Ένα κομμάτι πάγου
Κατά την ομιλία του στο Νταβός την 21η Ιανουαρίου 2026 (ήταν η σύνοδος των σημαντικών ομιλιών), ο Πρόεδρος Τραμπ αναφέρθηκε και στη διακηρυγμένη και διακαή επιθυμία του να αποκτήσουν οι ΗΠΑ τη Γροιλανδία (αφού την μπέρδεψε με την Ισλανδία 4 φορές και ανέφερε κάποιες ιστορικές ανακρίβειες).
Με παράπονο, είπε ότι έχει μόνο «κάτι μικρό να ζητήσει, ένα κομμάτι πάγου, κρύο και σε κακή τοποθεσία» (a small ask, a piece of ice, cold and poorly located). Προηγήθηκαν και ακολούθησαν καταστάσεις ενίοτε επικίνδυνες και οριακά κωμικοτραγικές, οι οποίες έθεσαν σε μεγάλη δοκιμασία τους αρμούς της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας.
Σημασία της Γροιλανδίας
Για να γίνουν αντιληπτά όσα ακολουθούν, πρέπει να σημειωθεί πως η Γροιλανδία, αυτόνομη περιοχή της Δανίας, είναι το μεγαλύτερο και πιο αραιοκατοικημένο νησί του κόσμου. Έχει έκταση 2,2 τετραγωνικών χιλιομέτρων, ήτοι περίπου 6 φορές το μέγεθος της Γερμανίας, και πληθυσμό 65.000 κατοίκων, στην πλειοψηφία τους γηγενών Ινουίτ. Είναι εξαιρετικά πλούσια σε κρίσιμα ορυκτά και σπάνιες γαίες. . Η θέση της μεταξύ Βορείου Αμερικής και Αρκτικής την καθιστά κατ’εξοχήν κατάλληλη για συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης πυραυλικών επιθέσεων και παρακολούθησης της ναυσιπλοΐας στην περιοχή. Η τήξη των πάγων, μάλιστα και οι νέες οδοί που δημιουργούνται, απότοκοι της κλιματικής αλλαγής, αυξάνουν τη σημασία της
Και ώ του θαύματος, χθες Παρασκευή , μέσω του ιδιωτικού μέσου κοινωνική δικτύωσης του Αμερικανού Προέδρου, ο κόσμος πληροφορήθηκε την επίτευξη συμφωνίας ΗΠΑ-Δανίας-Γροιλανδίας.
Η νέα Συμφωνία
«Υπό τις οδηγίες μου, εργασθήκαμε με εκπροσώπους της Δανίας και της Γροιλανδίας για να εγγυηθούμε ότι οι ΗΠΑ θα έχουν ΓΙΑ ΠΑΝΤΑ την πλήρη δυνατότητα να κάνουν ό,τι είναι απαραίτητο στη Γροιλανδία, ώστε να εξaσφαλίσουν και να υπερασπισθούν την ασφάλεια της Γροιλανδίας και των ΗΠΑ». Ο Ντόναλντ Τραμπ πρόσθεσε ότι κανένας εχθρός δεν θα μπορεί να πραγματοποιήσει ευαίσθητες επενδύσεις στη Γροιλανδία χωρίς την έγκριση των ΗΠΑ. Επιγραμματικά, έγραψε ότι «είναι ένα όνειρο που έγινε πραγματικότητα για τις ΗΠΑ.
Σε δική του δήλωση, ο Υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο ανέφερε ότι η συμφωνία καλύπτει «μόνιμα και πλήρως» τα μελήματα των ΗΠΑ για την εθνική ασφάλεια ως προς το νησί. «Η Γροιλανδία θα είναι παντοτινά μέρος της περιοχής στρατηγικής άμυνας της Βόρειας Αμερικής και θα αποκλείει κάθε αντίπαλο από εκεί και από την γειτνιάζουσα περιοχή».
