Γιατί η πώληση αποτελεί νομικό αναχρονισμό

Τoυ Δρ. Απόστολου Τσιουβαλά, μεταδιδακτορικού ερευνητή στο Αρκτικό Πανεπιστήμιο Νορβηγίας / Ανώτερου συνεργάτη στο Ινστιτούτο Αρκτικής στην Ουάσιγκτον DC

ΠΑΡΟΤΙ ιστορικά παραδείγματα, όπως η αγορά της Λουιζιάνα ή της Αλάσκας, επιστρατεύονται συχνά ως νομικά προηγούμενα για μια ενδεχόμενη εξαγορά της Γροιλανδίας από τις ΗΠΑ, οι περιπτώσεις αυτές προηγούνται των θεμελιωδών αλλαγών στη διεθνή έννομη τάξη.

Στη σύγχρονη εποχή, οποιαδήποτε εδαφική συναλλαγή οφείλει να εναρμονίζεται με το διεθνές δίκαιο, το οποίο θέτει πλέον στο επίκεντρο την αυτοδιάθεση των λαών και τα δικαιώματα των αυτοχθόνων πληθυσμών.

Η περίπτωση της Γροιλανδίας είναι ενδεικτική αυτής της εξέλιξης: Ο πληθυσμός της (90% Ινουίτ) αναγνωρίζεται διεθνώς ως «λαός» με δικαίωμα αυτοδιάθεσης, αλλά και ως «αυτόχθων πληθυσμός» με εγγενή δικαιώματα επί της γης του.

Το δικαίωμα του λαού στην αυτοδιάθεση

ΤΟ ΣΥΓΧΡΟΝΟ διεθνές δίκαιο καθιστά πλέον παρωχημένες τις εδαφικές μεταβιβάσεις που βασίζονται στην έννοια της «ιδιοκτησίας».

Σήμερα, προτεραιότητα δίνεται στα εγγενή δικαιώματα των λαών και στον αναγκαστικό κανόνα της αυτοδιάθεσης.

Η πορεία της Γροιλανδίας προς την εθνική κυριαρχία αποτελεί ένα υποδειγματικό μοντέλο σταδιακής αποαποικιοποίησης, η οποία εξελίσσεται μέσα από έναν διαρκή και θεσμικό διάλογο με τη Δανία.

Η μετάβαση αυτή επισφραγίστηκε από δύο καθοριστικούς σταθμούς: το καθεστώς Εσωτερικής Αυτοδιοίκησης του 1979 και τον Νόμο περί Αυτοκυβέρνησης του 2009.

Ο Νόμος του 2009 αναγνωρίζει ρητά τους Γροιλανδούς ως «λαό σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο», κατοχυρώνοντας το δικαίωμά τους στην αυτοδιάθεση.

Το δικαίωμα αυτό, το οποίο υποστηρίζεται σταθερά από τον ΟΗΕ, εξουσιοδοτεί έναν λαό να καθορίζει ελεύθερα το πολιτικό του καθεστώς.

Συνεπώς, η κυριαρχία επί του πολιτειακού καθεστώτος της Γροιλανδίας -είτε αφορά τη διατήρηση των δεσμών της με το Δανικό Στέμμα είτε την πλήρη ανεξαρτητοποίησή της- εναπόκειται αποκλειστικά στη βούληση του λαού της.

Ως εκ τούτου, η αυτονομία της νήσου στερεί από το δανικό κράτος οποιαδήποτε δικαιοδοσία για εδαφικές συναλλαγές με τις ΗΠΑ.

Η καθοριστική ισχύς της συγκατάθεσης

ΤΟ ΔΙΕΘΝΕΣ δίκαιο για τους αυτόχθονες λαούς αποτελεί μια αδιαπέραστη νομική ασπίδα, η οποία καθιστά κάθε σενάριο εξαγοράς της Γροιλανδίας ανέφικτο χωρίς την πρότερη και ρητή συναίνεση των κατοίκων της.

Κεντρικός πυλώνας αυτής της προστασίας είναι η Διακήρυξη των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα των Αυτοχθόνων Λαών (UNDRIP), την οποία υπέγραψε η Δανία το 2007.

Μέσω των άρθρων 3 και 4, κατοχυρώνονται αμετάκλητα τα δικαιώματα στην αυτοδιάθεση και την αυτονομία, διασφαλίζοντας ότι οι αυτόχθονες διατηρούν τον κυρίαρχο έλεγχο των εσωτερικών τους υποθέσεων.

Επιπλέον, το άρθρο 10 απαγορεύει ρητά την αναγκαστική απομάκρυνση των αυτοχθόνων πληθυσμών από τα εδάφη τους.

Κατά συνέπεια, μια πώληση μιας αυτόχθονης επικράτειας σε μια ξένη δύναμη, παρά τη θέληση των γηγενών πληθυσμών της, θα θεωρούνταν νομικά μια σύγχρονη μορφή έμμεσης εκτόπισης.

Επιπλέον, η UNDRIP εισήγαγε την αρχή της Ελεύθερης, Πρότερης και Ενήμερης Συναίνεσης (FPIC),
σύμφωνα με την οποία οποιαδήποτε μεταβίβαση γροιλανδικής γης θα απαιτούσε από τις ΗΠΑ και τη Δανία να αποδείξουν ότι έλαβαν την εκ των προτέρων συγκατάθεση των Ινουίτ.

Χωρίς αυτήν, η συναλλαγή θα αποτελούσε παραβίαση των διεθνών προτύπων για τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Παρότι η UNDRIP αποτελεί μια μη δεσμευτική διακήρυξη, η νομική θέση της Γροιλανδίας θωρακίζεται περαιτέρω από τη Σύμβαση 169 του Διεθνούς Οργανισμού Εργασίας (ILO), την οποία η Δανία επικύρωσε το 1996.

Σε αντίθεση με τη Διακήρυξη, η Σύμβαση 169 είναι νομικά δεσμευτική. Ειδικότερα, το Άρθρο 14 επιβάλλει στις κυβερνήσεις την υποχρέωση να διασφαλίζουν τα ιδιοκτησιακά δικαιώματα που παραδοσιακά κατέχουν οι αυτόχθονες, προσφέροντας έτσι ένα ισχυρό συμβατικό έρεισμα έναντι οποιασδήποτε εξωτερικής διεκδίκησης.

Η «διπλή ασφαλιστική δικλίδα» των Ινουίτ

ΚΑΤΑ συνέπεια, μπορεί κανείς να συμπεράνει ότι για τον λαό της Γροιλανδίας υπάρχει μια διπλή ασφαλιστική δικλίδα, που ενισχύει το νομικό του καθεστώς βάσει του διεθνούς δικαίου.

Είτε θεωρηθούν ως «λαός» βάσει του Νόμου περί Αυτοκυβέρνησης του 2009 είτε ως «αυτόχθων πληθυσμός» βάσει του διεθνούς δικαίου, οι Ινουίτ κατέχουν τη συλλογική ιδιοκτησία της γης τους και το δικαίωμα στην αυτοδιάθεση.

Επομένως, η εφαρμογή ενός διπλωματικού πλαισίου «αγοραπωλησίας ακινήτων» του 19ου αιώνα για την απόκτηση αυτοχθόνων εδαφών δεν είναι απλώς αναχρονιστική· αποτελεί μια θεμελιώδη παρερμηνεία της σύγχρονης διεθνούς έννομης τάξης.