Γιατί η ισχύς χωρίς συμμαχίες κοστίζει αυτοκρατορίες
Η ιδέα ότι μια υπερδύναμη μπορεί να ανταλλάξει συμμαχίες με ένα κομμάτι γης δεν είναι καινούργια. Αντιθέτως, είναι τόσο παλιά όσο και η ίδια η Ιστορία.
Σε ανάλυσή του στο CNN, ο Brett H. McGurk επιστρατεύει έναν από τους πιο σκοτεινούς και διδακτικούς παραλληλισμούς της αρχαιότητας: τον Διάλογο των Μηλίων του Θουκυδίδη, για να ερμηνεύσει τη σύγχρονη συζήτηση γύρω από τη Γροιλανδία και τη στάση του Ντόναλντ Τραμπ.
Όταν οι ισχυροί μιλούν στους αδύναμους
Το 416 π.Χ., η Αθήνα βρίσκεται στο απόγειο της ισχύος της. Η Δηλιακή Συμμαχία λειτουργεί επί δεκαετίες – σχεδόν όσο και το ΝΑΤΟ σήμερα – και εξασφαλίζει στην πόλη-κράτος πλεονέκτημα απέναντι στη Σπάρτη.
Εκείνη τη χρονιά, όμως, η Αθήνα στρέφει το βλέμμα της στη Μήλο: ένα μικρό, ουδέτερο νησί, στρατηγικά τοποθετημένο στις θαλάσσιες οδούς της Μεσογείου.
Οι Μήλιοι επικαλούνται το δίκαιο και τη λογική. Οι Αθηναίοι απαντούν με τη φράση που θα στοιχειώσει την πολιτική σκέψη για αιώνες: «Οι ισχυροί πράττουν ό,τι τους επιτρέπει η δύναμή τους και οι αδύναμοι υπομένουν ό,τι τους επιβάλλεται».
Η Μήλος καταλαμβάνεται. Λίγα χρόνια αργότερα, οι συμμαχίες της Αθήνας διαλύονται και η αυτοκρατορία της καταρρέει.
Ο Αθηναίος… Τραμπ
Σύμφωνα με την ανάλυση του CNN, αυτή η λογική επανεμφανίστηκε πρόσφατα – αυτή τη φορά όχι στο Αιγαίο, αλλά στον Αρκτικό Κύκλο. Σε συνέντευξή του στο CNN, ο στενός συνεργάτης του Ντόναλντ Τραμπ, Στίβεν Μίλερ, περιέγραψε τον κόσμο ως έναν χώρο που κυβερνάται από «σιδερένιους νόμους ισχύος και δύναμης», παραμερίζοντας τις «διπλωματικές ευγένειες».
Ο McGurk δεν αμφισβητεί ότι η ισχύς παραμένει κεντρικό στοιχείο της διεθνούς πολιτικής. Υπενθυμίζει, όμως, ότι το ίδιο ίσχυε και για την Αθήνα – όπως ισχύει σήμερα για τις ΗΠΑ. Και τότε, όπως και τώρα, η πραγματική πρόκληση δεν είναι η απόκτηση εδαφών, αλλά η διατήρηση συμμαχιών.
Η Γροιλανδία ως σύγχρονη Μήλος
Η Γροιλανδία δεν είναι νέο αντικείμενο αμερικανικού ενδιαφέροντος. Από τον 19ο αιώνα έως τον Ψυχρό Πόλεμο, οι ΗΠΑ επιδίωξαν – ανεπιτυχώς – την αγορά της από τη Δανία. Το 1951, όμως, πέτυχαν κάτι σημαντικότερο: μια αμυντική συμφωνία που τους παρείχε απεριόριστη στρατιωτική πρόσβαση στο νησί, χωρίς να διαρρήξουν τις συμμαχίες τους.
Αυτό, τονίζει ο αναλυτής του CNN, είναι το μάθημα του Θουκυδίδη στη σύγχρονη εκδοχή του. Η Ουάσινγκτον απέκτησε ό,τι χρειαζόταν όχι μέσω εξαναγκασμού, αλλά μέσω συναίνεσης – και τελικά κέρδισε τον Ψυχρό Πόλεμο.
Αρκτική: το νέο πεδίο ισχύος
Σήμερα, η Γροιλανδία έχει ακόμη μεγαλύτερη σημασία. Η τήξη των πάγων ανοίγει νέες θαλάσσιες οδούς, η Ρωσία επενδύει μαζικά σε παγοθραυστικά, ενώ η Κίνα αυτοχαρακτηρίζεται «σχεδόν αρκτικό κράτος».
Καμία αμερικανική στρατηγική, όμως, δεν μπορεί να σταθεί χωρίς το ΝΑΤΟ – ένα δίκτυο συμμαχιών που πολλαπλασιάζει την ισχύ των ΗΠΑ στην περιοχή.
Το διαχρονικό δίδαγμα
Το συμπέρασμα της ανάλυσης του CNN είναι σαφές: μια υπερδύναμη μπορεί να καταλάβει ένα νησί. Δεν μπορεί, όμως, να διατηρήσει παγκόσμια ισχύ αν θυσιάσει την εμπιστοσύνη των συμμάχων της. Όπως δείχνει η Μήλος, η ωμή δύναμη κερδίζει μάχες – αλλά χάνει αυτοκρατορίες.
Ή, όπως θα έλεγε και ο Θουκυδίδης, η πραγματική ισχύς δεν μετριέται μόνο σε εδάφη, αλλά στους φίλους που παραμένουν δίπλα σου όταν αλλάζουν οι καιροί.
