Αποκλειστικό Reuters: Ανοιχτή πόρτα διαλόγου με ΗΠΑ αφήνει το Ιράν
Μετά από μια εξαντλητική, αδιάκοπη και κατά διαστήματα τεταμένη νύχτα στο Ισλαμαμπάντ, οι αντιπροσωπείες Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν ολοκλήρωσαν τις υψηλότερου επιπέδου συνομιλίες των τελευταίων δεκαετιών χωρίς τελική συμφωνία. Ωστόσο, 11 πηγές με γνώση των διαπραγματεύσεων αναφέρουν ότι, παρά το αδιέξοδο, η διπλωματική διαδικασία παραμένει ενεργή και η επικοινωνία συνεχίζεται.
Οι συνομιλίες του Σαββατοκύριακου, που πραγματοποιήθηκαν τέσσερις ημέρες μετά την ανακοίνωση εκεχειρίας, αποτέλεσαν την πρώτη άμεση επαφή ΗΠΑ–Ιράν εδώ και πάνω από μία δεκαετία και την πιο υψηλόβαθμη από την Ισλαμική Επανάσταση του 1979.
Δομή «τριών ζωνών» στο Serena Hotel
Οι διαπραγματεύσεις έλαβαν χώρα στο πολυτελές ξενοδοχείο Serena, με χωριστή διαρρύθμιση: ένας χώρος για την αμερικανική αντιπροσωπεία, ένας για την ιρανική και ένας κοινός για τριμερείς συναντήσεις με Πακιστανούς μεσολαβητές.
Στη διαδικασία συμμετείχαν μεταξύ άλλων ο Αμερικανός αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς, ο πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου Μοχάμαντ Μπαγέρ Καλίμπαφ και ο Ιρανός ΥΠΕΞ Αμπάς Αραγτσί, ενώ Πακιστανοί αξιωματούχοι, όπως ο στρατηγός Ασίμ Μουνίρ και ο ΥΠΕΞ Ισάκ Νταρ, κινούνταν συνεχώς ανάμεσα στις πλευρές για να διατηρήσουν τη διαδικασία.
Τα κινητά τηλέφωνα απαγορεύτηκαν στην κύρια αίθουσα, αναγκάζοντας τους συμμετέχοντες να βγαίνουν έξω στα διαλείμματα για να μεταφέρουν οδηγίες στις κυβερνήσεις τους.
Η διαδικασία ξεπέρασε τις 20 ώρες, ενώ το προσωπικό του ξενοδοχείου εργάστηκε υπό αυστηρά μέτρα ασφαλείας, έχοντας υποβληθεί σε ταχύτατους ελέγχους.
«80% κοντά σε συμφωνία» πριν την ανατροπή
Πηγές αναφέρουν ότι υπήρξε στιγμή κατά την οποία οι δύο πλευρές θεωρούσαν πως είχαν φτάσει έως και στο 80% μιας προκαταρκτικής συμφωνίας, με προσδοκία ότι θα μπορούσε να υπάρξει ακόμη και αποτέλεσμα μέσα στην ίδια ημέρα.
Παρ’ όλα αυτά, η πρόοδος ανετράπη όταν προέκυψαν ζητήματα που δεν μπορούσαν να επιλυθούν επιτόπου.
Πακιστανική κυβερνητική πηγή ανέφερε ότι υπήρξε αρχική αισιοδοξία για breakthrough, όμως «τα δεδομένα άλλαξαν πολύ γρήγορα».
Άλλη πηγή σημείωσε ότι η προσέγγιση των δύο πλευρών έφτασε «πολύ κοντά» σε αρχικό πλαίσιο συμφωνίας, πριν καταρρεύσει.
Στενά του Ορμούζ, πυρηνικό πρόγραμμα και κυρώσεις στο επίκεντρο
Τα βασικά ζητήματα της διαπραγμάτευσης ήταν:
- το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα
- το μέλλον των Στενών του Ορμούζ
- οι διεθνείς κυρώσεις
- τα παγωμένα ιρανικά κεφάλαια
Οι ΗΠΑ ζητούν πλήρη διακοπή εμπλουτισμού ουρανίου, διάλυση βασικών εγκαταστάσεων, παράδοση υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου, άνοιγμα του Ορμούζ χωρίς περιορισμούς και τέλη, καθώς και ευρύτερο περιφερειακό πλαίσιο ασφαλείας με συμμάχους.
