Μπορεί μια χώρα να πλουτίσει εξάγοντας ανθρώπους αντί για προϊόντα;

Σε μια εποχή όπου η βιομηχανική ανάπτυξη γίνεται όλο και πιο δύσκολη, ένα παλιό ερώτημα επιστρέφει με νέα ένταση: μπορεί μια χώρα να πλουτίσει όχι εξάγοντας προϊόντα, αλλά ανθρώπους;

Η εμπειρία από περιοχές όπως η Κεράλα στην Ινδία δείχνει ότι η απάντηση είναι πιο σύνθετη απ’ όσο φαίνεται, λέει ο Economist.

Η «οικονομία των εμβασμάτων»

Η Κεράλα, μια πολιτεία στη νότια Ινδία, αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Εδώ και δεκαετίες, εκατομμύρια εργαζόμενοι μεταναστεύουν στις πετρελαιοπαραγωγές χώρες του Περσικού Κόλπου, αρχικά για χαμηλόμισθες δουλειές και στη συνέχεια για πιο εξειδικευμένες θέσεις.

Σήμερα, περίπου 1,7 εκατομμύρια κάτοικοι της Κεράλα ζουν στον Κόλπο – σχεδόν το 5% του πληθυσμού της. Τα χρήματα που στέλνουν πίσω έχουν μεταμορφώσει την τοπική οικονομία: σε μια περίοδο, τα εμβάσματα αντιστοιχούσαν περίπου στο ένα τέταρτο του ΑΕΠ της πολιτείας, ξεπερνώντας τόσο τη βιομηχανική παραγωγή όσο και τις δημόσιες δαπάνες.

Το αποτέλεσμα είναι εντυπωσιακό σε επίπεδο διαβίωσης. Η κατανάλωση ανά κάτοικο είναι πολύ υψηλότερη από τον εθνικό μέσο όρο, ενώ η φτώχεια είναι σχεδόν ανύπαρκτη.

Παγκόσμιο φαινόμενο με πραγματικά οφέλη

Η περίπτωση της Κεράλα δεν είναι μοναδική. Σε πολλές χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος, τα εμβάσματα αποτελούν βασική πηγή εισοδήματος και χρηματοδότησης.

Σε χώρες όπως η Ονδούρα, ο Λίβανος, το Νεπάλ και το Τατζικιστάν, αντιστοιχούν σε πάνω από το 20% του εθνικού εισοδήματος. Συνολικά, αποτελούν περίπου το ένα τρίτο όλων των κεφαλαιακών εισροών προς αυτές τις οικονομίες.

Τα οφέλη είναι απτά: μείωση της φτώχειας, βελτίωση της υγείας, αύξηση της εκπαίδευσης. Σε ορισμένες περιπτώσεις, όπως στο Νεπάλ, εκτιμάται ότι συνέβαλαν σε σημαντική πτώση των ποσοστών φτώχειας.

Ανάπτυξη ή απλώς κατανάλωση;

Ωστόσο, η επίδραση των εμβασμάτων στην πραγματική οικονομική ανάπτυξη είναι πολύ πιο περιορισμένη. Μελέτες δείχνουν ότι ακόμη και σημαντική αύξηση των εμβασμάτων οδηγεί μόνο σε μικρή άνοδο του κατά κεφαλήν ΑΕΠ.

Ο λόγος είναι ότι μεγάλο μέρος αυτών των χρημάτων κατευθύνεται στην κατανάλωση: σπίτια, αυτοκίνητα, καθημερινά έξοδα. Αυτό βελτιώνει τη ζωή των πολιτών, αλλά δεν αυξάνει απαραίτητα την παραγωγικότητα ή τις εξαγωγές.

Στην Κεράλα, για παράδειγμα, τα εμβάσματα έχουν δημιουργήσει υψηλές προσδοκίες μισθών, τις οποίες η τοπική οικονομία δυσκολεύεται να καλύψει. Ταυτόχρονα, πολιτικές και θεσμικές αγκυλώσεις αποθαρρύνουν τις επενδύσεις, περιορίζοντας τη δημιουργία θέσεων εργασίας.

Brain drain ή brain circulation;

Το κρίσιμο στοιχείο είναι το τι «επιστρέφει» στη χώρα προέλευσης. Η μετανάστευση μπορεί να λειτουργήσει αρνητικά, ως «διαρροή εγκεφάλων», ή θετικά, ως «κυκλοφορία γνώσης».

Σε ορισμένες περιπτώσεις, όπως στην Ινδία της τεχνολογίας, η μετανάστευση υψηλής ειδίκευσης δημιούργησε ένα ολόκληρο οικοσύστημα. Πολλοί νέοι εκπαιδεύτηκαν με στόχο να εργαστούν στο εξωτερικό, αλλά αρκετοί έμειναν, δημιουργώντας έναν ισχυρό εξαγωγικό κλάδο υπηρεσιών.

Σήμερα, οι εξαγωγές IT της Ινδίας ξεπερνούν τα έσοδα από εμβάσματα. Εκεί, η μετανάστευση λειτούργησε ως μοχλός ανάπτυξης – όχι απλώς ως πηγή εισοδήματος.

Η μεγάλη παγίδα: εξάρτηση από το εξωτερικό

Το μεγαλύτερο μειονέκτημα ενός μοντέλου ανάπτυξης βασισμένου στη μετανάστευση είναι ότι εξαρτάται από παράγοντες που δεν ελέγχει η χώρα προέλευσης.

Οι οικονομικές συνθήκες στις χώρες υποδοχής, οι πολιτικές αποφάσεις για την αγορά εργασίας, ακόμη και γεωπολιτικές κρίσεις μπορούν να αλλάξουν απότομα το τοπίο.

Στην περίπτωση της Κεράλα, ο αριθμός των μεταναστών στον Κόλπο έχει σταθεροποιηθεί, καθώς οι χώρες της περιοχής δίνουν προτεραιότητα στους δικούς τους πολίτες. Παράλληλα, οι επιπτώσεις του πολέμου στην περιοχή ενδέχεται να μειώσουν σημαντικά τα εμβάσματα.

Σε αντίθεση με τις εξαγωγές προϊόντων, που μπορούν να ανακατευθυνθούν σε άλλες αγορές, οι άνθρωποι δεν μετακινούνται τόσο εύκολα όταν αλλάζουν οι συνθήκες.

Ένα μοντέλο με όρια

Η μετανάστευση σχεδόν πάντα ωφελεί τους ίδιους τους μετανάστες και τις οικογένειές τους. Όμως ως στρατηγική συνολικής ανάπτυξης έχει σαφή όρια, σημειώνει ο Economist.

Μπορεί να βελτιώσει το βιοτικό επίπεδο, αλλά δεν εγγυάται βιώσιμη οικονομική πρόοδο. Για να μετατραπεί σε πραγματικό μοχλό ανάπτυξης, πρέπει να συνοδεύεται από επενδύσεις, θεσμούς και ευκαιρίες που θα αξιοποιούν το ανθρώπινο κεφάλαιο εντός της χώρας.

Αλλιώς, η «εξαγωγή ανθρώπων» καταλήγει να είναι μια λύση ανάγκης – και όχι μια στρατηγική ευημερίας.

Προτιμώμενη πηγή στην Google

Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.