Χάρης Δούκας εναντίον «δεξιάς» πτέρυγας: Το πραγματικό δίλημμα του ΠΑΣΟΚ

Το άρθρο του δημάρχου Αθηναίων Χάρη Δούκα στην «Εφημερίδα των Συντακτών» δεν αποτελεί απλώς μια ακόμη παρέμβαση στα εσωκομματικά του ΠΑΣΟΚ. Είναι μια ευθεία πολιτική πρόκληση προς εκείνο το τμήμα του κόμματος που αντιμετωπίζει τη Νέα Δημοκρατία όχι ως τον βασικό ιδεολογικό αντίπαλο, αλλά ως έναν πιθανό μελλοντικό κυβερνητικό εταίρο.

Ας δούμε λίγο τη χρονική συγκυρία της παρέμβασης. Λαμβάνει χώρα λίγες μόλις εβδομάδες πριν την ΔΕΘ και την άνοδο σε αυτήν του προέδρου του κόμματος, Νίκου Ανδρουλάκη. Εκεί δηλαδή που ο αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης θα αναδείξει την πρόταση του ΠΑΣΟΚ αλλά και θα ασκήσει έντονη κριτική στην κυβέρνηση. Λαμβάνει επίσης χώρα σε άτυπη προεκλογική περίοδο και ενώ μπροστά μας έρχεται ένας μάλλον δύσκολος Χειμώνας.

Η στάση του προέδρου του ΠΑΣΟΚ είναι ξεκάθαρη. «Όποιος πιστεύει ότι υπάρχει σενάριο συνεργασίας με αυτούς που οργάνωσαν την ηθική και πολιτική μου εξόντωση, βρίσκεται εκτός πραγματικότητας», έχει δηλώσει -αναφερόμενος στο σκάνδαλο των υποκλοπών. Από την άλλη βέβαια, θεωρεί ότι το ΠΑΣΟΚ πρέπει να ακολουθήσει αυτόνομη πορεία, επιλέγοντας το διμέτωπο αγώνα, τόσο απέναντι στη ΝΔ, όσο απέναντι και στην ΕΛΑΣ του Αλέξη Τσίπρα.

Ανοιχτά παράθυρα

Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι η παρέμβαση Δούκα έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία το ΠΑΣΟΚ προσπαθεί να πείσει ότι αποτελεί εναλλακτική πρόταση εξουσίας απέναντι στη Νέα Δημοκρατία, αλλά και σε μια περίοδο (τώρα και πριν) όπου στελέχη (π.χ. Άννα Διαμαντοπούλου, Νίκος Παπανδρέου κλπ.) άφηναν… ανοιχτά παράθυρα για το τι τελικά μέλει γενέσθαι μετά τις εκλογές.

Επί της ουσίας, το βασικό μήνυμα που εμπεριέχεται στο άρθρο του Χάρη Δούκα είναι αν το ΠΑΣΟΚ προτίθεται να ακολουθήσει τον δρόμο της ανατροπής ή εκείνον της αφομοίωσης. Το δεύτερο δρόμο, τον επέλεξε μια φορά στο παρελθόν με καταστροφικά αποτελέσματα για το κόμμα. Οι μνήμες αλλά και οι συνέπειες εκείνης της επιλογής αποτελούν έως σήμερα ένα συλλογικό τραύμα στα σπλάχνα του κινήματος.

Από την άλλη, το άρθρο έρχεται να απαντήσει στο πεδίο εκείνο της αντιπαράθεσης που έχει ανοίξει εδώ και κάποιο καιρό, ειδικά με την πλευρά της Άννας Διαμαντοπούλου. Εδώ λοιπόν δεν μιλάμε για την αντιπαράθεση δύο τυχαίων στελεχών. Τόσο ο κ. Δούκας, όσο και η κα Διαμαντοπούλου είχαν διεκδικήσει την ηγεσία του ΠΑΣΟΚ στις εσωκομματικές εκλογές.

Τα εύσημα στη ΝΔ

Κι αν η κα Διαμαντοπούλου φαίνεται να εκπροσωπεί το λεγόμενο ακραίο κέντρο του κόμματος, ο κ. Δούκας φέρεται να έρχεται με φόρα από τα αριστερά, με στόχο να αποτελέσει το αντίπαλον δέος. Η αλήθεια είναι ότι τους τελευταίους μήνες η κυρία Διαμαντοπούλου προκάλεσε ουκ ολίγες αντιδράσεις στο κόμμα, τόσο για τις τοποθετήσεις της σχετικά με τις συνεργασίες όσο και για τη θετική αποτίμηση που έκανε σε πτυχές της κυβερνητικής πολιτικής.

