Economist: «Επικό λάθος» – Πώς η Οδύσσεια του Νόλαν προδίδει τον Όμηρο

«Η Οδύσσεια» του Κρίστοφερ Νόλαν ήταν ήδη πεδίο μάχης πριν ακόμη προβληθεί στις αίθουσες. Και, σύμφωνα με τον Economist, αφού τη δει κανείς, καταλαβαίνει ότι η μεγαλύτερη διαμάχη δεν αφορά ούτε το χρώμα της πανοπλίας ούτε τις επιλογές του καστ.

Αφορά τον τρόπο με τον οποίο ο σύγχρονος κόσμος ξαναγράφει τα μεγάλα κλασικά έργα στα δικά του μέτρα.

Λίγες ημέρες πριν από την πρεμιέρα της ταινίας στις 17 Ιουλίου, οι αντιδράσεις είχαν ήδη πάρει διαστάσεις. Κάποιοι διαμαρτυρήθηκαν επειδή η ηθοποιός που υποδύεται την Ελένη είναι μαύρη. Άλλοι επειδή το λοφίο του κράνους του Οδυσσέα είναι κόκκινο αντί για ιστορικά ακριβές. Άλλοι για τις μαύρες πανοπλίες που θυμίζουν περισσότερο Batman παρά Μυκηναίους πολεμιστές. Ακόμη και η λέξη «Dad», που χρησιμοποιεί σε μία σκηνή ο Τηλέμαχος, προκάλεσε ειρωνικά σχόλια.

Όμως, όπως σημειώνει ο Economist, όλα αυτά είναι σχεδόν ασήμαντα μπροστά στο πραγματικό πρόβλημα της ταινίας.

INSTAGRAM/THEODYSSEYMOVIEΟ Οδυσσέας χωρίς τα ελαττώματά του

Η μεγαλύτερη ένσταση του βρετανικού περιοδικού αφορά τον ίδιο τον ήρωα.

Ο Οδυσσέας του Ομήρου είναι μια σύνθετη προσωπικότητα: ευφυής αλλά αλαζόνας, γενναίος αλλά συχνά σκληρός, ένας άνθρωπος που πληρώνει διαρκώς το τίμημα των επιλογών του.

Στην ταινία του Νόλαν, υποστηρίζει ο Economist, αυτή η πολυπλοκότητα εξαφανίζεται. Ο ήρωας μετατρέπεται σε έναν σχεδόν άμεμπτο σύγχρονο πρωταγωνιστή, ενώ κάθε σκοτεινή πλευρά του ερμηνεύεται είτε ως αποτέλεσμα χρήσης ουσιών είτε ως σύμπτωμα ενός σχεδόν… μετατραυματικού στρες.

«Η σύγχρονη τάση υπερδιάγνωσης φαίνεται πως έφτασε ακόμη και στις ακτές της αρχαίας Ιθάκης», σχολιάζει σκωπτικά το περιοδικό.

Ακόμη πιο υπερβολικό χαρακτηρίζει το φινάλε, όπου ο Οδυσσέας καταλήγει διάτρητος από βέλη, σε μια σκηνή που θυμίζει περισσότερο τον Άγιο Σεβαστιανό παρά τον ήρωα της ελληνικής επικής ποίησης.

Πολυτελές θέρετρο αντί για μυκηναϊκό κόσμο

Ανάλογη είναι και η κριτική για την αισθητική της ταινίας.

Οι στρατιώτες, με τις μεταλλικές γκρι πανοπλίες τους, μοιάζουν περισσότερο με φιγούρες επιτραπέζιου παιχνιδιού παρά με αρχαίους πολεμιστές. Τα παλάτια, φωτισμένα με ζεστά χρώματα, θυμίζουν πολυτελή boutique ξενοδοχεία αντί για κατοικίες πολεμάρχων.

Ακόμη και οι σκηνές στο νησί της Καλυψώς, με τον Ματ Ντέιμον και τη Σαρλίζ Θερόν ντυμένους με λινά ρούχα μέσα σε εξωτικά τοπία, μοιάζουν περισσότερο με πολυτελείς διακοπές στην Καραϊβική παρά με τη βασανιστική εξορία του Οδυσσέα.

Για τον Κύκλωπα, ο Economist αρκείται σε μία δηλητηριώδη φράση: «Όσο λιγότερα ειπωθούν, τόσο το καλύτερο».

