Ένας νέος ΟΑΣΕ για την ευρωπαϊκή ασφάλεια
Τoυ Γιάννη Γούναρη, διδάκτορα Νομικής ΕΚΠΑ, επιστημονικού συνεργάτη Ινστιτούτου ΕΝΑ
ΜΕ ΤΟΝ ΠΟΛΕΜΟ στην Ουκρανία να συνεχίζεται ακόμα με αμείωτη σφοδρότητα, δεν είναι υπερβολικά νωρίς για να ανοίξει η συζήτηση σχετικά με την επαναφορά, μετά την ευκταία λήξη
των εχθροπραξιών -κατά προτίμηση στο πλαίσιο μιας ολοκληρωμένης Συνθήκης Ειρήνης και όχι ενός προσωρινού παγώματος-, των σχέσεων της Συλλογικής Ευρώπης με τη Ρωσία σε μια κατάσταση, αν όχι εύθραυστης ομαλότητας, τουλάχιστον διαχειρίσιμης αντιπαλότητας, αντί της σημερινής ανοικτής εχθρότητας.
ΑΠΟ ΑΥΤΗΝ την άποψη, η Ευρώπη (ολόκληρη η ήπειρος, όχι μόνο η Ε.Ε.) βρίσκεται μπροστά σε μια ιστορική επιλογή.
Η μεταπολεμική διαμόρφωση μίας νέας ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφάλειας είναι δεδομένη.
Το μόνο ζήτημα είναι ποια μορφή θα πάρει. Στην τωρινή συγκυρία, η πλάστιγγα γέρνει συντριπτικά υπέρ του επανεξοπλισμού, της στρατιωτικής αποτροπής και της μετεξέλιξης του ΝΑΤΟ σε ΕυρωΝΑΤΟ, μέσω της ενίσχυσης του ευρωπαϊκού πυλώνα της Συμμαχίας με αντίστοιχη μείωση της επιχειρησιακής εμπλοκής των ΗΠΑ.
Το στοιχείο της αποτροπής έχει, ασφαλώς, τη δική του βαρύτητα, ιδίως εν όψει της αναγκαίας ανάληψης της ευθύνης για την ασφάλεια των Ευρωπαίων από τους ίδιους, κάτι που υπερβαίνει τη θητεία του σημερινού Αμερικανού προέδρου και έχει να κάνει με την παγκόσμια αυτοκρατορική υπερέκθεση των ΗΠΑ που απλά δεν είναι πια βιώσιμη.
Πράγματι, είναι τουλάχιστον αντιφατικό να ομιλούν οι Ευρωπαίοι περί στρατηγικής αυτονομίας, όσο παραμένουν εξαρτημένοι από την προστατευτική αιγίδα της Ουάσιγκτον.
ΩΣΤΟΣΟ, η αποτροπή από μόνη της όχι μόνο δεν αρκεί για τη διαμόρφωση ενός στιβαρού περιβάλλοντος ειρήνης και ασφάλειας για την ήπειρο, αλλά το ακριβώς αντίθετο: η μονόπλευρη στρατιωτικοποίηση και η συναφής φιλοπολεμική ρητορική δημιουργούν μια ανατροφοδοτούμενη εστία μόνιμης έντασης, έναν άχαρο Ψυχρό Πόλεμο 2.0, τον οποίο οι ήδη αποδυναμωμένες ευρωπαϊκές οικονομίες αδυνατούν να διατηρήσουν, εκτός εάν θυσιάσουν και τα τελευταία ψήγματα του άλλοτε κραταιού Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Μοντέλου (και ακόμα και τότε, μόνο βραχυπρόθεσμα) – κάτι που, παρ’ όλα αυτά, οι σημερινές ευρωπαϊκές ηγεσίες δείχνουν πρόθυμες να κάνουν.
ΓΙΑ ΝΑ αποκατασταθεί η ισορροπία, η Ευρώπη οφείλει να επενδύσει τουλάχιστον εξίσου στη συνεργατική ασφάλεια, τον διπλωματικό διάλογο και την οικοδόμηση μέτρων εμπιστοσύνης,
κάτι που, άλλωστε, αρμόζει στο soft power προφίλ που είχε εξαρχής το μεταπολεμικό ευρωπαϊκό οικοδόμημα.
Τα θεσμικά εργαλεία υπάρχουν ήδη: στον πυρήνα της αρχιτεκτονικής τοποθετείται ένας μεταρρυθμισμένος και αναβαθμισμένος Οργανισμός για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη (ΟΑΣΕ). Ο ΟΑΣΕ δεν είναι μια νέα ιδέα, ούτε χρειάζεται να ανακαλύψουν οι Ευρωπαίοι εκ νέου τον τροχό.
