Από τον εσωτερικό «πόλεμο» σε μια νέα ειρήνη

Βγαίνοντας από το Ανοιχτό Θέατρο της Άνδρου, μετά την «Επίσκεψη» του Νίκου Καραθάνου στην αριστοφανική «Ειρήνη», με τη δημιουργική συμβολή, το κείμενο και τα τραγούδια του Φοίβου Δεληβοριά, αισθανόμουν ότι δεν είχα παρακολουθήσει απλώς μια παράσταση. Είχα συμμετάσχει σε μια συνομιλία με την Ελλάδα: με τις παλιές διαιρέσεις της, τις σημερινές πληγές της και το μέλλον που ακόμη αναζητεί.

Από αυτή την «Επίσκεψη» γεννήθηκαν οι σκέψεις που ακολουθούν. Γιατί η παράσταση δεν αναπαριστά απλώς την αριστοφανική κωμωδία. Επιστρέφει ελεύθερα και δημιουργικά στον πυρήνα της, φέρνει τον Αριστοφάνη στο παρόν και τον καλεί να συνομιλήσει με τη δική μας εποχή. Εκεί βρίσκεται και το μεγαλείο του: έγραψε πριν από δυόμισι χιλιάδες χρόνια, αλλά παραμένει ανησυχητικά σύγχρονός μας.

Η «Ειρήνη» γεννήθηκε μέσα στον Πελοποννησιακό Πόλεμο, όταν οι Έλληνες αλληλοκαταστρέφονταν για την ισχύ και την ηγεμονία. Στο αρχαίο έργο ο Τρυγαίος, ένας απλός αμπελουργός, ανεβαίνει στον ουρανό για να ζητήσει από τους θεούς να σταματήσουν τον πόλεμο. Στην «Επίσκεψη» Τρυγαίος γίνεται Τρυγαία και ανακαλύπτει την ίδια σκληρή αλήθεια: οι θεοί έχουν αποσυρθεί, η Ειρήνη είναι φυλακισμένη σε μια σπηλιά και κανείς δεν πρόκειται να την απελευθερώσει, αν δεν κινητοποιηθούν οι ίδιοι οι άνθρωποι.

Αυτή η εικόνα με ακολούθησε φεύγοντας από το θέατρο. Η Ελλάδα δεν βρίσκεται σήμερα σε πόλεμο με τη συμβατική έννοια.

Εσωτερικός πόλεμος

Ζει, όμως, έναν διαρκή εσωτερικό «πόλεμο»: της πολιτικής πόλωσης, της κοινωνικής δυσπιστίας και της αμοιβαίας απαξίωσης· του κομματικού συμφέροντος απέναντι στο κοινό καλό, της επικοινωνίας απέναντι στην αλήθεια, της κατανάλωσης απέναντι στην παραγωγή, του πρόσκαιρου κέρδους απέναντι στη φύση και στις επόμενες γενιές. Δεν προσπαθούμε να ακούσουμε τον άλλον, αλλά να τον ακυρώσουμε. Δεν αναζητούμε πού μπορεί να έχει δίκιο, αλλά πώς θα αποδείξουμε ότι έχει άδικο.

Η πολιτική ζωή έχει εγκλωβιστεί σε μια αδιάκοπη μάχη εξουσίας. Συζητούμε για το ποιος θα κυβερνήσει, αλλά όχι αρκετά για το πώς πρέπει να κυβερνάται η χώρα και προς ποιον κοινό προορισμό θέλουμε να πορευτούμε. Κάθε κυβέρνηση συμπεριφέρεται σαν να αρχίζει η Ιστορία από την εκλογή της και κάθε αντιπολίτευση θεωρεί καθήκον της να ακυρώνει σχεδόν οτιδήποτε προτείνεται. Το κράτος συγχέεται με το κόμμα, η αξιοκρατία υποχωρεί μπροστά στην πελατειακή λογική και οι αναγκαίες μεταρρυθμίσεις εξαντλούνται συχνά σε εξαγγελίες.

