Γιατί το Ιράν δεν είναι Βενεζουέλα

Οι συγκλονιστικές διαμαρτυρίες στο Ιράν δεν υποχωρούν. Μάλιστα, έχουν ενταθεί μετά  τη σύλληψη και την απαγωγή του Νικολάς Μαδούρο, επειδή η Βενεζουέλα ήταν ο κύριος υποστηρικτής του Ιράν στον δυτικό κόσμο.

Οι διαδηλώσεις σε δεκάδες πόλεις δεν είναι βέβαια οι μεγαλύτερες. Αρκεί να θυμηθούμε τις διαδηλώσεις του 2022.

Οι τωρινές κινητοποιήσεις είναι όμως πιο σημαντικές -τόσο για την ευρεία εξάπλωσή τους σε όλη τη χώρα όσο και για το διεθνές πλαίσιο, όπου η Τεχεράνη καταγράφει μόνο απώλειες στην ισορροπία δυνάμεων: το Ιράν μετράει ήδη την ήττα της Χεζμπολάχ και της Χαμάς, των περιφερειακών δορυφόρων του, ενώ οι αντάρτες Χούθι στην Υεμένη δεν τα πάνε καλά, και το καθεστώς Άσαντ στη Συρία έχει πέσει. Σε διεθνές επίπεδο, επομένως, αποτελούν μέρος μιας αποδυνάμωσης του λεγόμενου «άξονα του κακού».

Το θεοκρατικό καθεστώς της Τεχεράνης, έχει ήδη αποφασίσει ότι θα απαντήσει με ακραία  καταστολή. Γι αυτό και έχει μπλοκάρει το διαδίκτυο και έχει πυροβολήσει διαδηλωτές. Το θεοκρατικό καθεστώς έχει στριμωχτεί και δεν έχει άλλη επιλογή από το να ενεργήσει με σκληρή βία.

Ο Πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν έχει ξεκινήσει διάλογο με τους διαδηλωτές, αλλά ο Ανώτατος Ηγέτης Αλίμονο Χαμενεΐ μιλάει για «ξένο δάκτυλο» και απειλεί με ακόμη περισσότερη βία.

Για να καταρρεύσει το καθεστώς, ωστόσο, εξηγεί ο  Μπέρναρντ Σέλουαν Χούρι διευθυντής του Cosmo Center for Arab World Studies , χρειάζεται μια εναλλακτική λύση στους Φρουρούς της Επανάστασης μια αντιπολίτευση ικανή να παρέχει και εγγυήσεις ασφαλείας: ένα κενό εξουσίας σε μια τόσο μεγάλη χώρα θα μπορούσε να οδηγήσει σε καταστροφικές συνέπειες.

«Θέλουν την ανατροπή του καθεστώτος, αλλά το ερώτημα παραμένει το ίδιο: υπάρχει πραγματική εναλλακτική λύση; Οι διαδηλωτές φαίνεται να μην έχουν πολιτική ηγεσία» τονίζει ο Χούρι. «Αυτό είναι ένα αδύναμο σημείο της διαμαρτυρίας, το ζήτημα που έχει καθυστερήσει την αλλαγή καθεστώτος.

Οι Φρουροί της Επανάστασης

Στο Ιράν, η εξουσία δεν βρίσκεται τόσο στα χέρια των αγιατολάχ όσο σε αυτά των Φρουρών της Επανάστασης, ενός πανίσχυρου και καλά εξοπλισμένου σώματος που διατηρεί το πνεύμα της ισλαμικής επανάστασης.

«Η πραγματική πρόκληση δεν είναι η αντικατάσταση του Χαμενεΐ, αλλά των Φρουρών της Επανάστασης , οι οποίοι διαχειρίζονται ολόκληρο τον μηχανισμό ασφαλείας και στρατιωτικής λειτουργίας της χώρας», τονίζουν στη Ναυτεμπορική, Ευρωπαίοι διπλωμάτες και εξηγούν: «Το πρόβλημα είναι η αποιδεολογικοποίηση ενός μηχανισμού που έχει τις ρίζες του στην ισλαμιστική ιδεολογία. Δεν υπάρχει εναλλακτική λύση , καθώς τα  τελευταία χρόνια, δεν έχει σχηματιστεί μια ενωμένη και συμπαγής αντιπολίτευση, ούτε έχει καθιερωθεί το όνομα κάποιου εν δυνάμει ηγέτη. Όσο κι αν κάποιοι προωθούν τον γιο του Σάχη, Ρεζά Παχλεβί, αυτός δεν είναι σε θέση να φέρει μια εθνική συναίνεση»

Δυο στρατόπεδα στους διαδηλωτές

Μεταξύ των διαδηλωτών, οι διπλωμάτες διακρίνουν δύο στρατόπεδα. Υπάρχουν εκείνοι που ενδιαφέρονται πραγματικά για τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης των νοικοκυριών και των κοινωνικών συνθηκών, τον έλεγχο του πληθωρισμού, που εκτοξεύεται καθημερινά σε δυσθεώρητα ύψη, λόγω της κατάρρευσης του εθνικού νομίσματος

Υπάρχουν όμως και πολλοί που αγωνίζονται για μια πιο ριζική πολιτική αλλαγή.