Γεννήθηκε από την Τελική Πράξη του Ελσίνκι το 1975, σε μια εποχή πολύ πιο επικίνδυνη από τη σημερινή, και απέδειξε ότι ακόμα και εν μέσω Ψυχρού Πολέμου, με το πυρηνικό φάσμα να πλανιέται πάνω από την ήπειρο, μπορούν να λειτουργήσουν μηχανισμοί διαφάνειας, μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης και πολιτικός διάλογος.
ΑΤΥΧΩΣ, μετά την πτώση της ΕΣΣΔ, η Ευρώπη επέλεξε να στηριχθεί κατά κύριο λόγο στο ΝΑΤΟ, αφήνοντας τον ΟΑΣΕ στο περιθώριο.
Ο τωρινός επανεξοπλισμός μέσω του ReArm Europe οδηγεί στον αυτοεγκλωβισμό της ηπείρου σε ένα άλυτο δίλημμα ασφάλειας, την ίδια ώρα που η εμπειρία του πολέμου στην Ουκρανία αποδεικνύει τα όρια μιας καθαρά στρατιωτικής προσέγγισης.
Η Ευρώπη δεν μπορεί να συνεχίσει μετατρέποντας κάθε κρίση σε κούρσα εξοπλισμών.
ΑΝΤΙΘΕΤΩΣ, ένας μεταρρυθμισμένος και αναβαθμισμένος ΟΑΣΕ μπορεί να αναδειχθεί σε κεντρικό πυλώνα συνεργατικής ασφάλειας στην Ευρώπη.
Σε ένα πρώτο επίπεδο, θα διέθετε ενισχυμένους μηχανισμούς πρόληψης κρίσεων και έγκαιρης διαμεσολάβησης, με συστήματα παρακολούθησης, διαφάνεια στις στρατιωτικές κινήσεις και αυτόματη ενεργοποίηση διαβουλεύσεων.
Σε ένα δεύτερο επίπεδο, θα προωθούσε τη δημιουργία επιτηρούμενων ζωνών μειωμένης στρατιωτικής παρουσίας και ουδέτερων διαδρόμων ασφάλειας στις γραμμές επαφής Ρωσίας-Δύσης – η ίδια η μεταπολεμική Ουκρανία θα μπορούσε να είναι ένα τέτοιο πεδίο χαμηλής έντασης.
Σε ένα τρίτο, θα ενίσχυε την πολιτική και οικονομική διάσταση της ασφάλειας μέσω ενεργειακής συνεργασίας, εμπορικών γεφυρών και κοινών projects.
ΘΕΣΜΙΚΑ, ο Οργανισμός θα λειτουργούσε με «συναίνεση πλην ενός» σε θέματα πρόληψης κρίσεων, ώστε να αποφεύγεται η παράλυση από μεμονωμένα βέτο, διατηρώντας την ομοφωνία στις στρατηγικές αποφάσεις.
Ένα μόνιμο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Ασφάλειας με τακτικές συνόδους υπουργών στη Βιέννη και δυνατότητα έκτακτης σύγκλησης μέσα σε 48 ώρες ή και συντομότερα, σε υβριδική μορφή, θα αξιοποιούσε αντικειμενικά μέσα επαλήθευσης και επιθεώρησης με χρήση Τεχνητής Νοημοσύνης και δορυφορικών δεδομένων, ενώ θα ενσωμάτωνε νέες απειλές, όπως ο κυβερνοχώρος, η διαστημική ασφάλεια και οι κρίσιμες υποδομές.
Τέλος, ένα Ευρωπαϊκό Φόρουμ Διαλόγου για την Ειρήνη θα συζητούσε θέματα όπως η πυρηνική διαφάνεια, ο έλεγχος των εξοπλισμών, η διαστημική ασφάλεια και οι υβριδικές απειλές, με τη συμμετοχή της Κίνας, της Ινδίας και άλλων Μεγάλων Δυνάμεων, ανά περίπτωση.
Ο ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΜΕΝΟΣ ΟΑΣΕ δεν θα υποκαθιστούσε το ΝΑΤΟ, το οποίο θα παρέμενε ο πυλώνας της συλλογικής άμυνας, αλλά θα το συμπλήρωνε, δημιουργώντας έναν συμπεριληπτικό χώρο διαλόγου, πρόληψης και μακροπρόθεσμης σταθερότητας.
Πρόκειται για επιστροφή στις ιδρυτικές αρχές του Ελσίνκι, εμπλουτισμένες με τα μαθήματα του 21ου αιώνα, μία ρεαλιστική διέξοδος για μια ήπειρο που επιδιώκει να ζήσει σε ειρήνη.
Το σημαντικότερο, αυτή η νέα ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας θα αποτελούσε έκφραση της ευρωπαϊκής συλλογικής κυριαρχίας, αντί για παρακολούθημα των στρατηγικών επιλογών του Λευκού Οίκου ή του Κρεμλίνου.
Προτιμώμενη πηγή στην Google
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.
