Γιατί η πολιτική ρητορική πρέπει να αλλάξει
Η Ελλάδα γέννησε τη ρητορική ως τέχνη του δημόσιου λόγου. Δεν τη δημιούργησε για να υπηρετεί τον εντυπωσιασμό ούτε την επικοινωνία για την επικοινωνία. Τη δημιούργησε για να υπηρετεί τη δημοκρατία, να αφυπνίζει τη συνείδηση των πολιτών και να οδηγεί σε υπεύθυνες συλλογικές αποφάσεις.
Αυτό είναι ίσως το μεγαλύτερο δώρο της αρχαίας Ελλάδας στον σύγχρονο κόσμο: η δύναμη του λόγου δεν μετριέται από το πόσο συγκινεί, αλλά από το πόσο κινητοποιεί μια κοινωνία να πράξει.
Ο Δημοσθένης υπήρξε ίσως ο κορυφαίος εκφραστής αυτής της αντίληψης. Οι λόγοι του δεν ήταν ασκήσεις ρητορικής δεξιοτεχνίας. Ήταν εκκλήσεις ευθύνης προς μια κοινωνία που βρισκόταν μπροστά σε μια νέα ιστορική πραγματικότητα. Προσπαθούσε να πείσει τους Αθηναίους ότι δεν μπορούσαν να αντιμετωπίσουν τις προκλήσεις του αύριο με τις βεβαιότητες του χθες. Αυτό ακριβώς είναι και το μεγάλο δίδαγμα της ιστορίας.
Κάθε εποχή δημιουργεί τις δικές της προκλήσεις και απαιτεί τη δική της πολιτική γλώσσα. Σήμερα η Ελλάδα βρίσκεται μπροστά σε μια εξίσου μεγάλη μετάβαση. Η κλιματική κρίση, η απώλεια της βιοποικιλότητας, η δημογραφική συρρίκνωση, η τεχνητή νοημοσύνη, η ενεργειακή ασφάλεια, οι γεωπολιτικές ανακατατάξεις, η δημόσια υγεία, η επισιτιστική επάρκεια, η διαχείριση του νερού και η ανθεκτικότητα της οικονομίας διαμορφώνουν μια πραγματικότητα εντελώς διαφορετική από εκείνη που γνωρίζαμε πριν από λίγες δεκαετίες.
Κι όμως, μεγάλο μέρος της δημόσιας συζήτησης εξακολουθεί να περιστρέφεται γύρω από τις αντιπαραθέσεις του παρελθόντος. Συχνά κυριαρχούν οι προσωπικές συγκρούσεις, οι κομματικές αντιδικίες και η λογική της επικοινωνιακής εντύπωσης. Η ταχύτητα των μέσων κοινωνικής δικτύωσης ευνοεί το σύνθημα περισσότερο από τη σκέψη, τον θόρυβο περισσότερο από τον διάλογο και την αντίδραση περισσότερο από τη στρατηγική.
Έτσι, αφιερώνουμε υπερβολικό χρόνο στο χθες και ελάχιστο στο αύριο. Η πολιτική ρητορική, όμως, δεν μπορεί να παραμένει αμετάβλητη όταν αλλάζει η ίδια η πραγματικότητα. Όχι επειδή αλλάζουν οι δημοσκοπήσεις ή οι επικοινωνιακές τεχνικές, αλλά επειδή αλλάζουν οι ανάγκες των ανθρώπων.
Οι μεγάλες προκλήσεις του 21ου αιώνα δεν αντιμετωπίζονται με τα διλήμματα του 20ού. Απαιτούν έναν δημόσιο λόγο που να ενώνει την επιστήμη με την πολιτική, την οικονομία με τη βιωσιμότητα, την τεχνολογία με την ηθική, την καινοτομία με τον άνθρωπο και την ανάπτυξη με τη φύση.
Η νέα πολιτική ρητορική δεν σημαίνει εγκατάλειψη των ιδεολογιών. Σημαίνει ότι οι ίδιες αξίες καλούνται να δώσουν νέες απαντήσεις. Οι αρχές μπορούν να παραμένουν σταθερές, όμως οι πολιτικές προτεραιότητες οφείλουν να εξελίσσονται μαζί με την κοινωνία.