Το Ιράν, αντίθετα, ζητά μόνιμη εκεχειρία, εγγυήσεις μη επίθεσης, άρση κυρώσεων, αποδέσμευση κεφαλαίων, αναγνώριση του δικαιώματος εμπλουτισμού και διατήρηση ελέγχου του Ορμούζ.
Ένταση, δυσπιστία και «Πώς μπορούμε να σας εμπιστευτούμε;»
Η ατμόσφαιρα χαρακτηρίστηκε από συνεχείς διακυμάνσεις. Ιρανικές πηγές μίλησαν για βαριά και ψυχρή ατμόσφαιρα, ενώ υπήρξαν στιγμές έντασης με φωνές εκτός αίθουσας, γεγονός που οδήγησε σε παρέμβαση Πακιστανών με διαλείμματα για τσάι ώστε να αποσυμπιεστεί η κατάσταση.
Σε ένα από τα πιο τεταμένα σημεία, ο Αμπάς Αραγτσί φέρεται να είπε:
«Πώς μπορούμε να σας εμπιστευτούμε όταν στη Γενεύη είχατε πει ότι οι ΗΠΑ δεν θα επιτεθούν ενώ η διπλωματία ήταν σε εξέλιξη;»
Η αναφορά σχετίζεται με την επίθεση ΗΠΑ–Ισραήλ που ακολούθησε δύο ημέρες μετά τον προηγούμενο γύρο συνομιλιών.
Συγκεχυμένες εντυπώσεις και μεταβαλλόμενο κλίμα
Παρά τις εντάσεις, δύο ιρανικές πηγές ανέφεραν ότι προς τα ξημερώματα της Κυριακής το κλίμα βελτιώθηκε και τέθηκε ακόμη και σενάριο μονοήμερης παράτασης.
Διπλωματική πηγή από τη Μέση Ανατολή ανέφερε ότι οι επαφές συνεχίστηκαν ακόμη και μετά την αποχώρηση Βανς, με το Πακιστάν να λειτουργεί ως ενδιάμεσος δίαυλος επικοινωνίας.
Σύμφωνα με Αμερικανική πηγή, οι Ιρανοί δεν είχαν κατανοήσει πλήρως ότι η βασική αμερικανική θέση είναι πως το Ιράν δεν πρέπει ποτέ να αποκτήσει πυρηνικό όπλο, ενώ από την ιρανική πλευρά υπήρχε βαθιά δυσπιστία για τις προθέσεις της Ουάσινγκτον.
Αντιφατικές δηλώσεις και πολιτικό παρασκήνιο
Ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι το Ιράν επικοινώνησε πρόσφατα με την Ουάσινγκτον εκφράζοντας πρόθεση συμφωνίας, κάτι που δεν έχει επιβεβαιωθεί ανεξάρτητα.
Αμερικανός αξιωματούχος σημείωσε ότι υπάρχει συνεχιζόμενη επαφή και «πρόοδος προς συμφωνία», ενώ εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου τόνισε ότι η αμερικανική θέση δεν άλλαξε ποτέ στο Ισλαμαμπάντ:
«Το Ιράν δεν μπορεί ποτέ να αποκτήσει πυρηνικό όπλο».
Πολιτικές πιέσεις και διεθνές υπόβαθρο
Παρά τις δυσκολίες, πηγές αναφέρουν ότι και οι δύο πλευρές έχουν κίνητρο αποκλιμάκωσης: οι αμερικανικές επιχειρήσεις θεωρούνται πολιτικά ευαίσθητες στο εσωτερικό, ενώ η ιρανική οικονομία επιβαρύνεται από τις εντάσεις και τις κυρώσεις.
Το ενεργειακό ρίσκο του Ορμούζ επηρεάζει ήδη τις διεθνείς αγορές, με επιπτώσεις στον πληθωρισμό και την παγκόσμια οικονομία.
«Τελική και καλύτερη πρόταση» από τις ΗΠΑ
Κατά την ολοκλήρωση των συνομιλιών, ο Τζέι Ντι Βανς παρουσίασε την αμερικανική πρόταση ως «τελική και καλύτερη προσφορά», δηλώνοντας:
«Φεύγουμε με μια απλή πρόταση, μια μέθοδο κατανόησης. Θα δούμε αν οι Ιρανοί θα την αποδεχθούν».
Παρά την αποτυχία επίτευξης συμφωνίας, όλες οι πλευρές αναγνωρίζουν ότι οι επαφές δεν έχουν διακοπεί και ότι το ενδεχόμενο νέου γύρου διαλόγου παραμένει ανοιχτό.
Με πληροφορίες από Reuters