Υπενθυμίζεται ότι σε συνέντευξή της στις αρχές του καλοκαιριού είχε χαρακτηρίσει «γελοία προσέγγιση» την πρόταση του Χάρη Δούκα να ανοίξει διάλογος στον προοδευτικό χώρο για το ενδεχόμενο συμμαχιών με αριστερές δυνάμεις, ενώ ταυτόχρονα αναγνώριζε ότι επί κυβέρνησης Νέας Δημοκρατίας «είναι καλά τα δημοσιονομικά μας» και ότι «στο εξωτερικό είναι πολύ καλή η αποδοχή της χώρας».

Παράλληλα, είχε αποφύγει επιμελώς να αποκλείσει κατηγορηματικά τα σενάρια μετεκλογικών συνεργασιών, σημειώνοντας ότι αυτά θα εξαρτηθούν από την εντολή που θα δώσουν οι πολίτες στις κάλπες.

Οι δηλώσεις αυτές είχαν προκαλέσει την άμεση αντίδραση του δημάρχου Αθηναίων. «Οι θέσεις που εξέφρασε σήμερα η κα Διαμαντοπούλου, με τις οποίες δίνει τα εύσημα στην κυβέρνηση της ΝΔ για επιτυχίες στα δημοσιονομικά και την εικόνα της χώρας στο εξωτερικό, δεν εκφράζουν τον κόσμο του ΠΑΣΟΚ», ήταν το μήνυμα που είχε στείλει τότε ο κ. Δούκας.

Δύο κόσμοι

Η σύγκρουση αυτή ανέδειξε γι΄άλλη μια φορά δύο διαφορετικές αντιλήψεις για την ταυτότητα του κόμματος: από τη μία όσους θεωρούν ότι το ΠΑΣΟΚ πρέπει να οικοδομήσει μια ευρύτερη προοδευτική προοπτική διακυβέρνησης και από την άλλη όσους δίνουν προτεραιότητα στη διατήρηση του κεντρώου ακροατηρίου, ακόμη και αν αυτό σημαίνει ηπιότερη στάση απέναντι στη Νέα Δημοκρατία, μην απορρίπτοντας το ενδεχόμενο μετεκλογικής συνεργασίας με αυτήν.

Η συζήτηση αυτή ξεπερνά το πρόσωπο της Άννας Διαμαντοπούλου. Εδώ και αρκετό καιρό, στελέχη που ανήκουν στην αποκαλούμενη εκσυγχρονιστική ή δεξιά πτέρυγα του ΠΑΣΟΚ αποφεύγουν συστηματικά να διατυπώσουν ένα απόλυτο πολιτικό «όχι» σε ένα ενδεχόμενο κυβερνητικής συνεργασίας με τη Νέα Δημοκρατία, εφόσον οι εκλογικοί συσχετισμοί δεν επιτρέπουν αυτοδύναμες λύσεις.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτέλεσε η προσέγγιση και του ευρωβουλευτή, Νίκου Παπανδρέου, ο οποίος κατά την ίδια περίοδο -αρχές καλοκαιριού- είχε δηλώσει πως το θέμα των μετεκλογικών συνεργασιών είναι κάτι που το κόμμα πρέπει να το δει μετά την πρώτη κάλπη. Με απλά λόγια, φάνηκε να διαφοροποιείται από την απόφαση του συνεδρίου για καμία συνεργασία με τη ΝΔ.

Συνήθως η επιχειρηματολογία των εν λόγω στελεχών βασίζεται στο αφήγημα περί πολιτικής σταθερότητας και στην αποφυγή παρατεταμένης ακυβερνησίας. Ωστόσο, για ένα σημαντικό τμήμα της κομματικής βάσης, η στάση αυτή ερμηνεύεται ως διατήρηση ανοικτών διαύλων με τη Δεξιά.

Η ταυτότητα του ΠΑΣΟΚ

Ακριβώς σε αυτό το σημείο παρεμβαίνει ο Χάρης Δούκας μέσα από το άρθρο του. Υπενθυμίζει ότι το συνέδριο του ΠΑΣΟΚ έχει χαράξει μια αυτόνομη πορεία απέναντι στη Νέα Δημοκρατία και ότι η επιλογή αυτή δεν μπορεί να αδειάζει από το περιεχόμενό της μέσω αντιφατικών δημόσιων τοποθετήσεων.