Έτσι, η χώρα παραμένει χωρίς συνέχεια, θεσμική μνήμη και σχέδιο που να υπερβαίνει τον εκλογικό κύκλο. Και όταν αποκαλύπτεται ένα σκάνδαλο ή μια θεσμική εκτροπή, η συζήτηση μετατρέπεται σε συμψηφισμό: «και οι προηγούμενοι τα ίδια έκαναν». Όμως η δημοκρατία δεν θεραπεύεται με τον συμψηφισμό των ευθυνών. Θεραπεύεται με την αποκάλυψη της αλήθειας, την απόδοση δικαιοσύνης και την εγγύηση ότι το ίδιο δεν θα επαναληφθεί.

Έζησα αρκετές δεκαετίες δημιουργίας και συμμετοχής στα κοινά για να καταλάβω ότι μια κοινωνία δεν προχωρά μόνο με καλές ιδέες ούτε περιμένοντας έναν χαρισματικό ηγέτη. Προχωρά όταν οι πολίτες εμπιστεύονται ο ένας τον άλλον, οι θεσμοί λειτουργούν και υπάρχει ένας κοινός σκοπός ισχυρότερος από το ατομικό και κομματικό συμφέρον. Αυτό μου δίδαξαν η επιχειρηματικότητα και, κυρίως, οι μέλισσες: κανένα μέλος της κυψέλης δεν μπορεί να ευημερήσει, αν καταρρεύσει το σύνολο.

Νέα εθνική συνεννόηση

Η Ελλάδα χρειάζεται μια νέα εθνική συνεννόηση και μια μακρόπνοη Εθνική Στρατηγική. Όχι μια συμφωνία κορυφής για τη διανομή της εξουσίας ούτε μια τεχνητή ομοφωνία που θα αποκρύπτει τις ιδεολογικές διαφορές και τις πολιτικές ευθύνες. Η δημοκρατία χρειάζεται διαφωνία, αντιπολίτευση και αυστηρό έλεγχο της εξουσίας. Η συνεννόηση πρέπει να βρίσκεται βαθύτερα: σε έναν αδιαπραγμάτευτο πυρήνα δημοκρατικών κανόνων, θεσμικών εγγυήσεων και εθνικών προτεραιοτήτων.
Να συμφωνήσουμε ότι η αλήθεια δεν μπορεί να είναι κομματική. Ότι η Δικαιοσύνη πρέπει να είναι πραγματικά ανεξάρτητη, η διοίκηση αξιοκρατική, οι θεσμοί αξιόπιστοι και οι νόμοι ίδιοι για όλους. Ότι η εξουσία οφείλει να ελέγχεται, η ενημέρωση να είναι ελεύθερη και καμία κυβερνητική πλειοψηφία δεν δικαιούται να θεωρεί το κράτος ιδιοκτησία της. Ότι κανένα σκάνδαλο δεν επιτρέπεται να συγκαλύπτεται και καμία ευθύνη να χάνεται μέσα στον πολιτικό θόρυβο. Δεν υπάρχει συνεννόηση χωρίς εμπιστοσύνη και δεν υπάρχει εμπιστοσύνη χωρίς αλήθεια και λογοδοσία.

Χρειαζόμαστε, όμως, και έναν κοινό εθνικό προορισμό: μια Ελλάδα που θα παράγει και δεν θα καταναλώνει απλώς· που θα δημιουργεί πλούτο αντί να ανακυκλώνει δανεισμό, επιδοτήσεις και προσόδους· που θα επενδύει στην παιδεία, στην έρευνα, στην πρωτογενή παραγωγή, στη μεταποίηση και στην καινοτομία. Μια χώρα που θα στηρίζει την υγιή επιχειρηματικότητα όχι μόνο για να δημιουργεί κέρδη, αλλά για να προσφέρει εργασία, γνώση, κοινωνική αξία και φροντίδα για τη φύση.

Αυτό απαιτεί μια σταθερή εθνική συμφωνία για όσα δεν επιτρέπεται να αλλάζουν κάθε τέσσερα χρόνια: την παιδεία, τη δημόσια υγεία, το δημογραφικό, τη διαχείριση του νερού, την κλιματική ανθεκτικότητα, την ενεργειακή ασφάλεια, την παραγωγική ανασυγκρότηση και τη θέση της Ελλάδας στον κόσμο. Ένα σχέδιο δεκαετίας με συγκεκριμένους στόχους, χρονοδιαγράμματα, διαφάνεια, ανεξάρτητη αξιολόγηση και λογοδοσία προς τους πολίτες.

