Από τα «ήρεμα νερά» στον αυτοεγκλωβισμό με την Τουρκία να «χτίζει την δική της κανονικότητα»

Το ερώτημα  που βαδίζουν τελικά τα λεγόμενα ελληνοτουρκικά δεν είναι ρητορικό.  Είναι πλέον απολύτως κρίσιμο. Το αφήγημα των «ήρεμων νερών» έχει βυθιστεί «αύτανδρο» στο Αιγαίο και η Ελλάδα κινδυνεύει να μετατρέψει την πολιτική αποφυγής της έντασης σε πολιτική αυτοπεριορισμού.

Η Κυβέρνηση μπορεί να παρουσίαζε  την μέχρι τώρα κατάσταση ως περίοδο αποκλιμάκωσης. Όμως η εξωτερική πολιτική δεν κρίνεται από το πόσο ήσυχα είναι τα νερά στην επιφάνεια μια και ποτέ δεν σταμάτησαν τα υπόγεια ρεύματα του τουρκικού αναθεωρητισμού και ηγεμονισμού. Κρίνεται από το τι δικαιώματα ασκεί η Χώρα, τι τετελεσμένα δημιουργούνται και τι μήνυμα εκπέμπει στον αντίπαλο.

Η επέκταση των χωρικών υδάτων: δικαίωμα à la carte;

Ευρισκόμενος στον όγδοο χρόνο στην διακυβέρνηση της Χώρας, ο Πρωθυπουργός  έχει επανειλημμένα δηλώσει ότι η επέκταση των χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια αποτελεί αναφαίρετο δικαίωμα της Ελλάδας και ότι η άσκησή του θα γίνει όταν και όπως κρίνει η ίδια. Το 2021  επέκτεινε τα χωρικά της ύδατα στα 12 ναυτικά μίλια(ν.μ.)  στο Ιόνιο, από τους Οθωνούς μέχρι το Ακρωτήριο Ταίναρο!

Εδώ και κάποιες εβδομάδες διαχέεται στο Τύπο ότι η Κυβέρνηση θα επεκτείνει στα 12 ν.μ. νοτίως και δυτικά της Κρήτης προκειμένου να προβληθεί ως σημαντική εθνική πρωτοβουλία.  Για ποια  εθνική πρωτοβουλία όμως μιλάμε  όταν αφήνεται εκτός η ανατολική πλευρά του νησιού; Πιστεύουμε ακράδαντα ότι αν αυτό γινόταν θα ήταν τραγικό λάθος και αποδοχή των θέσεων  της ασκούσης «μπούλινγκ» Τουρκίας.

Ο ορισμός του… αυτοπεριορισμού! Και επειδή η μερική επέκταση είναι βέβαιο ότι θα χρησιμοποιηθεί επικοινωνιακά ως απόδειξη μιας δήθεν μεγάλης εθνικής επιτυχίας, ενώ αποφεύγεται το δύσκολο τμήμα ακριβώς εκεί όπου η Τουρκία έχει τις μεγαλύτερες αντιρρήσεις, τότε έχουμε κάτι ακόμη πιο προβληματικό. Επικοινωνιακή διαχείριση μιας στρατηγικής εκκρεμότητας.

Το καλώδιο Ελλάδας – Κύπρου

Η Κυβέρνηση έχει δηλώσει ότι το «Καλώδιο Ηλεκτρικής Διασύνδεσης» (GSI) θα προχωρήσει και ότι επίκειται η επανεκκίνηση  των ερευνών για την πόντιση του καλωδίου. Τον Αύγουστο υπεγράφη με υπερβολικούς πανηγυρισμούς  συμφωνία με την οποία η γαλλική Meridiam απέκτησε την πλειοψηφική συμμετοχή στην GSI (σημ. λες και το πρόβλημα μετά τα όσα συνέβησαν στην Κάσο ήταν ο επενδυτής), ενώ υπογράφηκε και συμφωνία για τις θαλάσσιες έρευνες βυθού μεταξύ ΑΔΜΗΕ, GSI και Nexans.

Πάμε όμως στο κρίσιμο στρατηγικό ερώτημα.  Ποιος ακριβώς αναλαμβάνει την πολιτική και επιχειρησιακή ευθύνη εάν η Τουρκία αμφισβητήσει τις έρευνες ή την πόντιση; Πάντως όχι μια γαλλική ή ευρωπαϊκή εταιρεία όπως ισχυρίστηκαν κάποια …non paper που κυκλοφόρησαν.

