Γιατί η φυγή έπαψε να θεωρείται «ηθική λέπρα»

Σε μια ιστορική ειρωνεία που κλονίζει τα θεμέλια του σιωνιστικού οράματος, το Ισραήλ βιώνει μια σύγχρονη «Έξοδο». Αντί για την προστασία και την προσέλκυση των Εβραίων της διασποράς, η παρατεταμένη πολεμική σύγκρουση, η κοινωνικοπολιτική πόλωση και το δυσβάσταχτο κόστος ζωής στρέφουν ένα πρωτοφανές κύμα πολιτών προς τη μαζική φυγή, μετατρέποντας το μεταναστευτικό ισοζύγιο της χώρας σε αρνητικό για πρώτη φορά εδώ και έναν αιώνα. Αυτό που κάποτε αποτελούσε «ηθική λέπρα», σήμερα μετατρέπεται πλέον σε κανονικότητα.

Ο Τζόναθαν αρνιόταν αρχικά να εγκαταλείψει το Ισραήλ. Όταν η σύζυγός του πρότεινε για πρώτη φορά τη μετανάστευση, εκείνος πρόβαλε σθεναρή αντίσταση. Καθώς όμως οι πολεμικές επιχειρήσεις στη Γάζα παρατείνονταν, διογκώνοντας το οικονομικό βάρος και τις κοινωνικές εντάσεις που ανέκαθεν ταλάνιζαν τη χώρα, συνειδητοποίησε ότι η φυγή ήταν πλέον μονόδρομος.

Ένα βράδυ, επιστρέφοντας στο διαμέρισμά του στο Τελ Αβίβ, συνάντησε τυχαία το παιδί ενός γείτονα. Κατά τη διάρκεια της σύντομης συνομιλίας τους, το αγόρι, ηλικίας μόλις πέντε ή έξι ετών, ανέφερε αυθόρμητα ότι θα έβλεπε τον Τζόναθαν το ίδιο βράδυ στο αντιαεροπορικό καταφύγιο του κτιρίου, όπου κατέφευγαν οι κάτοικοι για να προστατευτούν από τις εχθρικές πυραυλικές επιθέσεις.

«Η στιγμή εκείνη αποτέλεσε καθοριστικό σημείο καμπής. Συνειδητοποίησα ότι αυτό είναι το μέλλον της χώρας και αυτή η μόνη πραγματικότητα που γνωρίζει το παιδί», θυμάται ο Τζόναθαν.

«Επί σειρά ετών, οι άνθρωποι ζουν εγκλωβισμένοι σε κατάσταση διαρκούς συναγερμού, υπό το βάρος του απόλυτου ενστίκτου επιβίωσης. Δεν υφίσταται διέξοδος από τον συγκεκριμένο φαύλο κύκλο. Όταν συνδυάζονται οι κοινωνικές, οικονομικές και πολιτικές παράμετροι, η καθημερινότητα καθίσταται απλώς αβίωτη».

Έτσι, το 2024, ο 30χρονος μεσίτης, ο οποίος ζήτησε να τηρηθεί η ανωνυμία του, εγκατέλειψε το Τελ Αβίβ και μετεγκαταστάθηκε οικογενειακώς στις ΗΠΑ. Η αποχώρησή του ενέταξε την οικογένεια στο μαζικό κύμα 150.000 Ισραηλινών που εγκατέλειψαν τη χώρα την τελευταία τριετία.

Η έξοδος τροφοδοτήθηκε από περίοδο πρωτοφανούς εσωτερικής και εξωτερικής αναταραχής. Στις αρχές του 2023, η κυβέρνηση του πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου προώθησε μια άκρως αμφιλεγόμενη δικαστική μεταρρύθμιση, πυροδοτώντας τη βαθύτερη θεσμική κρίση στην ιστορία του κράτους. Ακολούθησε η πολύνεκρη επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου, η οποία βύθισε το Ισραήλ σε μακροχρόνια περιφερειακή σύγκρουση, προκαλώντας την άμεση εμπλοκή του Ιράν και ένοπλων οργανώσεων από τον Λίβανο έως την Υεμένη.

Με βάση τα διεθνή πληθυσμιακά δεδομένα, το ποσοστό των Ισραηλινών που μετανάστευσαν δεν θεωρείται τεράστιο. Για τα δεδομένα όμως του Ισραήλ, η εκροή αυτή είναι εξαιρετικά ασυνήθιστη και προκαλεί ήδη ισχυρούς κλυδωνισμούς. Σε συνδυασμό με την κατακόρυφη πτώση των νέων αφίξεων, η μαζική φυγή μετέτρεψε το μεταναστευτικό ισοζύγιο σε αρνητικό τόσο το 2023 όσο και το 2024 —φαινόμενο που καταγράφηκε μόλις τρεις φορές κατά τον προηγούμενο αιώνα. Αναλυτές εκτιμούν ότι η ίδια αρνητική τάση θα αποτυπωθεί και στα τελικά στατιστικά στοιχεία για το περασμένο έτος.