Η πραγματικότητα είναι ότι η συζήτηση αυτή αγγίζει την ίδια την ταυτότητα του ΠΑΣΟΚ. Ένα σοσιαλδημοκρατικό κόμμα που φιλοδοξεί να αποτελέσει τον βασικό εκφραστή της προοδευτικής παράταξης δύσκολα μπορεί να πείσει τους πολίτες όταν εμφανίζεται διχασμένο ως προς το ποιος είναι ο κύριος πολιτικός του αντίπαλος.

Από τη μία καταγγέλλει την κυβέρνηση για τις υποκλοπές, την ακρίβεια, τη λειτουργία των θεσμών και τις κοινωνικές ανισότητες. Από την άλλη, κορυφαία στελέχη της ηγετικής του ομάδας αναγνωρίζουν δημόσια επιτυχίες της ίδιας κυβέρνησης και αποφεύγουν να αποκλείσουν κάθε ενδεχόμενο μελλοντικής συνεννόησης.

Φυσικά, θα ήταν υπερβολικό να υποστηρίξει κανείς ότι η δεξιά πτέρυγα του ΠΑΣΟΚ ζητά ανοιχτά συγκυβέρνηση με τη Νέα Δημοκρατία. Καμία τέτοια θέση δεν έχει διατυπωθεί επισήμως και δεν θα μπορούσε άλλωστε. Εκείνο όμως που προκύπτει από τις δημόσιες παρεμβάσεις είναι μια εμφανής απροθυμία να κλείσει οριστικά αυτή η πόρτα. Και αυτή ακριβώς η στάση είναι που προκαλεί τις αντιδράσεις στο εσωτερικό του κόμματος.

Αντίδραση

Παρά ταύτα αντίδραση στο άρθρο Δούκα υπήρξε, από ένα στέλεχος που λογίζεται στους συνεργάτες της Άννας Διαμαντοπούλου. Ο λόγος για τον Παναγιώτη Λούσκο, ο οποίος σε ανάρτηση του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ανέφερε μεταξύ άλλων ότι «οι συνεδριακές αποφάσεις δεν είναι ιερές γραφές», δίνοντας έτσι το στίγμα της επόμενης μέρας.

Στην ανάρτηση γίνεται λόγος για διαφορετικά δεδομένα αυτή την περίοδο και διαφορετικά πριν από μερικούς μήνες, όταν πάρθηκε η απόφαση του συνεδρίου. Εν συνεχεία η ανάρτηση επιχειρεί να ικανοποιήσει άπαντες, μιλάει και για αυτόνομο ΠΑΣΟΚ αλλά και για συνεργασίες πάνω σε δεδομένα, δημιουργώντας γι’ άλλη μια φορά πλήρη σύγχυση στο μήνυμα που επιχειρεί να εκμπέμψει το κόμμα.

Το ερώτημα

Τούτων δοθέντων το άρθρο του Χάρη Δούκα είχε ιδιαίτερη σημασία. Είναι μια προσπάθεια να επαναφέρει στο προσκήνιο το βασικό ιδεολογικό ερώτημα για το μέλλον του ΠΑΣΟΚ: θα επιλέξει να συγκρουστεί με το μοντέλο διακυβέρνησης της Νέας Δημοκρατίας ή θα παραμείνει εγκλωβισμένο σε μια στρατηγική που αφήνει πάντα ανοιχτό το ενδεχόμενο μιας μελλοντικής συνεννόησης; Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα δεν αφορά μόνο τις εσωκομματικές ισορροπίες. Αφορά την αξιοπιστία του ίδιου του ΠΑΣΟΚ ως εναλλακτικής πρότασης εξουσίας.

Για την ιστορία πάντως, οι δημοσκοπήσεις που είχαν δει το φως της δημοσιότητας στο καλοκαίρι απέρριπταν -στο κοινό των ψηφοφόρων του ΠΑΣΟΚ- το ενδεχόμενο μετεκλογικής συνεργασίας με τη ΝΔ, καθώς μόλις 1 στους 7 ψηφοφόρους επιθυμούσαν ένα τέτοιο σενάριο. Στον αντίποδα, τη συνεργασία με τις αριστερές δυνάμεις την επιθυμούσαν 3 στους 7.