Διότι η εταιρική ταυτότητα του φορέα του έργου δεν μετατρέπει ένα ζήτημα κυριαρχικών δικαιωμάτων σε ιδιωτική εμπορική διαφορά. Η Ελλάδα δεν μπορεί να κρυφτεί πίσω από τη Meridiam. Ούτε πίσω από τη Nexans. Ούτε πίσω από το γεγονός ότι το έργο έχει ευρωπαϊκή σημασία. Η Ελλάδα πρέπει να δηλώνει πού ακριβώς βρίσκεται η  δική της ευθύνης.

Το πρόβλημα της οριοθετημένης ΑΟΖ

Η ελληνοαιγυπτιακή συμφωνία του 2020 αποτελεί διεθνή συμφωνία οριοθέτησης ΑΟΖ. Οι συντεταγμένες της έχουν καταχωρηθεί στον ΟΗΕ και η οριοθετημένη γραμμή εκτείνεται ανατολικά έως το σημείο με μήκος 27°59′02″ Ε, δηλαδή ουσιαστικά μέχρι τον 28ο Μεσημβρινό.

Επομένως  δεν μιλάμε για δραστηριότητες απλώς σε μια «γκρίζα» θάλασσα όπως έγραψαν  «κάποιοι» όπου όλα είναι αδιευκρίνιστα. Υπάρχει ένα συγκεκριμένο συμβατικό πλαίσιο. Σε αυτήν την ζώνη κυριαρχικών δικαιωμάτων αν εμφανίζεται η Τουρκία και αμφισβητεί την άσκηση κυριαρχικών δικαιωμάτων μέσα σε αυτή την περιοχή, η απάντηση δεν μπορεί να είναι: «Ας βρούμε έναν τρόπο να μη δημιουργηθεί ένταση» και ας βάλουμε την Γαλλική εταιρεία να ανακοινώσει εργασίες. Κάτι βέβαια που ανοίγει στην Άγκυρα την πόρτα της συνδικαιοδοσίας και αργότερα στην συνδιαχείριση! Να που βρίσκεται η  διαφορά μεταξύ διαλόγου και αυτοπεριορισμού.

Η αποτροπή δεν είναι επικοινωνιακή διαχείριση

Μια χώρα δεν αποτρέπει τον αντίπαλό της επειδή επαναλαμβάνει ότι έχει δίκιο. Τον αποτρέπει όταν ο αντίπαλος γνωρίζει ότι η παραβίαση των δικαιωμάτων της θα έχει σημαντικό κόστος. Αυτό είναι το πραγματικό περιεχόμενο της αποτροπής. Πείθουμε άραγε τους Τούρκους για αυτό;

Και εδώ πρέπει να τεθεί το ερώτημα: Τι μήνυμα λαμβάνει η Άγκυρα όταν βλέπει την Αθήνα να αποφεύγει την άσκηση δικαιωμάτων ακριβώς στις περιοχές όπου η τουρκική αντίδραση θεωρείται πιθανότερη;

Μπορεί η κυβέρνηση να υποστηρίζει ότι πρόκειται για υπεύθυνη και σταδιακή διπλωματία, αλλά υπάρχει και η αντίθετη ανάγνωση,  ότι η Ελλάδα, φοβούμενη την αντίδραση της Τουρκίας, επιλέγει να μην αξιοποιεί πλήρως τα δικαιώματά της.

Το ερώτημα δεν είναι αν θέλουμε πόλεμο

Η Ελλάδα δεν χρειάζεται ούτε ένταση ούτε πολεμική ρητορική. Δεν χρειάζεται να προκαλεί. Χρειάζεται όμως να είναι αποφασιστική. Η ειρήνη δεν διασφαλίζεται με την αποφυγή κάθε ενέργειας που μπορεί να ενοχλήσει τον αντίπαλο. Διασφαλίζεται όταν ο αντίπαλος γνωρίζει ότι υπάρχουν συγκεκριμένες κόκκινες γραμμές και ότι η χώρα έχει την πολιτική βούληση να χρησιμοποιήσει ακόμα και στρατιωτική ισχύ για να τις υπερασπιστεί.

