EU-Inc. – Μια ελληνική ιδέα που πιθανότατα γίνεται πράξη

Γεράσιμος Γεωργόπουλος
Προϊστάμενος Διεύθυνσης Επιχειρηματικότητας
και Μικρών-Μεσαίων Επιχειρήσεων
Υπουργείο Ανάπτυξης

Σε
μια περίοδο κατά την οποία η Ευρωπαϊκή Ένωση προσπαθεί να ενισχύσει την
ανταγωνιστικότητά της απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ασία,
μια μέχρι πρότινος θεωρητική ιδέα αρχίζει να αποκτά συγκεκριμένη μορφή
πολιτικής με το όνομα EU Inc1. Η πρόσφατη πρωτοβουλία
της Ευρωπαϊκής Επιτροπής εντάσσει το EU Inc. μια νέα δηλαδή εταιρική
μορφή στο ευρύτερο πλαίσιο ενός «28ου καθεστώτος», σηματοδοτώντας τη
μετάβαση από τη συζήτηση σε μια πιο ώριμη φάση σχεδιασμού.

Ο
πυρήνας της ιδέας είναι απλός αλλά δομικός. Η δημιουργία μιας ενιαίας
ευρωπαϊκής εταιρικής μορφής, πλήρως ψηφιακής, που θα επιτρέπει στις
επιχειρήσεις να ιδρύονται και να λειτουργούν σε όλη την ΕΕ χωρίς τα
εμπόδια των 27 εθνικών συστημάτων εταιρικού δικαίου. Σήμερα, μια
επιχείρηση που επιθυμεί διασυνοριακή ανάπτυξη αντιμετωπίζει πολλαπλά
μητρώα, διαφορετικές διοικητικές απαιτήσεις και επαναλαμβανόμενες
υποχρεώσεις υποβολής στοιχείων. Το αποτέλεσμα είναι σημαντικό διοικητικό
κόστος και καθυστερήσεις, ειδικά για τις νεοφυείς και τις ταχέως
αναπτυσσόμενες επιχειρήσεις. Η ιδέα βασίζεται στην πρόταση της Ελλάδας
για μία ενιαία ψηφιακή εταιρική μορφή, όπου τα εθνικά κράτη δεν θα
μπορούν να νομοθετούν παρελκυστικά ή να επιβάλλουν διάφορα εθνικά ή
ειδικά νομικά εμπόδια. Η διαδικασία θα απαιτεί απλή εγγραφή σε ένα
εμπορικό μητρώο ή σε ένα ενοποιημένο ευρωπαϊκό μητρώο με καθολική
αποδοχή στην ΕΕ.

Το EU Inc. θέλει να αλλάξει αυτή την
πραγματικότητα με μια προσέγγιση «digital-first». Αυτό σημαίνει ότι θα
υπάρχει μια ενιαία διαδικασία σύστασης εταιρείας, ταχύτητα (άμεση όπως
στην Ελλάδα ή εντός 48 ωρών), εναρμονισμένο πλαίσιο βασικών εταιρικών
κανόνων και, κυρίως, δυνατότητα πανευρωπαϊκής δραστηριοποίησης χωρίς την
ανάγκη δημιουργίας θυγατρικών ή επαναλαμβανόμενων διοικητικών
διαδικασιών. Σε αντίθεση με προηγούμενες απόπειρες, όπως η Ευρωπαϊκή
Εταιρεία (SE), η Ευρωπαϊκή Συνεταιριστική Εταιρεία (SCE) ή και η
λεγόμενη SUP που ουδέποτε ολοκληρώθηκε, το νέο μοντέλο στοχεύει να είναι
ευέλικτο, απλό και προσαρμοσμένο στις ανάγκες των startups και των
ταχέως αναπτυσσόμενων εταιρειών.

Ένα κρίσιμο σημείο της συζήτησης
είναι η σχέση του EU Inc. με τα 27 εθνικά εμπορικά μητρώα. Σήμερα, η
εγγραφή μιας εταιρείας γίνεται σε ένα εθνικό μητρώο και η διασυνοριακή
παρουσία απαιτεί πρόσθετες διαδικασίες. Στο νέο πλαίσιο, υπάρχουν δύο
πιθανά μοντέλα.