Το πρωθυπουργικό γραφείο στην Κοπεγχάγη δήλωσε ότι η συμφωνία θα ενισχύσει την περιφερειακή ασφάλεια στον Βόρειο Ατλαντικό και στην Αρκτική. Ταυτόχρονα, αυτή αναγνωρίζει την κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα του Βασιλείου και το δικαίωμα του λαού της Γροιλανδίας στην αυτοδιάθεση» .
Ο Γροιλανδός Πρωθυπουργός, Γιενς Φρέντερικ Νίλσεν, δήλωσε ότι η συμφωνία αναγνωρίζει τα συμφέροντα της Γροιλανδίας και τη θέση της στο πλαίσιο της διεθνούς συνεργασίας. Όπως είπε, «μας συμφέρει όλους». Μένει να αποσαφηνισθεί και η στάση του λαού της νήσου, διότι μέχρι τώρα επιθυμούν την ανεξαρτησία τους και δεν έχουν τηρήσει φιλική στάση έναντι των ΗΠΑ, που προσπαθούν να τους ελέγξουν. Όπως λέγουν οι ίδιοι, «δεν είμαστε προς πώληση».
Νεωτερισμός ή επανάληψη;
Από την ανακοίνωση του Τραμπ προκύπτει ότι είναι μάλλον ικανοποιημένος από το αποτέλεσμα των διαπραγματεύσεων και δεν θα επαναλάβει τις εδαφικές του διεκδικήσεις, τουλάχιστον στο άμεσο μέλλον. Εξ άλλου, μιας και όλα είναι δανεικά από τον χρόνο, το «εσαεί» δεν μπορεί να ισχύσει.
Οι αναρτήσεις του Τραμπ στο Truth Social δεν διακρίνονται για την προσοχή στη λεπτομέρεια. Έγραψε, όμως, ότι σύντομα οι ΗΠΑ θα αναπτύξουν μεγάλη στρατιωτική παρουσία στη νήσο, στην οποία λειτουργεί ήδη μια βάση της «Διαστημικής Δύναμης» (παρακολούθηση δορυφόρων και έγκαιρη προειδοποιηση πυραυλικών επιθέσεων) στο Πιτουφίκ, στο βορειοδυτικό τμήμα της Γροιλανδίας.
Οι ακριβείς όροι της Συμφωνίας δεν κατέστησαν ακόμη γνωστοί. Από όσα όμως διέρρευσαν στον διεθνή Τύπο (REUTERS), αυτή υπολείπεται της επιθυμίας του Τραμπ να αποκτηθεί η νήσος από τις ΗΠΑ. Ωστόσο, οι ΗΠΑ θα μπορούν να επεκτείνουν τη στρατιωτική τους παρουσία εκεί και θα απαγορευθεί σε αντιπάλους η εγκατάσταση βάσεων.
Όλα αυτά όμως προκαλούν σοβαρό προβληματισμό ως προς τη σκοπιμότητά μιας νέας συμφωνίας που αποτελεί, εν πολλοίς, προϊόν παράνομης απειλής και πολλά στοιχεία της είναι περιττά, εφ’όσον υπάρχει ήδη η Συμφωνία του 1951.
Συγκρίσεις με το παρελθόν
Η απαγόρευση στους «κακούς» να εγκαταστήσουν βάσεις είναι κάτι αυτονόητο. Για την ανάπτυξη δυνάμεων, όμως, πρέπει να λεχθεί πως η «Συμφωνία ΗΠΑ και Δανίας για την Άμυνα της Γροιλανδίας» του 1951, ήδη δεν προβλέπει συγκεκριμένα όρια σχετικά με τον αριθμό του στρατιωτικού προσωπικού των ΗΠΑ που θα σταθμεύει στη νήσο. Το ίδιο κείμενο, εξ άλλου, παρέχει ευρύτατα δικαιώματα στις ΗΠΑ να κατασκευάσουν στρατιωτικές εγκαταστάσεις, μαζί με σχεδόν απεριόριστα δικαιώματα υπέρπτησης. Αργότερα, τροποποιήσεις της Συνθήκης το 2004 προέβλεψαν απλώς διαβούλευση και ενημέρωση Δανών και Γροιλανδών για μείζονες αλλαγές σε προσωπικό και εγκαταστάσεις.
