Μπορεί η νεολαία να συνδιαμορφώσει το μέλλον της μάθησης στην χώρα μας;

Στις 24 Ιανουαρίου 2026 η παγκόσμια κοινότητα τιμά την 8η Παγκόσμια Ημέρα Εκπαίδευσης με ένα φιλόδοξο μήνυμα: η νεολαία δεν είναι απλοί αποδέκτες γνώσης, αλλά ενεργοί συνδημιουργοί του εκπαιδευτικού μέλλοντος. Το φετινό θέμα, «Η δύναμη της νεολαίας στη συν-διαμόρφωση της εκπαίδευσης», θέτει όμως ένα κρίσιμο ερώτημα: πόσο πραγματική είναι αυτή η δυνατότητα όταν οι νέοι αποκλείονται συστηματικά από τις αποφάσεις που διαμορφώνουν το εκπαιδευτικό τους μέλλον;

Η UNESCO υπογραμμίζει πως οι νέοι κάτω των 30 ετών αποτελούν πάνω από το μισό του παγκόσμιου πληθυσμού. Παρόλα αυτά, πλήττονται δυσανάλογα από φτώχεια, ανισότητες και περιορισμένη πρόσβαση σε ποιοτική εκπαίδευση. Τα στοιχεία είναι αποκαλυπτικά: 250 εκατομμύρια παιδιά και νέοι παραμένουν εκτός σχολείου (UNESCO, 2023α), ενώ 739 εκατομμύρια ενήλικες είναι αναλφάβητοι (UNESCO, 2025).

Στην Ελλάδα, η απάντηση στο ερώτημα του τίτλου είναι ξεκάθαρη: όχι, η νεολαία δεν μπορεί να συνδιαμορφώσει το μέλλον της εκπαίδευσης, γιατί αποκλείεται συστηματικά από κάθε διαδικασία λήψης αποφάσεων. Η θεσμοθέτηση των μη κρατικών πανεπιστημίων με τον νόμο 5094/2024 αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα: μια ριζική μεταρρύθμιση που αλλάζει τα θεμέλια της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης επιβλήθηκε χωρίς ουσιαστική διαβούλευση με τους φοιτητές και τις φοιτητικές οργανώσεις.

Η υποχρηματοδότηση της δημόσιας τριτοβάθμιας εκπαίδευσης δημιουργεί το ιδανικό έδαφος για την ιδιωτικοποίηση. Σύμφωνα με την έκθεση Education at a Glance 2025 του ΟΟΣΑ, οι κρατικές δαπάνες στην Ελλάδα ανέρχονται σε μόλις 4.497 δολάρια ανά φοιτητή τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, σε σύγκριση με τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ που είναι 15.102 δολάρια (OECD, 2025). Η Ελλάδα επενδύει συνολικά μόλις το 3,9% του ΑΕΠ στην εκπαίδευση από την πρωτοβάθμια έως την τριτοβάθμια, ποσοστό που βρίσκεται κάτω από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ που είναι 4,7% (OECD, 2025). Αυτή η δραματική υποχρηματοδότηση δεν είναι τυχαία, αποτελεί συνειδητή πολιτική επιλογή που οδηγεί στην υποβάθμιση των δημόσιων πανεπιστημίων και στην προώθηση ιδιωτικών λύσεων.

Η ιδιωτικοποίηση της εκπαίδευσης στην Ελλάδα δεν είναι νέο φαινόμενο. Κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης, οι δημόσιες δαπάνες για την εκπαίδευση μειώθηκαν κατά 20%, ενώ οι ιδιωτικές δαπάνες τριπλασιάστηκαν (Alfavita, 2020). Η πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση έχουν ήδη υποστεί σημαντική ιδιωτικοποίηση τις τελευταίες δεκαετίες, με χιλιάδες οικογένειες να αναγκάζονται να πληρώνουν για φροντιστήρια και ιδιαίτερα μαθήματα. Η τριτοβάθμια εκπαίδευση ήταν η τελευταία βαθμίδα που παρέμενε δημόσια και δωρεάν, μέχρι τώρα. Το Σύνταγμα ορίζει πως η ανώτατη εκπαίδευση παρέχεται αποκλειστικά από Νομικά Πρόσωπα Δημοσίου Δικαίου, αλλά ο νόμος 5094/2024 παρακάμπτει αυτή τη διάταξη. Η αλλαγή αυτή δεν προέκυψε από διάλογο με τη νεολαία, αλλά από κυβερνητική απόφαση που αντιμετώπισε έντονες αντιδράσεις από φοιτητικούς και πανεπιστημιακούς φορείς και συλλόγους.

Γιατί λοιπόν η νεολαία δεν μπορεί να συνδιαμορφώσει το μέλλον της εκπαίδευσης στην Ελλάδα;

Πρώτον, γιατί αποκλείεται από τις διαδικασίες λήψης αποφάσεων. Οι εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις επιβάλλονται από πάνω προς τα κάτω, χωρίς ουσιαστική διαβούλευση με τους άμεσα ενδιαφερόμενους.

Δεύτερον, γιατί η οικονομική κρίση και η συστηματική υποχρηματοδότηση έχουν υπονομεύσει τη δημόσια εκπαίδευση, αναγκάζοντας τους νέους να αποδεχτούν ιδιωτικές λύσεις.

Τρίτον, γιατί η φωνή των φοιτητών και των μαθητών θεωρείται συχνά ενοχλητική και όχι καταλυτική για την εκπαιδευτική πολιτική.

Η ημέρα αυτή μας υπενθυμίζει πως η εκπαίδευση αποτελεί ανθρώπινο δικαίωμα και δημόσιο αγαθό. Ωστόσο, στην Ελλάδα του 2026, αυτό το δικαίωμα μετατρέπεται σταδιακά σε εμπόρευμα. Σε μια εποχή όπου η τεχνολογική επανάσταση και η τεχνητή νοημοσύνη μετασχηματίζουν τη μάθηση, η ουσιαστική συμμετοχή των νέων στη διαμόρφωση του εκπαιδευτικού τους μέλλοντος δεν είναι απλώς επιθυμητή, είναι αναγκαία. Δυστυχώς, οι εξελίξεις στη χώρα μας αποδεικνύουν ότι αυτή η συμμετοχή παραμένει, εν πολλοίς, ρητορική και όχι πραγματικότητα.

Χρησιμοποιήθηκαν στοιχεία από

-Alfavita (2020) ‘Η σκιώδης ιδιωτικοποίηση της εκπαίδευσης: 20% λιγότερες οι δημόσιες δαπάνες και… τριπλάσιες οι ιδιωτικές’, 8 Σεπτεμβρίου

-OECD (2025) Education at a Glance 2025: OECD Indicators. Paris: OECD Publishing.

-UNESCO (2023α) ‘250 million children out-of-school: What you need to know about UNESCO’s latest education data’, 21 Σεπτεμβρίου.

-UNESCO (2025) Youth and Adult Literacy: International Literacy Day 2025 Fact Sheet. Paris: UNESCO Institute for Statistics.

* Ο Μανόλης Μανούτσογλου είναι καθηγητής και τέως Κοσμήτορας της Σχολής Μηχανικών Ορυκτών Πόρων του Πολυτεχνείου Κρήτης