Το πρώτο μοντέλο είναι μια εξέλιξη του υπάρχοντος
συστήματος. Μια εταιρεία εγγράφεται σε ένα κράτος μέλος και η εγγραφή
αυτή αναγνωρίζεται σε όλη την Ένωση μέσω της διασύνδεσης των μητρώων
(επί του παρόντος το BRIS) και της χρήσης ενιαίων αναγνωριστικών (EUID).
Το δεύτερο μοντέλο είναι πιο φιλόδοξο και φαίνεται πιο ρεαλιστικό με
βάση τις τελευταίες πρωτοβουλίες της Επιτροπής. Προβλέπει τη δημιουργία
ενός ενιαίου ευρωπαϊκού μητρώου επιχειρήσεων. Σε αυτή την περίπτωση, η
εταιρεία θα εγγράφεται μία φορά σε επίπεδο ΕΕ και θα αποκτά άμεσα πλήρη
νομική και λειτουργική υπόσταση σε όλα τα κράτη μέλη.

Αυτή η
δεύτερη προσέγγιση αντιπροσωπεύει ποιοτική και κορυφαία αλλαγή. Εκφράζει
τη μετάβαση σε ένα σύστημα αμοιβαίας αναγνώρισης εθνικών εγγραφών σε
έναν πραγματικά ενιαίο εταιρικό χώρο. Η έννοια της «έδρας» αποσυνδέεται
σταδιακά από τη διοικητική λειτουργία της εταιρείας, ενώ η ψηφιακή
ταυτότητα και τα δεδομένα της επιχείρησης αποκτούν κεντρικό ρόλο.

Δεν
είναι τυχαίο λοιπόν ότι αυτή η πρωτοβουλία συνδέεται άμεσα με την Ένωση
Κεφαλαιαγορών και τη συνολική στρατηγική ανταγωνιστικότητας της ΕΕ. Η
Ευρώπη αντιμετωπίζει συνεχώς δυσκολίες στην κλιμάκωση επιχειρήσεων
υψηλής ανάπτυξης, με πολλές να μεταφέρουν την έδρα τους εκτός Ένωσης και
κυρίως στις ΗΠΑ. Ένα ενιαίο εταιρικό σχήμα θα μπορούσε να λειτουργήσει
ως καταλύτης για την προσέλκυση επενδύσεων, τη διευκόλυνση της
χρηματοδότησης και τη συγκράτηση της καινοτομίας στην ευρωπαϊκή
οικονομία.

Ωστόσο, οι προκλήσεις παραμένουν. Το εταιρικό δίκαιο
εξακολουθεί να ανήκει στην εθνική αρμοδιότητα, ενώ το φορολογικό, το
εργατικό δίκαιο και η εταιρική διακυβέρνηση παρουσιάζουν σημαντικές
διαφορές. Επιπλέον, η επιτυχία ενός τέτοιου εγχειρήματος εξαρτάται σε
μεγάλο βαθμό από την ύπαρξη ισχυρών ψηφιακών υποδομών και υψηλού
επιπέδου διαλειτουργικότητας μεταξύ των εθνικών και διοικητικών
συστημάτων.

Σε αυτό το σημείο, η εμπειρία από εθνικές
μεταρρυθμίσεις έχει μεγάλη σημασία. Ο μετασχηματισμός του Γενικού
Εμπορικού Μητρώου (ΓΕΜΗ) στην Ελλάδα, από ένα παθητικό σύστημα
καταγραφής σε μια ενεργή ψηφιακή πλατφόρμα που συλλέγει, διασταυρώνει
και διαμοιράζει δεδομένα, αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Μέσω της
διασύνδεσης με φορολογικές και άλλες διοικητικές αρχές, και με την
εφαρμογή της αρχής «μόνον άπαξ», μειώνεται το διοικητικό βάρος για τις
επιχειρήσεις.

Το EU Inc. δεν είναι λοιπόν μόνο μια νέα νομική
μορφή. Είναι μια ευρύτερη θεσμική και τεχνολογική μετάβαση προς έναν
πραγματικά ενιαίο ευρωπαϊκό επιχειρηματικό χώρο. 
Η επιτυχία του θα
εξαρτηθεί όχι μόνο από τη νομοθετική του αποτύπωση αλλά και από την
ικανότητα της Ένωσης να ενοποιήσει τις υποδομές, τα δεδομένα και τις
διοικητικές πρακτικές των κρατών μελών που τώρα καταλαβαίνει ότι είναι
διάσπαρτα.

Αν η Ευρώπη επιθυμεί να δημιουργήσει ένα περιβάλλον
όπου οι επιχειρήσεις μπορούν να ιδρύονται, να αναπτύσσονται και να
επενδύουν χωρίς σύνορα, το EU Inc. μπορεί να είναι το επόμενο μεγάλο
βήμα. Το ερώτημα δεν είναι αν χρειάζεται, αλλά πόσο γρήγορα και με ποιο
βάθος θα υλοποιηθεί.

_______________
1 https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_26_614