Προσέτι, ας σημειωθεί ότι η αμερικανική παρουσία στη Γροιλανδία αρχικά εξυπηρετούσε την ψυχροπολεμική πραγματικότητα. Το αμερικανικό προσωπικό την εποχή εκείνη ανερχόταν σε 10-15.000 άτομα. Οι ίδιες οι ΗΠΑ αργότερα το μείωσαν στον σημερινό αριθμό των 200 ατόμων περίπου.
Τώρα, όμως, υπάρχουν άλλες απειλές, Κινέζοι και Ρώσοι.
Ας ληφθεί υπ’όψη και η αχαλίνωτη ορμή κάποιων αμερικανικών εταιρειών να «πιάσουν δουλειά» το συντομότερο δυνατόν. Η τεξανή εταιρεία με την αποκαλυπτική ονομασία «Greenland Energy» επιχείρησε να αποβιβάσει μηχανήματα γεωτρήσεων σε εμπορευματοκιβώτια, σε περιοχή της ανατολικής Γροιλανδίας, χωρίς την άδεια των αρμοδίων Αρχών της χώρας, με πρόθεση την έναρξη γεωτρήσεων. Μετά από έντονη επίπληξη των Γροιλανδών, η επιχείρηση αναβλήθηκε για αργότερα, αφού τηρηθούν οι δέουσες διαδικασίες.
Η νέα Συμφωνία αναμένεται να υπογραφεί στη Νέα Υόρκη την προσεχή εβδομάδα, στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ. Οπότε, ας δούμε, με βάση τα υπάρχοντα στοιχεία, σε τί διαφέρει η νέα συμφωνία από αυτή του 1951, και εάν πράγματι ήταν αναγκαία:
α) Το νέο καθεστώς ξένων επενδύσεων αποκλείει την Κίνα και τη Ρωσία από «ευαίσθητες» επενδύσεις και στρατιωτική παρουσία.
β) Η νέα Συμφωνία καθιερώνει μόνιμη αμερικανική στρατιωτική παρουσία και επιτρέπει την αναβίωση παλαιοτέρων, βοηθητικών εγκαταστάσεων.
γ) Κατ’ουσίαν η νέα Συμφωνία περιέχει λίγα νέα στοιχεία, αλλά μέσω αυτής, τουλάχιστον όπως ελπίζεται, λήγουν απειλές περί προσάρτησης και παρέχονται διαβεβαιώσεις για τη στρατηγική ασφάλεια στην Αρκτική.
Μία κάποια λύση
Στο Νταβός, ο Γ.Γ. του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, είχε προτείνει στον οργισμένο Τραμπ που ήθελε να καταλάβει τη Γροιλανδία, μια λύση εμπνευσμένη από το καθεστώς των κυρίαρχων βρεταννικών βάσεων στην Κύπρο. Ήτοι του πρότεινε ταυτόχρονα καθεστώς αποικιακό και ιστορικό αναχρονισμό. Εκτός από προκλητική, η λύση αυτή θα δημιουργούσε και πολύ επικίνδυνο προηγούμενο για άλλες περιπτώσεις. Η νέα συμφωνία είναι κι’ αυτή «μια κάποια λύση». Μια λύση όμως που τονίζει αρκετές σοβαρές αδυναμίες. Μια οβιδιακή μεταμόρφωση, πλην όμως ατελής.
*Ο Ανδρέας Παπασταύρου είναι Πρέσβης επί τιμή
Προτιμώμενη πηγή στην Google
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.
