Ένα έθνος μορφωμένων 30αρηδων που δεν χωρά στη θεοκρατία (infographic)
Σαράντα έξι με σαράντα επτά χρόνια μετά την Ισλαμική Επανάσταση του 1979, το Ιράν παραμένει ένα από τα πιο μακρόβια θεοκρατικά καθεστώτα στον κόσμο. Από τότε μέχρι σήμερα, μόνο δύο Ανώτατοι Ηγέτες –ο Ρουχολάχ Χομεϊνί και ο Αλί Χαμενεΐ– έχουν καθορίσει την πολιτική, κοινωνική και ιδεολογική πορεία της χώρας.
Όμως η κοινωνία που καλούνται να κυβερνήσουν έχει αλλάξει ριζικά. Και αυτή η αλλαγή είναι που τροφοδοτεί το βαθύ και διαρκώς διευρυνόμενο ρήγμα ανάμεσα στους μουλάδες και τον λαό.
Το Ιράν του 2026 δεν είναι το Ιράν του 1979. Ο πληθυσμός αγγίζει πλέον τα 91 εκατομμύρια, με μέση ηλικία περίπου τα 34 έτη. Πάνω από το 60% των Ιρανών είναι κάτω των 40 ετών – πρόκειται για μια νεανική κοινωνία, με υψηλό μορφωτικό επίπεδο, ευρεία πρόσβαση στην πανεπιστημιακή εκπαίδευση και έντονη επαφή με τον υπόλοιπο κόσμο, παρά τους περιορισμούς.
Είναι μια γενιά που δεν έζησε την Επανάσταση, δεν έχει μνήμη του καθεστώτος του Σάχη και δεν αισθάνεται ιδεολογικό χρέος απέναντι στη θεοκρατία.
Αυτό το δημογραφικό χάσμα μετατρέπεται σταδιακά σε πολιτικό και πολιτισμικό χάσμα. Οι νέοι Ιρανοί διεκδικούν καλύτερες συνθήκες ζωής, οικονομικές προοπτικές, κοινωνικές ελευθερίες και αξιοκρατία. Δεν συγκροτούν απαραίτητα ένα ενιαίο πολιτικό κίνημα, αλλά μοιράζονται μια κοινή αίσθηση ασφυξίας.
Η επαναλαμβανόμενη παρουσία τους στους δρόμους τα τελευταία χρόνια – με διαφορετικές αφορμές κάθε φορά – δείχνει ότι η κοινωνική δυσαρέσκεια δεν είναι στιγμιαία, αλλά μόνιμη.
Ο μηχανισμός ελέγχου
Απέναντι σε αυτήν τη δυναμική κοινωνία, το κράτος απαντά με έναν μηχανισμό ελέγχου που παραμένει βαθιά στρατιωτικοποιημένος. Οι Φρουροί της Επανάστασης και οι παραστρατιωτικοί Basij αριθμούν συνολικά εκατοντάδες χιλιάδες, ενώ η καταστολή διαπερνά την καθημερινότητα: από τον έλεγχο των υποψηφιοτήτων στις εκλογές μέχρι τις μαζικές συλλήψεις και τις δημόσιες εκτελέσεις, που εξακολουθούν να καταγράφονται σε δεκάδες ή και εκατοντάδες ετησίως.
Ιδιαίτερο ρόλο στο σύστημα ελέγχου παίζει και η θρησκεία. Το σιιτικό Ισλάμ είναι το επίσημο δόγμα του κράτους, ενώ άλλες θρησκευτικές κοινότητες –Ζωροάστρες, Χριστιανοί, Εβραίοι– αναγνωρίζονται μεν θεσμικά, αλλά παραμένουν περιορισμένες στην πράξη. Η δήλωση ισλαμικής πίστης συνδέεται συχνά με την πρόσβαση σε πανεπιστήμια, δημόσιες θέσεις και επαγγελματικές άδειες, μετατρέποντας την πίστη σε διοικητικό φίλτρο και εργαλείο κοινωνικού αποκλεισμού.
Το αποτέλεσμα είναι ένα καθεστώς που δείχνει ισχυρό στην κορυφή, αλλά αποξενωμένο από τη βάση. Μια κοινωνία νέα, μορφωμένη και πολυφωνική συγκρούεται με ένα σύστημα σχεδιασμένο για μια άλλη εποχή. Το ρήγμα δεν αφορά πια μόνο την πολιτική εξουσία· αφορά την ίδια την ταυτότητα της χώρας. Και όσο η απόσταση ανάμεσα στη θεοκρατία και την κοινωνία μεγαλώνει, τόσο πιο δύσκολο γίνεται να γεφυρωθεί χωρίς βαθιές, δομικές αλλαγές.
