Γιατί πεταγόμαστε ξαφνικά την ώρα που μας παίρνει ο ύπνος; Και γιατί νιώθουμε ότι πέφτουμε στο κενό;

Είσαι στο κρεβάτι, τα μάτια έχουν κλείσει και βρίσκεσαι ακριβώς σε εκείνο το ενδιάμεσο σημείο ανάμεσα στην εγρήγορση και τον ύπνο. Και ξαφνικά ολόκληρο το σώμα τινάζεται.

Μπορεί να πεταχτεί ένα πόδι ή ένα χέρι. Μπορεί να νιώσεις ότι σκοντάφτεις, ότι χάνεις την ισορροπία σου ή ακόμη και ότι πέφτεις από ύψος. Για ένα δευτερόλεπτο ανοίγεις τα μάτια τρομαγμένος και αναρωτιέσαι τι ακριβώς συνέβη.

Το φαινόμενο έχει όνομα. Πρόκειται για τα υπναγωγικά τινάγματα ή hypnic jerks – ακούσιες, απότομες μυϊκές συσπάσεις που εμφανίζονται καθώς περνάμε από την εγρήγορση στον ύπνο.

Και, παρά το πόσο παράξενα μπορεί να τα αισθανόμαστε, είναι πολύ συνηθισμένα.

Τι συμβαίνει ακριβώς τη στιγμή που αποκοιμιόμαστε

Ο ύπνος δεν λειτουργεί σαν διακόπτης που απλώς γυρίζει από το «on» στο «off».

Καθώς αποκοιμιόμαστε, το σώμα περνά σταδιακά από την εγρήγορση στο πρώτο, ελαφρύ στάδιο του ύπνου. Η αναπνοή και οι καρδιακοί παλμοί αρχίζουν να επιβραδύνονται, οι μύες χαλαρώνουν και η αντίληψη του περιβάλλοντος μειώνεται.

Ακριβώς σε αυτή τη μεταβατική περίοδο μπορεί να εμφανιστεί μια αιφνίδια ακούσια μυϊκή σύσπαση.

Άλλοτε είναι τόσο μικρή ώστε δεν την αντιλαμβανόμαστε καν. Άλλοτε είναι αρκετά δυνατή ώστε να μας ξυπνήσει αμέσως – ή ακόμη και να ξυπνήσει τον άνθρωπο που κοιμάται δίπλα μας.

Γιατί όμως νιώθουμε ότι πέφτουμε;

Αυτό είναι ίσως το πιο παράξενο κομμάτι. Το τίναγμα μπορεί να συνοδεύεται από μια πολύ ζωντανή αίσθηση: ότι παραπατήσαμε, πέσαμε από μια σκάλα, γλιστρήσαμε ή βρεθήκαμε ξαφνικά στο κενό.

Δεν γνωρίζουμε με απόλυτη βεβαιότητα γιατί συμβαίνει αυτό.

Μία γνωστή εξήγηση υποστηρίζει ότι καθώς οι μύες χαλαρώνουν απότομα κατά την είσοδο στον ύπνο, ο εγκέφαλος μπορεί στιγμιαία να ερμηνεύσει αυτή τη χαλάρωση σαν απώλεια ισορροπίας και να προκαλέσει αντανακλαστικά το τίναγμα.

Είναι μια ενδιαφέρουσα υπόθεση, όχι όμως αποδεδειγμένη εξήγηση. Ο ακριβής μηχανισμός των υπναγωγικών τιναγμάτων δεν έχει αποσαφηνιστεί πλήρως.

Και υπάρχει μία ακόμη λεπτομέρεια: οι εικόνες ή οι αισθήσεις πτώσης μπορεί να αποτελούν μέρος των σύντομων, ονειρικών εμπειριών που εμφανίζονται ακριβώς στο όριο μεταξύ ξύπνιου και ύπνου.

Καφές, στρες και εξάντληση μπορεί να τα κάνουν συχνότερα

Τα υπναγωγικά τινάγματα μπορούν να εμφανιστούν σε απολύτως υγιείς ανθρώπους χωρίς να υπάρχει κάποια προφανής αιτία.