Κάθε εποχή ξαναγράφει τον Όμηρο

Παρά τη σκληρή κριτική, ο Economist αναγνωρίζει ότι κάθε διασκευή ενός αρχαίου έργου αντανακλά περισσότερο την εποχή που τη δημιουργεί παρά την εποχή που περιγράφει.

Οι αρχαίοι Αθηναίοι μετέτρεψαν τα ομηρικά έπη σε τραγωδίες.

Ο Αλεξάντερ Πόουπ, τον 18ο αιώνα, παρουσίασε έναν Οδυσσέα που έμοιαζε περισσότερο με ποιητή του Διαφωτισμού παρά με βασιλιά-πολεμιστή.

Ο Τζέιμς Τζόις έκανε την «Οδύσσεια» σύγχρονο μυθιστόρημα, γεμάτο εσωτερικούς μονολόγους και καθημερινότητα.

Με αυτή την έννοια, ο Νόλαν απλώς συνεχίζει μια παράδοση αιώνων.

Η διαφορά, σύμφωνα με το περιοδικό, είναι ότι η δική του εκδοχή κουβαλά όλες τις αγωνίες της σημερινής Δύσης.

Οι γυναίκες εκφωνούν σχεδόν φεμινιστικούς λόγους.

Ο Τρωικός Πόλεμος παρουσιάζεται κυρίως ως σύγκρουση για εμπορικές οδούς, μετατρέποντας τον Αγαμέμνονα από βίαιο ηγεμόνα σε σχεδόν… υπέρμαχο του ελεύθερου εμπορίου.

Ένα έργο που αντιστέκεται στις κινηματογραφικές μεταφορές

Ο Economist υπενθυμίζει ότι η «Οδύσσεια» δεν είναι ένα εύκολο έπος για τον κινηματογράφο.

Η αφήγησή της είναι περίπλοκη και μη γραμμική. Ο ίδιος ο Οδυσσέας εμφανίζεται μόνο μετά τα τέσσερα πρώτα βιβλία του έπους, ενώ πολλές από τις πιο διάσημες περιπέτειές του τις μαθαίνουμε εκ των υστέρων, μέσα από αναδρομές.

Γι’ αυτό και πολλές προηγούμενες κινηματογραφικές απόπειρες απέτυχαν, από την ταινία με τον Ρέιφ Φάινς το 2024 μέχρι την εκδοχή του 1954 με τον Κερκ Ντάγκλας.

Ο ίδιος ο Νόλαν είχε χαρακτηρίσει την «Οδύσσεια» «την πρώτη μη γραμμική αφήγηση της ιστορίας», ενώ η κλασική φιλόλογος Έμιλι Γουίλσον τη συνοψίζει με μία μόνο λέξη: «περίπλοκη».

Στην πραγματικότητα δεν διαφωνούμε για τον Όμηρο

Το πιο ενδιαφέρον συμπέρασμα του Economist έρχεται στο τέλος.

Ναι, υπάρχουν ιστορικές ανακρίβειες. Ο Όμηρος περιγράφει την Ελένη ως «λευκώλενο». Οι αρχαίοι Έλληνες φορούσαν χάλκινες πανοπλίες, όχι μαύρες μεταλλικές στολές. Και, φυσικά, ο Τηλέμαχος δεν αποκαλούσε ποτέ τον Οδυσσέα «Dad».

Ωστόσο, σύμφωνα με το περιοδικό, αυτές οι διαμάχες αποκαλύπτουν κάτι βαθύτερο.

Σήμερα οι άνθρωποι δεν διαφωνούν πραγματικά για την «Οδύσσεια». Διαφωνούν για τη φυλή, την ταυτότητα, τον αμερικανισμό, τον φεμινισμό, τον ανδρισμό και τις σύγχρονες πολιτισμικές συγκρούσεις.

Με άλλα λόγια, χρησιμοποιούν τον Όμηρο για να συζητήσουν τον εαυτό τους.

«Κάθε γενιά ξαναφτιάχνει την “Οδύσσεια” σύμφωνα με τη δική της εικόνα», καταλήγει ο Economist.

«Οι αρχαίοι Αθηναίοι τη μετέτρεψαν σε τραγωδία. Οι μοντερνιστές σε σύγχρονη λογοτεχνία. Ο σημερινός, απλοϊκός και απολύτως οπτικός κόσμος τη μετέτρεψε σε καβγάδες στα social media και σε έναν γελοίο Κύκλωπα. Και αυτή είναι, τελικά, η δική μας τραγωδία.»

Προτιμώμενη πηγή στην Google

Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.