Μπορεί ένας «άνδρας γύρω στα 60» να γίνει η ταφόπλακα της βρετανικής μοναρχίας;
Πρώτα ήταν πρίγκιπας. Μετά έγινε σκέτο Άντριου Μάουντμπάτεν – Ουίνδσορ. Και για την αστυνομία που εξέδωσε την ανακοίνωση της σύλληψής του ήταν «ένας άνδρας γύρω στα 60 από το Νόρφολκ».
Η σύλληψη του Άντριου στις 19 Φεβρουαρίου, στο κτήμα του Σάντρινγκχαμ, με την υποψία «κατάχρησης δημοσίου αξιώματος», δεν είναι απλώς ένα ακόμη βασιλικό σκάνδαλο. Είναι μια θεσμική δοκιμασία με ιστορικό βάθος.
Η κατηγορία φέρεται να σχετίζεται με έγγραφα της υπόθεσης Τζέφρι Έπστιν που υπονοούν ότι κατά τη θητεία του ως ειδικός εμπορικός απεσταλμένος του Ηνωμένου Βασιλείου ενδέχεται να διαβίβασε εμπιστευτικό υλικό στον διαβόητο παιδόφιλο. Ο ίδιος αρνείται κάθε παρανομία.
Μια εξέλιξη σχεδόν χωρίς προηγούμενο
Η σύλληψη του Άντριου είναι πρωτοφανής εξέλιξη. Η Πριγκίπισσα Άννα, η μοναδική κόρη της Βασίλισσας Ελισάβετ Β΄, ήταν το πρώτο μέλος του Οίκου των Ουίνδσορ που καταδικάστηκε για ποινικό αδίκημα το 2002, όταν ο σκύλος της δάγκωσε δύο παιδιά στο Μεγάλο Πάρκο του Ουίνδσορ. Δεν συνελήφθη ποτέ και της επιβλήθηκε μόνο ένα μικρό χρηματικό πρόστιμο.
Η τελευταία φορά που παιδί εν μονάρχη συνελήφθη επισήμως ήταν το 1685. Ο Τζέιμς Σκοτ, πρώτος δούκας του Μόνμαουθ, ήταν νόθος γιος του Καρόλου Β΄ και, σε αντίθεση με τον Άντριου, δεν βρέθηκε ποτέ στη γραμμή διαδοχής. Ο παππούς του, ο Κάρολος Α΄, ήταν ο τελευταίος βασιλιάς που κρατήθηκε υπό κράτηση: οι Κοινοβουλευτικοί τον νίκησαν στον εμφύλιο πόλεμο, τον κατηγόρησαν για τυραννία και προδοσία και τον αποκεφάλισαν το 1649, λίγα μόλις μέτρα από τη σημερινή Ντάουνινγκ Στριτ.
Ο παραλληλισμός με τη δίκη και εκτέλεση του Καρόλου Α΄ το 1649 επανέρχεται στον δημόσιο διάλογο — όχι επειδή τα γεγονότα είναι συγκρίσιμα σε κλίμακα, αλλά επειδή αναδεικνύουν πόσο σπάνια είναι η εμπλοκή του Στέμματος σε ποινική διαδικασία.
Σε αντίθεση με το παρελθόν, η σύγχρονη Βρετανία δείχνει διατεθειμένη να εφαρμόσει τον νόμο χωρίς εξαιρέσεις. «Κανείς δεν είναι υπεράνω του νόμου», είχε δηλώσει ο πρωθυπουργός Σερ Κιρ Στάρμερ. Το μήνυμα είναι σαφές: η μοναρχία δεν απολαμβάνει πλέον άτυπη ασυλία.
REUTERS/Phil Noble/«Μεγαλύτερο και από την παραίτηση του Εδουάρδου Η’»
Ο ιστορικός και βιογράφος Andrew Lownie, συγγραφέας του βιβλίου The Rise and Fall of the House of York, μιλά για «τη μεγαλύτερη κρίση στη σύγχρονη βασιλική ιστορία» και δεν διστάζει να πει ότι «είναι μεγαλύτερο και από την παραίτηση του Εδουάρδου Η΄».
Κατά τον ίδιο, εάν αποδειχθεί ότι υπήρξε συγκάλυψη ή ανοχή από κύκλους του παλατιού, τότε η κρίση θα αγγίξει τον ίδιο τον βασιλιά Κάρολο.
Το ζητούμενο πλέον δεν είναι μόνο τι έκανε ο Άντριου, αλλά ποιος γνώριζε τι — και πότε.
Η κατάρρευση της «απόστασης»
Η βρετανική μοναρχία επιβίωσε επί δεκαετίες χάρη στη φήμη, την απόσταση και τη διαχείριση της εικόνας.
Επί βασιλείας της Ελισάβετ Β΄, η μακροβιότητα λειτουργούσε ως ασπίδα. Σήμερα, σε μια εποχή ψηφιακής διαφάνειας και καχυποψίας απέναντι στους θεσμούς, η σιωπή δεν κατευνάζει — εντείνει και τις υποψίες και τις αντιδράσεις.
Η σύλληψη έρχεται σε ένα περιβάλλον όπου εννέα αστυνομικές δυνάμεις εξετάζουν στοιχεία της υπόθεσης Έπστιν, ενώ το κίνημα Republic βλέπει «υπαρξιακή απειλή» για το Στέμμα. Η αλήθεια είναι ότι η μοναρχία δεν κινδυνεύει άμεσα να καταρρεύσει. Όμως η ηθική της νομιμοποίηση — το βασικό της κεφάλαιο — δοκιμάζεται.
Αστυνομία έξω από τα ανάκτορα του Μπάκιγχαμ μετά τη σύλληψη Άντριου/REUTERS/Isabel InfantesΤαφόπλακα ή σημείο καμπής;
Η ιστορία δείχνει ότι η βρετανική μοναρχία δεν πέφτει εύκολα. Το 1936, η κρίση του Εδουάρδου Η’ αντιμετωπίστηκε γρήγορα και αποφασιστικά. Σήμερα, όμως, το τοπίο είναι διαφορετικό: λιγότερο δέος, περισσότερη διαφάνεια, μηδενική ανοχή στη σκιά.
Μπορεί λοιπόν «ένας άνδρας γύρω στα 60» να γίνει η ταφόπλακα της μοναρχίας; Πιθανότερο είναι να αποτελέσει καταλύτη μετάβασης: από την παλιά, εσωστρεφή αυλή σε μια πιο σφιχτή, λιγότερο ανεκτική, πιο θεσμικά θωρακισμένη εκδοχή του Στέμματος.
Το αν αυτή η μετάβαση θα αποκαταστήσει την εμπιστοσύνη ή θα ανοίξει ρωγμές που δεν κλείνουν, οδηγώντας τελικά στο τέλος της μοναρχίας, θα το κρίνει — όπως πάντα — η κοινή γνώμη.