Υπάρχουν όμως παράγοντες που φαίνεται ότι μπορούν να τα κάνουν συχνότερα ή εντονότερα.

Η έλλειψη ύπνου και η έντονη κόπωση είναι από τους συχνότερους. Το ίδιο μπορεί να συμβεί σε περιόδους αυξημένου στρες ή άγχους.

Η μεγάλη κατανάλωση καφεΐνης, ιδιαίτερα αργότερα μέσα στην ημέρα, μπορεί επίσης να συμβάλει, όπως και άλλες διεγερτικές ουσίες. Σε ορισμένους ανθρώπους, η έντονη σωματική άσκηση κοντά στην ώρα του ύπνου φαίνεται επίσης να σχετίζεται με συχνότερα επεισόδια.

Έτσι εξηγείται γιατί μπορεί για μήνες να μη θυμόμαστε ούτε ένα τέτοιο περιστατικό και ξαφνικά, σε μια περίοδο πίεσης και λίγου ύπνου, να συμβαίνει για αρκετές νύχτες.

Είναι επικίνδυνο;

Στις περισσότερες περιπτώσεις, όχι.

Ένα περιστασιακό τίναγμα την ώρα που αποκοιμιόμαστε θεωρείται φυσιολογικό φαινόμενο και από μόνο του δεν σημαίνει ότι υπάρχει νευρολογική πάθηση ή διαταραχή ύπνου.

Μάλιστα, πολλοί άνθρωποι πιθανότατα τα παρουσιάζουν χωρίς ποτέ να το συνειδητοποιούν.

Υπάρχει επομένως μεγάλη διαφορά ανάμεσα σε ένα μεμονωμένο «πετάχτηκα μόλις με πήρε ο ύπνος» και σε επαναλαμβανόμενες κινήσεις που συμβαίνουν πολλές φορές κατά τη διάρκεια της νύχτας.

Πότε αξίζει να το συζητήσουμε με γιατρό

Αν τα τινάγματα εμφανίζονται μόνο κατά την είσοδο στον ύπνο, περιστασιακά και χωρίς άλλα συμπτώματα, συνήθως δεν υπάρχει λόγος ανησυχίας.

Η εικόνα όμως αλλάζει εάν οι κινήσεις είναι πολύ συχνές, έντονες, εμφανίζονται και όταν είμαστε ξύπνιοι, συνεχίζονται επανειλημμένα κατά τη διάρκεια της νύχτας ή διαταράσσουν σημαντικά τον ύπνο.

Επίσης χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση εάν συνοδεύονται από άλλα ασυνήθιστα συμπτώματα, απώλεια συνείδησης ή επεισόδια που δημιουργούν υποψία ότι δεν πρόκειται για ένα απλό υπναγωγικό τίναγμα.

Υπάρχουν άλλωστε αρκετές διαφορετικές καταστάσεις που μπορούν να προκαλέσουν νυχτερινές κινήσεις και δεν είναι όλες το ίδιο πράγμα.

Μπορούμε να τα περιορίσουμε;

Δεν υπάρχει λόγος να προσπαθήσουμε να «θεραπεύσουμε» ένα φυσιολογικό, περιστασιακό φαινόμενο.

Αν όμως συμβαίνει συχνά, μερικές απλές αλλαγές μπορούν να βοηθήσουν: επαρκής και πιο σταθερός ύπνος, περιορισμός της καφεΐνης τις ώρες πριν από την κατάκλιση και μια πιο ήρεμη μετάβαση από την ένταση της ημέρας στον ύπνο.

Και ίσως το σημαντικότερο είναι να γνωρίζουμε τι ακριβώς μας συνέβη.

Γιατί εκείνο το ξαφνικό τίναγμα που μας κάνει να ανοίγουμε τα μάτια τρομαγμένοι τη στιγμή που αποκοιμιόμαστε μπορεί να μοιάζει παράξενο – όμως συνήθως δεν είναι το σώμα μας που μας προειδοποιεί ότι κάτι πάει στραβά.

Είναι απλώς μία από τις παράξενες μικρές στιγμές της μετάβασης από την εγρήγορση στον ύπνο.

Προτιμώμενη πηγή στην Google

Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.