστος αντικατάστασης». Ο μηχανισμός αυτός στηρίζεται σε δύο ταυτόχρονες τιμολογήσεις:
Στο αργό πετρέλαιο (ICE Brent) που διαπραγματεύεται στο χρηματιστήριο σε ένα εύρος από 112$ έως 118$ το βαρέλι.
Στη συνολική απόδοση των προϊόντων (Crack Spreads). Όταν το διυλιστήριο πάρει αυτό το βαρέλι και το μετατρέψει σε βενζίνη, ντίζελ και λοιπά παράγωγα, η συνολική αξία της παραγωγής εκτινάσσεται στα 138$ έως 144$ το βαρέλι.
Αυτά τα επιπλέον 20$ με 28$ ανά βαρέλι είναι το «άνοιγμα» που φουσκώνει την αρχική τιμή του καυσίμου πριν καν τα προϊόντα φύγουν από το διυλιστήριο.
Όταν όμως οι τιμές του πετρελαίου πέφτουν ή τα crack spreads υποχωρούν, η μείωση στην αντλία αργεί χαρακτηριστικά, ή δεν φτάνει ποτέ, αν στο μεταξύ προκύψει νέα διεθνής αναταραχή. Η αγορά υποστηρίζει ότι πρέπει πρώτα να πουλήσει το ακριβό απόθεμα που αγόρασε νωρίτερα. Είναι άλλη μια εικόνα της οικονομικής και ενεργειακής πίεσης που τραβάει ο κόσμος τα τελευταία χρόνια.
Η Αρχιτεκτονική της Τιμής στην Αντλία
Για να καταλάβουμε τι πληρώνουμε όταν γεμίζουμε, αρκεί να σπάσουμε την τιμή του λίτρου σε τρία κομμάτια:
Η καθαρή αξία του καυσίμου (45% έως 50%). Εκεί υπολογίζεται η αγορά του αργού, το κέρδος του διυλιστηρίου, τα ναύλα των δεξαμενόπλοιων, αλλά και τα κέρδη των εταιρειών εμπορίας και του βενζινοπώλη.
Οι σταθεροί φόροι (30% έως 35%). Με πρωταγωνιστή τον Ειδικό Φόρο Κατανάλωσης (ΕΦΚ), ο οποίος είναι σταθερός ανά λίτρο (γύρω στα 0,70 ευρώ στην αμόλυβδη) και δεν αλλάζει είτε το πετρέλαιο κοστίζει 50 δολάρια είτε 116.
Ο ΦΠΑ 24%: Επιβάλλεται πάνω στο άθροισμα της αξίας του καυσίμου και του ΕΦΚ. Στην πράξη, πρόκειται για διπλό φόρο («φόρο επί του φόρου»): όσο ανεβαίνει η αρχική τιμή του καυσίμου, τόσο φουσκώνει αυτόματα και ο ΦΠΑ σε ευρώ, παίρνοντας σχεδόν το 1/5 (περίπου το 19%) της συνολικής τιμής που πληρώνουμε στην αντλία.
Χρονική Καθυστέρηση και το Πλαίσιο των Διυλιστηρίων
Εδώ εμφανίζεται το μεγάλο παράπονο των καταναλωτών: γιατί οι τιμές μένουν ψηλά όταν το πετρέλαιο πέφτει;
Τα ελληνικά διυλιστήρια αγοράζουν το αργό πετρέλαιο σε περιόδους κρίσης στις υψηλές τιμές της ημέρας. Από τη στιγμή που θα φορτωθεί το πετρέλαιο μέχρι να διυλιστεί, να αποθηκευτεί και να φτάσει με τα βυτιοφόρα στα πρατήρια, χρειάζονται περίπου τρεις με τέσσερις εβδομάδες. Έτσι, ακόμα κι αν το Brent ή τα παράγωγα στο Λονδίνο πέσουν σήμερα, η αντλία θα μένει «τσιμπημένη» για τουλάχιστον έναν μήνα, γιατί τότε διατίθεται στην αγορά το φορτίο που αγοράστηκε ακριβά. Κι αν μέσα σε αυτό το διάστημα τύχει νέα αύξηση διεθνώς, η προηγούμενη πτώση απλά εξαφανίζεται.
Την ίδια στιγμή, τα διυλιστήρια λειτουργούν μέσα σε ένα συγκεκριμένο πλαίσιο υποχρεώσεων και διευκολύνσεων:
Αποθέματα 90 Ημερών: Ο νόμος τα υποχρεώνει να κρατούν στρατηγικά αποθέματα ασφαλείας για 90 ημέρες, πράγμα που δεσμεύει τεράστια κεφάλαια και δημιουργεί ρίσκο αν πέσουν απότομα οι τιμές.
Καθεστώς «Φορολογικής Αποθήκης»: Το κράτος τα διευκολύνει ώστε να μην πληρώνουν αμέσως τον ΕΦΚ και τον ΦΠΑ κατά την εισαγωγή, αλλά να τους αποδίδουν μόνο όταν το καύσιμο βγαίνει στην εσωτερική αγορά.
Σε περιόδους μεγάλης ακρίβειας, το κράτος καταφεύγει σε κάποιους ελέγχους στα περιθώρια κέρδους ή σε έκτακτες εισφορές, χωρίς όμως όλα αυτά να αγγίζουν την ουσία, τη δομική επιβάρυνση του καταναλωτή.
* Ενεργειακός αναλυτής, πρώην Διευθύνων Σύμβουλος Ελληνικής Διαχειριστικής Εταιρείας Υδρογονανθράκων
Προτιμώμενη πηγή στην Google
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.
