Δύο σχέδια, βαθιά χάσματα και γκρίζες ζώνες στις συνομιλίες

Οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν πρόκειται να πραγματοποιήσουν το Μεγάλο Σάββατο ειρηνευτικές συνομιλίες στο Πακιστάν, το οποίο έχει αναλάβει ρόλο διαμεσολαβητή στη μεγάλη ρήξη, αλλά παραμένουν βαθιά διχασμένες σε βασικά ζητήματα.

Κάθε πλευρά εμμένει στις αντικρουόμενες απαιτήσεις της για μια συμφωνία που θα τερματίσει τον πόλεμο, με τη ναυσιπλοΐα μέσω των Στενών του Ορμούζ και τον πόλεμο του Ισραήλ στον Λίβανο να αποτελούν βασικά ζητήματα προς επίλυση.

Η εξέλιξη των συνομιλιών θα μπορούσε να διαμορφώσει τη Μέση Ανατολή για γενιές.

Οι θέσεις των δύο πλευρών

Η ιρανική αντιπροσωπεία αναμένεται να φτάσει στο Ισλαμαμπάντ για συνομιλίες βασισμένες σε μια πρόταση 10 σημείων, η οποία παρουσιάζει μικρή και μόνο σύγκλιση με το σχέδιο των 15 σημείων που έχει καταθέσει η Ουάσινγκτον, γεγονός που υποδηλώνει ότι μπροστάμας υπάρχουν μεγάλα χάσματα προς γεφύρωση.

Για παράδειγμα: Η πρόταση του Ιράν εξακολουθεί να θεωρεί θεμιτή και να ζητεί τη συνέχιση του προγράμματος εμπλουτισμού ουρανίου, κάτι που οι ΗΠΑ είχαν απορρίψει, με τον Τραμπ να επιμένει ότι το σημείο αυτό είναι αδιαπραγμάτευτο. Τα 10 σημεία επίσης δεν αναφέρονται στις πυραυλικές δυνατότητες του Ιράν, για τις οποίες Ισραήλ και ΗΠΑ θεωρούν ότι πρέπει να περιοριστούν δραστικά.

Η Τεχεράνη έχει επίσης δηλώσει ότι το πυραυλικό της οπλοστάσιο είναι αδιαπραγμάτευτο. Δεν είναι σαφές πάντως πόσοι από αυτούς τους πυραύλους παραμένουν λειτουργικοί μετά τον πόλεμο.

Ένας Πακιστανός αξιωματούχος δήλωσε ότι το Ιράν μπορεί να πετύχει πολλά από τα αιτήματά του, όπως ανοικοδόμηση, αποζημιώσεις και άρση κυρώσεων, αλλά όχι συμφωνία για τον εμπλουτισμό ουρανίου.

Τα Στενά πάνω απ΄όλα

Προηγηθείσες συνομιλίες επικεντρώθηκαν στο πυρηνικό πρόγραμμα και τους πυραύλους του Ιράν. Αυτά τα ζητήματα έχουν πλέον επισκιαστεί από τα Στενά του Ορμούζ, του κρίσιμου περάσματος μέσω του οποίου διέρχεται το 1/ 5 του παγκόσμιου πετρελαίου και φυσικού αερίου.

Το ουσιαστικό κλείσιμο του περάσματος από το Ιράν από την αρχή του πολέμου στις 28 Φεβρουαρίου έχει προκαλέσει αναταραχή στην παγκόσμια οικονομία και αύξηση των τιμών του πετρελαίου.

Η Τεχεράνη έχει αφήσει να εννοηθεί ότι, στο πλαίσιο μιας μόνιμης ειρηνευτικής συμφωνίας, θα επιδιώξει την επιβολή τέλους για τα πλοία που διέρχονται από τα –πλάτους μόλις 34 χιλιομέτρων στο στενότερο σημείο τους– Στενά.

Ο Τραμπ είχε απειλήσει με καταστροφικά πλήγματα το Ιράν εάν δεν συμφωνήσει σε κατάπαυση του πυρός και επαναλειτουργία του περάσματος.

Δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι το Ιράν είχε άρει τον αποκλεισμό, το αντίθετο μάλιστα. Ωστόσο, σήμερα, υπήρξε η πληροφορία ότι το Ιράν θα επιτρέπει κατ΄ανωτατο όριο 15 διελεύσεις.  Ασήμαντο νούμερο όταν υπάρχουν 1400 πλοία εγκλωβισμένα και ενω ο προ πολέμου ρυθμός διελεύσεων ήταν κατα μέσο ότο 140 πλοία την ημέρα.

Το έτερο σκοτεινό σημείο της διαπραγμάτευσης είναι ο Λίβανος. ΗΠΑ και Ισραήλ λένε ότι η αντιμετώπιση της Χεζμπολάχ είναι εκτός της συμφωνίας εκεχειρίας, ενώ η Τεχεράνη δηλώνει ότι δεν θα υπάρξει συμφωνία όσο το Ισραήλ συνεχίζει τις επιθέσεις στον Λίβανο.

Τα σχέδια των δύο πλευρών

Το Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας του Ιράν δήλωσε ότι οι ΗΠΑ έχουν αποδεχθεί κατ’ αρχήν την πρόταση 10 σημείων, η οποία περιλαμβάνει:

• μη επίθεση,
• διατήρηση του ελέγχου των Στενών του Ορμούζ από το Ιράν,
• αποδοχή του εμπλουτισμού ουρανίου,
• άρση όλων των κυρώσεων,
• ακύρωση αποφάσεων κατα του Ιράν από τον ΟΗΕ και τη Διεθνή Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας,
• αποχώρηση αμερικανικών δυνάμεων από την περιοχή,
• τερματισμό των πολεμικών επιχειρήσεων, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου.

Από την άλλη πλευρά, σύμφωνα με ισραηλινές πηγές, το σχέδιο 15 σημείων των ΗΠΑ περιλαμβάνει:

• απομάκρυνση αποθεμάτων εμπλουτισμένου ουρανίου,
• πλήρη διακοπή εμπλουτισμού,
• περιορισμό του πυραυλικού προγράμματος,
• διακοπή χρηματοδότησης περιφερειακών συμμάχων.
• Τέλος ο Τραμπ έχει δηλώσει ότι οι ΗΠΑ θα διατηρήσουν στρατιωτική παρουσία στην περιοχή έως ότου επιτευχθεί συμφωνία και προειδοποίησε για κλιμάκωση αν το Ιράν δεν συμμορφωθεί.

Οι πιθανότητες συμφωνίας

Παρά τις δηλώσεις περί «νίκης», οι ΗΠΑ δεν πέτυχαν τους βασικούς στόχους τους:

• να εξουδετερώσουν την ικανότητα του Ιράν να επιτίθεται,
• να καταστρέψουν το πυρηνικό του πρόγραμμα και
• να δημιουργήσουν συνθήκες αλλαγής καθεστώτος.

Το Ιράν δύσκολα θα κάνει σημαντικές υποχωρήσεις και φαίνεται διατεθειμένο να συνεχίσει τη σύγκρουση, χρησιμοποιώντας τα Στενά του Ορμούζ ως μοχλό πίεσης.

Η στάση του Ισραήλ

Το Ισραήλ θεωρεί το Ιράν υπαρξιακή απειλή. Ο Πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου επιθυμεί αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν, αν και κάτι τέτοιο θα απαιτούσε στρατιωτική επέμβαση χωρίς εγγυήσεις σταθερότητας.

Το ζήτημα του αν η κατάπαυση του πυρός καλύπτει και τον πόλεμο στον Λίβανο αποτελεί βασικό σημείο τριβής.

Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ δηλώνουν ότι ο Λίβανος δεν περιλαμβάνεται στη συμφωνία, ενώ ο Ιρανός Πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν επιμένει ότι η παύση των εχθροπραξιών στον Λίβανο είναι απαραίτητη προϋπόθεση για συμφωνία.

Το Ισραήλ δήλωσε ότι αποδέχεται κατάπαυση του πυρός με το Ιράν, αλλά όχι τη διακοπή των επιχειρήσεων στον Λίβανο.