Η Τουρκία χτίζει τη δική της «κανονικότητα»

Η Τουρκία προχώρησε τον Αύγουστο του 2026 στην ανακήρυξη δύο «εθνικών θαλάσσιων πάρκων», ένα στο Βόρειο Αιγαίο και ένα στην περιοχή Φετιγιέ – Κας, απέναντι από τη Ρόδο και το Καστελλόριζο. Ασφαλώς και δεν παράγονται έννομα αποτελέσματα αλλά πρόκειται για πράξη που έχει τον δικό της συμβολισμό. Ας γίνει αντιληπτό ότι το Καστελλόριζο  δεν επιλέγεται τυχαία!  Εντάσσεται σε μια στρατηγική να αντιμετωπιστεί όχι ως αναπόσπαστο τμήμα του ελληνικού θαλάσσιου χώρου, αλλά ως ένα απομονωμένο νησιωτικό σύμπλεγμα που πρέπει να «περισφιχθεί» γεωπολιτικά και να αποκοπεί από την υπόλοιπη ελληνική θαλάσσια επικράτεια.

Δεν χρειάζεται να καταργήσει σήμερα τα ελληνικά δικαιώματα. Της αρκεί να συμπεριφέρεται επίμονα σαν αυτά να είναι αμφισβητούμενα.

Πάμε και στην  σημαντική   προαναγγελθείσα τουρκική νομοθεσία για την  λεγόμενη «Γαλάζια Πατρίδα». Η Άγκυρα  επιχειρεί να περιγράψει ένα πλαίσιο που θα θεσμοθετεί τις τουρκικές αντιλήψεις για τις θαλάσσιες δικαιοδοσίες και θα παρέχει στον Πρόεδρο αρμοδιότητες για τον καθορισμό ειδικού καθεστώτος σε θαλάσσιες περιοχές. Μία τουρκική εσωτερική νομοθεσία βεβαίως δεν μπορεί να δημιουργήσει διεθνή δικαιώματα εκεί όπου αυτά δεν υπάρχουν. Όμως η Άγκυρα  επιχειρεί να μετατρέψει τη δική της αντίληψη για τον θαλάσσιο χώρο σε σταθερό θεσμικό και επιχειρησιακό πλαίσιο.

Λάθος να λέμε ότι «φοβόμαστε θερμό επεισόδιο»

Ένα  σοβαρό πρόβλημα στον ελληνικό δημόσιο λόγο είναι να λέμε διαρκώς ότι «φοβόμαστε ένα θερμό επεισόδιο». Η Ελλάδα αναμφίλεκτα οφείλει να είναι προετοιμασμένη για κάθε ενδεχόμενο, όχι όμως να εμφανίζεται φοβισμένη απέναντι σε αυτό.

Η εκτίμηση του γράφοντος είναι ότι η Τουρκία δεν  επιδιώκει  ένα θερμό επεισόδιο, πολύ περισσότερο μία γενικευμένη πολεμική σύγκρουση. Η μόνη βεβαιότητα που θα μπορούσαμε να εκφράσουμε σε κάθε ένοπλη  σύγκρουση  μικρή ή μεγάλη , είναι η απρόβλεπτη εξέλιξή της. Οι Τούρκοι θα προχωρούσαν σε μία τέτοια ενέργεια αν ήταν 100% βέβαιοι για μία θετική έκβαση. Και φυσικά δεν είναι. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι μπορούμε να αποκλείσουμε και ένα τέτοιο ενδεχόμενο. Αλλά όσο αξιόπιστα ισχυρότεροι και αποφασιστικοί είμαστε τόσο λιγότερες πιθανότητες για κάτι τέτοιο υπάρχουν.

Αυτό ακριβώς εξηγεί γιατί μια ορθολογική Τουρκία δεν έχει ανάγκη να ρισκάρει έναν πόλεμο για να επιτύχει τους στόχους της. Μπορεί να επιχειρεί να τους επιτύχει χωρίς πόλεμο εφαρμόζοντας εξαναγκαστική στρατηγική.

Με πιέσεις. Με απειλές. Με NAVTEX και NOTAM. Με χάρτες. Με διοικητικές πράξεις. Με «περιβαλλοντικές» πρωτοβουλίες. Με νομοθεσία. Με στρατιωτικές μετακινήσεις. Με επικοινωνιακές εκστρατείες. Με την επαναφορά ζητημάτων όπως η αποστρατιωτικοποίηση των ελληνικών νησιών. Και κυρίως με τη σταδιακή δημιουργία της εντύπωσης ότι όλα αυτά αποτελούν πλέον μια φυσιολογική κατάσταση.

