Για 1.000 χρόνια λάτρευαν τον Οδυσσέα σαν θεό – Τα ευρήματα που ρίχνουν άλλο φως στην Οδύσσεια και τον ήρωά της
Ο Οδυσσέας δεν ήταν για τους αρχαίους Έλληνες απλώς ο ευφυής βασιλιάς της Ιθάκης που περιπλανήθηκε δέκα χρόνια μέχρι να επιστρέψει στην πατρίδα του. Ήταν κάτι πολύ περισσότερο: ένας ήρωας που λατρεύτηκε σχεδόν σαν θεότητα επί μία ολόκληρη χιλιετία.
Τα πρόσφατα αρχαιολογικά ευρήματα από την Ιθάκη ενισχύουν την εικόνα ότι ο πρωταγωνιστής της Οδύσσειας δεν ζούσε μόνο στις σελίδες του Ομήρου, αλλά είχε αποκτήσει πραγματική θρησκευτική υπόσταση για γενιές ανθρώπων. Και το BBC με αφορμή και την προβολή της Οδύσσειας του Κρίστοφερ Νόλαν στους κινηματογράφους, παρουσιάζει αναλυτικά έρευνα, η οποία βασίζεται σε ανασκαφές του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων.
Οι ανασκαφές έφεραν στο φως νέα στοιχεία για το περίφημο Οδύσσειον, το ιερό όπου οι αρχαίοι τιμούσαν τον μυθικό βασιλιά της Ιθάκης.
Το ιερό του Οδυσσέα
Οι ανασκαφές πραγματοποιήθηκαν στον αρχαιολογικό χώρο που είναι γνωστός ως «Σχολή του Ομήρου», ένα μνημειακό συγκρότημα ελληνιστικών χρόνων.
Εκεί οι αρχαιολόγοι εντόπισαν χάλκινα νομίσματα με τη γενειοφόρο μορφή του Οδυσσέα, αλλά και τμήματα κεραμιδιών που φέρουν χαραγμένη την επιγραφή «του Οδυσσέως» (ΟΔΥΣΣΕΟΣ).
Σύμφωνα με τους ερευνητές, η διατύπωση αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική. Αντίστοιχες επιγραφές έχουν βρεθεί σε ιερά αφιερωμένα σε θεούς, όπως ο Ποσειδώνας και ο Απόλλωνας, γεγονός που δείχνει ότι και το συγκεκριμένο κτίριο ήταν αφιερωμένο στον ήρωα της Οδύσσειας.
Ένα ακόμη εύρημα φέρει την επιγραφή «προς τον Οδυσσέα», πιθανότατα αφιέρωμα κάποιου προσκυνητή, επιβεβαιώνοντας ότι ο χώρος λειτουργούσε ως τόπος λατρείας.
Η λατρεία κράτησε περίπου 1.000 χρόνια
Οι αρχαιολόγοι εκτιμούν ότι η λατρεία του Οδυσσέα ξεκίνησε ήδη από τον 9ο αιώνα π.Χ., όταν οι ιστορίες του κυκλοφορούσαν ακόμη προφορικά, πριν ακόμη καταγραφεί η Οδύσσεια στα τέλη του 8ου αιώνα π.Χ.
Το ιερό συνέχισε να λειτουργεί κατά την ελληνιστική και τη ρωμαϊκή περίοδο, γεγονός που σημαίνει ότι η λατρεία του ήρωα διατηρήθηκε επί σχεδόν μία χιλιετία.
Ήδη από τη δεκαετία του 1930 είχαν βρεθεί στην Ιθάκη δώδεκα χάλκινοι τρίποδες του 9ου και 8ου αιώνα π.Χ., οι οποίοι θεωρείται ότι αποτελούσαν αναθήματα προς τιμήν του Οδυσσέα.
Η γιορτή προς τιμήν του
Σημαντική μαρτυρία αποτελεί και ένα αρχαίο ψήφισμα που βρέθηκε στα ερείπια της ελληνικής πόλης Μαγνησίας, στη σημερινή Τουρκία.
Το κείμενο, που χρονολογείται στο 207 π.Χ., αναφέρεται ρητά στο Οδυσσείον της Ιθάκης αλλά και στην Οδύσσεια, μια γιορτή αφιερωμένη στον Οδυσσέα.
Οι ειδικοί εκτιμούν ότι οι εορτασμοί περιλάμβαναν αθλητικούς αγώνες, θεατρικές παραστάσεις και απαγγελίες των ομηρικών επών, ενώ δεν αποκλείεται να τελούνταν και θυσίες προς τιμήν του ίδιου και της θεάς Αθηνάς, της προστάτιδάς του.
Όταν οι ήρωες γίνονταν αντικείμενο λατρείας
Για τον σύγχρονο άνθρωπο ίσως μοιάζει παράδοξο ένας λογοτεχνικός ήρωας να λατρεύεται σαν θεός. Για τους αρχαίους Έλληνες, όμως, τα όρια ανάμεσα στον μύθο, την ιστορία και τη θρησκεία ήταν πολύ πιο ασαφή.
Ήρωες όπως ο Ηρακλής, ο Ιάσονας και ο Οδυσσέας θεωρούνταν πρόσωπα που είχαν ζήσει πραγματικά, είχαν επιτελέσει σπουδαία κατορθώματα και μετά τον θάνατό τους μπορούσαν να προστατεύουν τις κοινότητες που τους τιμούσαν.
Όπως εξηγεί ο καθηγητής Κλασικών Σπουδών Τζόελ Κρίστενσεν, οι ελληνικοί μύθοι λειτουργούσαν ως κοινή πολιτιστική γλώσσα για τις πόλεις που εξαπλώνονταν σε όλη τη Μεσόγειο.
«Οι μύθοι ήταν οι κλωστές που ένωναν διαφορετικές κοινότητες», σημειώνει χαρακτηριστικά.
Η Οδύσσεια δεν ήταν μόνο ποίηση
Τα νέα ευρήματα δείχνουν ότι η Οδύσσεια δεν αποτελούσε απλώς ένα λογοτεχνικό αριστούργημα για τους αρχαίους Έλληνες.
Ο Οδυσσέας, ο άνθρωπος που νίκησε τον Κύκλωπα, αντιστάθηκε στις Σειρήνες και πάλεψε επί δέκα χρόνια για να επιστρέψει στην Ιθάκη, εξελίχθηκε σε σύμβολο επιμονής, εξυπνάδας και επιστροφής στην πατρίδα.
Για αιώνες, άνθρωποι ταξίδευαν μέχρι την Ιθάκη όχι μόνο για να θυμηθούν τον ήρωα του Ομήρου, αλλά για να τον τιμήσουν, να του αφήσουν αφιερώματα και να ζητήσουν την προστασία του.
Και ίσως αυτή να είναι η πιο εντυπωσιακή συνέχεια της Οδύσσειας: ο Οδυσσέας δεν έζησε μόνο μέσα στην ποίηση, αλλά και στην πίστη των ανθρώπων επί σχεδόν χίλια χρόνια.
Προτιμώμενη πηγή στην Google
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.