Καθοριστικό ρόλο διαδραματίζουν και οι οικονομικοί παράγοντες. Το Ισραήλ είναι αντιμέτωπο με το σταθερά υψηλό κόστος ζωής, ενώ, παρά την κάμψη της αγοράς ακινήτων λόγω του πολέμου, οι τιμές των κατοικιών παραμένουν απαγορευτικές, κυρίως σε αστικά κέντρα όπως το Τελ Αβίβ και η Ιερουσαλήμ.

Πρόσφατες μελέτες —μεταξύ των οποίων και έκθεση της ισραηλινής φορολογικής αρχής— υποδηλώνουν ότι η πλειονότητα των μεταναστών ανήκει σε υψηλά αμειβόμενες κατηγορίες επαγγελματιών. Η εξέλιξη πυροδοτεί έντονους φόβους, καθώς, σε περίπτωση παράτασης του φαινομένου, απειλεί να πλήξει καίρια την τεχνολογικά προηγμένη οικονομία, τα δημόσια οικονομικά και το στράτευμα της χώρας.

«Αυτή είναι ουσιαστικά η πρώτη φορά εδώ και έναν αιώνα που καταγράφεται συνεχές αρνητικό ισοζύγιο σε διαδοχικά έτη», επισημαίνει ο Σέρχιο ΝτελαΠέργκολα, ομότιμος καθηγητής στο Εβραϊκό Πανεπιστήμιο της Ιερουσαλήμ. Ο ίδιος αναφέρει μεμονωμένα περιστατικά κατά τη δεκαετία του 1920, προτού ιδρυθεί το κράτος το 1948, καθώς και στις δεκαετίες του 1950 και του 1980, καταλήγοντας ότι η τρέχουσα κατάσταση κρίνεται εντελώς πρωτοφανής.

Πράγματι, η προσέλκυση Εβραίων μεταναστών αποτελεί δομικό στοιχείο της σύγχρονης ισραηλινής ταυτότητας. Η ίδρυση του κράτους συντελέστηκε στον απόηχο των φρικαλεοτήτων του Ολοκαυτώματος, με τη διασφάλιση εστίας για τους Εβραίους ανά την υφήλιο να συνιστά τον θεμέλιο λίθο της ύπαρξής του.

Μεταξύ 1948 και 1960, η εισροή νέων κατοίκων αντιπροσώπευε το 65% της πληθυσμιακής αύξησης. Παρά τη σταδιακή υποχώρηση του ποσοστού, η συμβολή της παρέμεινε κοντά στο 20% κατά τις δύο δεκαετίες που προηγήθηκαν της πανδημίας.

Διαχρονικά, η αποχώρηση από τη χώρα συνοδευόταν από έντονο κοινωνικό στίγμα. Τη δεκαετία του 1970, ο τότε πρωθυπουργός, Γιτζάκ Ράμπιν, είχε χαρακτηρίσει όσους έφευγαν «ηθικά λεπρούς», «αδύναμους» και «κατακάθια». Η ορολογία γύρω από το ζήτημα παραμένει ιδεολογικά φορτισμένη. Η εβραϊκή λέξη για τη μετανάστευση προς το Ισραήλ —aliyah— σημαίνει κυριολεκτικά «άνοδος», ενώ οι αποχωρούντες αποκαλούνται υποτιμητικά yordim, δηλαδή «εκείνοι που κατεβαίνουν».

«Η μετανάστευση αποτελούσε ένδειξη ντροπής. Το υπονοούμενο ήταν σαφές: αρνείσαι να συμμετάσχεις στο ιστορικό εγχείρημα ίδρυσης εβραϊκής πατρίδας έπειτα από δύο χιλιετίες, προδίδοντας τον κοινό σκοπό», επισημαίνει ο Άλεξ Γουάινρεμπ, διευθυντής έρευνας στο ινστιτούτο Taub Center με έδρα την Ιερουσαλήμ.