Πιστεύω ότι το μεγαλύτερο έλλειμμα της σημερινής Ελλάδας δεν είναι η έλλειψη επιχειρημάτων. Είναι η έλλειψη ενός κοινού εθνικού οράματος. Χρειαζόμαστε μια νέα εθνική αφήγηση. Μια στρατηγική που να υπερβαίνει την κομματική αντιπαράθεση και τον εκλογικό κύκλο. Μια στρατηγική που θα ενώνει αντί να διχάζει και θα δίνει στους πολίτες έναν κοινό προσανατολισμό για τις επόμενες δεκαετίες.
Στον πυρήνα αυτής της προσπάθειας βλέπω πέντε μεγάλες εθνικές προτεραιότητες: τη φύση, την υγεία, την παιδεία, την καινοτομία και τη βιώσιμη επιχειρηματικότητα. Όχι ως ανεξάρτητες πολιτικές, αλλά ως τις πέντε βάσεις πάνω στις οποίες μπορεί να οικοδομηθεί η Ελλάδα του 21ου αιώνα.
Η προστασία της φύσης δεν είναι μόνο περιβαλλοντική υποχρέωση· είναι εθνικό κεφάλαιο. Η υγεία δεν είναι μόνο υπόθεση των νοσοκομείων· είναι τρόπος ζωής. Η παιδεία δεν είναι μόνο η μετάδοση γνώσεων· είναι η διαμόρφωση υπεύθυνων πολιτών. Η καινοτομία δεν είναι πολυτέλεια· είναι προϋπόθεση εθνικής ανεξαρτησίας. Και η επιχειρηματικότητα δεν είναι μόνο οικονομική δραστηριότητα· είναι δύναμη δημιουργίας όταν συνδυάζεται με την ηθική, τη γνώση και τον σεβασμό προς τον άνθρωπο και το περιβάλλον. Μια τέτοια στρατηγική δεν ανήκει στην Αριστερά, στη Δεξιά ή στο Κέντρο. Ανήκει στην Ελλάδα.
Ίσως αυτή να είναι και η βαθύτερη αποστολή της σύγχρονης πολιτικής ρητορικής: να πάψει να αναζητά όσα μας χωρίζουν και να αρχίσει να αναδεικνύει όσα μπορούν να μας ενώσουν.
Αν ο Δημοσθένης ζούσε σήμερα, πιστεύω πως δεν θα μας καλούσε απλώς να μιλήσουμε καλύτερα. Θα μας καλούσε να σκεφτούμε βαθύτερα, να συνεργαστούμε ουσιαστικότερα και να προετοιμάσουμε τη χώρα για έναν κόσμο που αλλάζει με πρωτόγνωρη ταχύτητα. Γιατί η πραγματική δύναμη της ρητορικής δεν βρίσκεται στην ευφράδεια του ρήτορα. Βρίσκεται στην ικανότητά της να μετατρέπει τη γνώση σε συλλογική βούληση και τη βούληση σε πράξη.
Αυτό είναι, πιστεύω, το μεγαλύτερο δίδαγμα της αρχαίας ελληνικής ρητορικής προς τη σύγχρονη δημοκρατία. Δεν μας καλεί να μιμούμαστε τις λέξεις των μεγάλων ρητόρων, αλλά να μιμηθούμε την ευθύνη τους απέναντι στην πατρίδα και στο μέλλον. Γιατί κάθε εποχή χρειάζεται τον δικό της λόγο· όμως κάθε μεγάλος λόγος υπηρετεί πάντα τον ίδιο σκοπό: να εμπνέει τους ανθρώπους να οικοδομούν ένα καλύτερο αύριο από εκείνο που παρέλαβαν
*Νίκος Κουτσιανάς, ιδρυτής SYMBEEOSIS, ιδρυτής APIVITA
Προτιμώμενη πηγή στην Google
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.