Δεν προσπαθεί κατ’ ανάγκην να καταλάβει ελληνικό έδαφος. Προσπαθεί να δημιουργήσει συνθήκες μέσα στις οποίες η Ελλάδα θα θεωρεί φυσιολογικό να μην ασκεί πλήρως τα δικαιώματά της, επειδή φοβάται την αντίδραση της Τουρκίας.

Δεν χρειάζεται πόλεμος για να χαθεί στρατηγικό έδαφος

Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο συμπέρασμα. Ένα κράτος μπορεί να απολέσει στρατηγικό χώρο χωρίς να χάσει ούτε μία μάχη. Αρκεί να συνηθίσει να μην ασκεί τα δικαιώματά του. Να αναβάλλει επ’ αόριστον αποφάσεις. Να μετατρέπει τις «κόκκινες γραμμές» σε γκρίζες ζώνες. Να θεωρεί κάθε τουρκική αντίδραση λόγο αυτοσυγκράτησης και κάθε ελληνική πρωτοβουλία «επικίνδυνη».

Έτσι δημιουργείται αυτό που θα μπορούσαμε να ονομάσουμε «κανονικότητα υπό εξαναγκασμό». Η Αθήνα δεν χρειάζεται ούτε πολεμικές κορώνες ούτε φοβικές δηλώσεις. Το Διεθνές Δίκαιο δεν εφαρμόζεται από μόνο του. Χρειάζεται διπλωματική ισχύ, πολιτική βούληση, στρατιωτική αξιοπιστία και σαφής στρατηγική. Τα έχουμε;

Συμπέρασμα

Η Ελλάδα βρίσκεται σήμερα σε ένα ιδιότυπο καθεστώς αυτοπεριορισμού και αυτοεγκλωβισμού. Η κυβέρνηση πρέπει να σταματήσει να παρουσιάζει ως «στρατηγική επιτυχία» κάθε βήμα που απλώς αποφεύγει μια τουρκική αντίδραση. Οι  συνεχείς επικλήσεις του Διεθνούς Δικαίου από μόνες τους δεν αρκούν. Ούτε οι εκθέσεις ιδεών. Ούτε η διαρκής προσπάθεια να παρουσιαστεί κάθε υποχώρηση ως «υπεύθυνη στάση».

Η επέκταση των χωρικών υδάτων δεν μπορεί να γίνει εργαλείο επικοινωνιακού εντυπωσιασμού. Η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου δεν μπορεί να αφεθεί να μετατραπεί σε ιδιωτική επιχειρηματική υπόθεση όταν το ζήτημα αγγίζει την άσκηση κυριαρχικών δικαιωμάτων.

Και η γαλλική συμμετοχή στο έργο δεν μπορεί να αποτελέσει υποκατάστατο της ελληνικής κρατικής ευθύνης όπως πολλά δείχνουν ότι μεθοδεύεται. Η ίδια η κυβέρνηση έχει χαρακτηρίσει το έργο στρατηγικής σημασίας και η Meridiam έχει αναλάβει πλέον πλειοψηφικό ρόλο στην GSI.

Η Ελλάδα χρειάζεται διάλογο, αλλά όχι διάλογο υπό καθεστώς αυτολογοκρισίας βασισμένο στην τουρκική αρχή «τα δικά μου δικά μου και τα δικά σου μισά-μισά» Χρειάζεται ευρωπαϊκές συμμαχίες, αλλά όχι για να μεταφέρει σε τρίτους την ευθύνη υπεράσπισης των δικών της κυριαρχικών δικαιωμάτων.

Και πάνω απ’ όλα χρειάζεται στιβαρή διπλωματία, ανάσχεση και αποτροπή καθιστώντας σαφές προς όλες τις κατευθύνσεις ότι καμία τουρκική εξαναγκαστική στρατηγική δεν μπορεί να μετατρέψει τη μη άσκηση των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων σε μόνιμη ελληνική πολιτική.

* Αντιστράτηγος ε.α. και  Γεωστρατηγικός Αναλυτής

Προτιμώμενη πηγή στην Google

Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.