Η Ιπποκρατική αρχή

Σε αυτή την προσπάθεια, η σκέψη του Ιπποκράτη μπορεί να γίνει πολιτικός και κοινωνικός οδηγός. Για τον Ιπποκράτη, υγεία δεν είναι μόνο η απουσία της ασθένειας, αλλά η ισορροπία του ανθρώπου με τη διατροφή, την κίνηση, το περιβάλλον, τον τρόπο ζωής και την κοινότητά του. Έτσι και μια χώρα δεν είναι υγιής μόνο όταν αυξάνεται το ΑΕΠ της. Είναι υγιής όταν λειτουργούν οι θεσμοί της, περιορίζονται οι ανισότητες, προστατεύεται η φύση, δημιουργούνται ευκαιρίες και οι πολίτες μπορούν να ζουν με αξιοπρέπεια, ασφάλεια και ελπίδα.
Η ιπποκρατική αρχή «ωφελέειν ή μη βλάπτειν» πρέπει να περάσει από την ιατρική στην πολιτική και στην οικονομία. Κάθε μεγάλη απόφαση να κρίνεται όχι μόνο από το πρόσκαιρο πολιτικό ή οικονομικό αποτέλεσμά της, αλλά και από το αποτύπωμά της στον άνθρωπο, στην κοινωνία, στη φύση και στις επόμενες γενιές.
Στην αριστοφανική «Ειρήνη», μαζί με τη θεά απελευθερώνονται η Οπώρα και η Θεωρία: η καρποφορία της γης, ο πολιτισμός, η γιορτή και η κοινή χαρά. Η ειρήνη δεν είναι απλώς η παύση του πολέμου. Είναι η επιστροφή της ζωής.
Αυτό το πέρασμα χρειάζεται σήμερα και η Ελλάδα: από την πόλωση στη δημιουργική πολιτική αντιπαράθεση, από την καχυποψία στην εμπιστοσύνη, από την κατανάλωση στην παραγωγή, από την ατιμωρησία στη λογοδοσία και από τη διαχείριση του παρόντος στη δημιουργία του μέλλοντος.
Δεν πιστεύω πια στους σωτήρες. Πιστεύω στην ευθύνη: της πολιτικής να κοιτάξει πέρα από τις επόμενες εκλογές, της οικονομίας πέρα από το άμεσο κέρδος και των πολιτών πέρα από το στενό προσωπικό τους συμφέρον.

Ποιος, λοιπόν, θα βγάλει την Ειρήνη από τη σπηλιά;

Η «Επίσκεψη» στον Αριστοφάνη μάς επιστρέφει την απάντησή του, με το γέλιο και τη σοφία του: κανείς μόνος του. Όλοι μαζί, τραβώντας το σκοινί προς την ίδια κατεύθυνση.

Γιατί η ειρήνη δεν είναι μόνο η απουσία της σύγκρουσης. Είναι η συνειδητή απόφαση να συνυπάρξουμε με αλήθεια, δικαιοσύνη, μέτρο και ευθύνη. Είναι η συμφωνία όχι για το ποιος θα κυβερνά, αλλά για τους κανόνες με τους οποίους θα κυβερνάται η Ελλάδα και για τον κοινό προορισμό της. Είναι, τελικά, η απόφαση να οικοδομήσουμε τη χώρα που θέλουμε να παραδώσουμε στα παιδιά μας. Και η μεγαλύτερη ελπίδα βρίσκεται στη νέα γενιά: στους νέους ανθρώπους που μπορούν να υπερβούν τις παλιές διαιρέσεις και να διεκδικήσουν μια Ελλάδα πιο δίκαιη, δημιουργική και ανθρώπινη. Σε αυτούς ανήκει όχι μόνο το μέλλον, αλλά και η δύναμη να αρχίσουν να το οικοδομούν από σήμερα.

*Ιδρυτής SYMBEEOSIS
*Ιδρυτής APIVITA

Προτιμώμενη πηγή στην Google

Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.