Με την πάροδο του χρόνου το κοινωνικό στίγμα ξεθώριασε, καθώς ο Γιτζάκ Ράμπιν απέσυρε τις δηλώσεις του τη δεκαετία του 1990, οδηγώντας σε σταδιακή αύξηση της μετανάστευσης Ισραηλινών στο εξωτερικό. Το ζήτημα, ωστόσο, παραμένει έντονα πολιτικοποιημένο. Πρόσφατη μελέτη ακαδημαϊκών από το Πανεπιστήμιο του Τελ Αβίβ, η οποία αποτυπώνει τη συνεχιζόμενη έξοδο κατά το 2025, μετατράπηκε άμεσα σε όπλο της αντιπολίτευσης για να πληγεί η κυβέρνηση.

«Σχεδίαζαν για τους κατοίκους της Γάζας οικειοθελή μετανάστευση, αλλά τελικά η κυβέρνηση ενθάρρυνε τη φυγή των ίδιων των Ισραηλινών από τη χώρα», δήλωσε στην πλατφόρμα X η βουλευτής του κεντρώου κόμματος Yesh Atid, Μεϊράβ Κοέν.

Η συγκεκριμένη πανεπιστημιακή έρευνα, εξαιρώντας νέους μετανάστες με λιγότερα από τρία έτη παραμονής στο Ισραήλ, κατέγραψε 100.000 αποχωρήσεις κατά τη διετία 2023-2024, ενώ εκτιμά ότι ακόμη 45.000 έως 50.000 πολίτες εγκατέλειψαν τη χώρα πέρυσι.

Η Λίλαχ Λεβ Αρί, κοινωνιολόγος και δημογράφος με εξειδίκευση στη μετανάστευση, καθηγήτρια στο Oranim College, διεξήγαγε ποιοτική έρευνα κατά τη διετία 2024-2025 σε δείγμα 71 Ισραηλινών μεταναστών στις ΗΠΑ. Οι συμμετέχοντες εξέφρασαν έντονο προβληματισμό για το κοινωνικοπολιτικό κλίμα στο Ισραήλ, εστιάζοντας στις επιπτώσεις της δικαστικής μεταρρύθμισης του 2023. Οι ανησυχίες αυτές αποδείχθηκαν σαφώς συχνότερες μεταξύ όσων αποχώρησαν την τελευταία τριετία, σε σύγκριση με παλαιότερα μεταναστευτικά κύματα.

«Η κοινωνικοπολιτική ατμόσφαιρα συγκαταλέγεται πλέον ακράδαντα στους βασικούς παράγοντες που τροφοδοτούν το πρόσφατο κύμα φυγής», επισημαίνει η ίδια.

Στους κόλπους των κοσμικών και φιλελεύθερων Ισραηλινών, οι οποίοι παρακολουθούν τη συστηματική δεξιά στροφή υπό τις διαδοχικές κυβερνήσεις Νετανιάχου, ο προβληματισμός για την πορεία του κράτους είναι έκδηλος. Στο συγκεκριμένο στρατόπεδο, οι επικείμενες εκλογές του Οκτωβρίου θεωρούνται οριακό σημείο για το μέλλον του Ισραήλ. Η αναμέτρηση θα φέρει αντιμέτωπο τον κυβερνητικό συνασπισμό, στον οποίο συμμετέχουν εθνικιστικά και υπερθρησκευτικά κόμματα, με μια πολυφωνική αλλά κατά βάση κοσμική αντιπολίτευση.

Ο Σέρχιο ΝτελαΠέργκολα εκτιμά ότι ενδεχόμενη κυβερνητική αλλαγή θα μπορούσε να πυροδοτήσει κύμα επαναπατρισμού. «Σε αντίθετη περίπτωση, η πολιτική δυσαρέσκεια απειλεί να διογκώσει περαιτέρω τον αριθμό όσων επιλέγουν τον δρόμο της φυγής», καταλήγει.

Παράλληλα, η εισροή νέων μεταναστών κατά το πρώτο εξάμηνο του 2025 παρουσίασε πτώση 20% σε σύγκριση με το αντίστοιχο περσινό διάστημα, εντείνοντας τις εκτιμήσεις ότι στο σύνολο του έτους οι αποχωρήσεις θα ξεπεράσουν κατά πολύ τις νέες αφίξεις. Οικονομολόγοι προειδοποιούν ότι η παράταση του φαινομένου θα επιδεινώσει τις δημογραφικές πιέσεις. Το βάρος θα πέσει σε μια οικονομία όπου οι άνδρες της ταχύτερα αναπτυσσόμενης πληθυσμιακής ομάδας —των υπερορθόδοξων Εβραίων— παραδοσιακά απέχουν τόσο από την αγορά εργασίας όσο και από την υποχρεωτική στρατιωτική θητεία.

Προτιμώμενη πηγή στην Google

Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.