Ανάμεσά τους, δεν μπορεί να αποκλειστεί ότι υπάρχουν ομάδες, που πληρώνονται από τη CIA και τη Μοσάντ: κατά τη διάρκεια του 12ήμερου πολέμου τον περασμένο Ιούνιο, πολλές βόμβες εκτοξεύτηκαν από το εσωτερικό της χώρας. Προφανώς, υπήρχαν κρυφοί πυρήνες που τέθηκαν σε λειτουργία. Πρόσφατα άλλωστε, η ισραηλινή Μοσάντ σε μια σπάνια κίνηση , ανάρτησε στο Χ ανακοίνωση υποστήριξης των διαδηλωτών.

«Η ελπίδα είναι προφανώς να αλλάξει το καθεστώς, αλλά υπάρχουν  αμφιβολίες αν  αυτός ο στόχος μπορεί να επιτευχθεί», σημειώνουν οι ίδιες πηγές.

«Το καθεστώς θα μπορούσε να καταρρεύσει μόνο υπό μία προϋπόθεση : μια διάσπαση στην κορυφή, ειδικά στον στρατό. Αν συνέβαινε αυτό, θα ξεκινούσε ένας εμφύλιος πόλεμος. Αν και όλα μπορούν προφανώς να συμβούν, το καθεστώς έχει τον έλεγχο».

Αν επιτεθούν οι ΗΠΑ;

Ο Αμερικανός πρόεδρος Τραμπ έχει προειδοποιήσει επανειλημμένα το καθεστώς πώς αν συνεχίσει να σκοτώνει ειρηνικούς διαδηλωτές, θα αντιδράσει δυναμικά.

Αλλά υπάρχουν  δύο παράγοντες που πρέπει να ληφθούν υπόψη: η ιστορία διδάσκει ότι όταν μια χώρα δέχεται επίθεση, η εσωτερική συνοχή αυξάνεται, δεν μειώνεται.

Επιπλέον, το Ιράν είναι πολύ πιο ενωμένο  από ό,τι θα μπορούσε κανείς να φανταστεί. Αυτή η ενότητα βασίζεται στην ιστορία και τη θρησκεία, δεδομένου ότι πάνω από το 90% των Ιρανών είναι Σιίτες Μουσουλμάνοι, αλλά και στον έλεγχο του συστήματος, ο οποίος εμποδίζει την απελευθέρωση φυγόκεντρων δυνάμεων σε περίπτωση αποσταθεροποίησης.

Αυτός είναι βέβαια στόχος των Ηνωμένων Πολιτειών, αλλά και του Ισραήλ: μια αποσταθεροποίηση που θα διαλύσει τη χώρα. Από εθνικής άποψης, μόνο το 50% ή λίγο περισσότερο του πληθυσμού, είναι Περσικής καταγωγής: οι υπόλοιποι είναι διαφόρων εθνοτήτων, όπως Αζέροι, Κούρδοι, Καζάκοι και Βαλούχοι.

«Ο στόχος των ΗΠΑ και του Ισραήλ  είναι να ωθήσουν τις υπόλοιπες εθνοτικές ομάδες να απαιτήσουν αυτονομία, η οποία θα μετατρέψει αυτή τη μεγάλη χώρα σε έναν αστερισμό μικρών κρατών που θα ελέγχονται και υποτάσσονται πιο εύκολα από τις δυτικές δυνάμεις», προσθέτουν οι ίδιες πηγές.

Αρκετοί λογαριασμοί για ξεκαθάρισμα

Οι Αμερικανοί έχουν αρκετούς λογαριασμούς να ξεκαθαρίσουν με τους Ιρανούς, που χρονολογούνται από την κρίση των ομήρων στην πρεσβεία της Τεχεράνης το 1979. Και το γεγονός ότι αυτοί οι λογαριασμοί μπορούν πλέον να ξεκαθαριστούν ταιριάζει απόλυτα με την πολιτική του Τραμπ.

Μια επιχείρηση απαγωγής  του Χαμενεΐ παρόμοια με αυτή που διεξήχθη κατά του Μαδούρο είναι πάντως πολύ πιο δύσκολη. Άλλωστε το Ιράν είναι γεωγραφικά  πολύ πιο στη Ρωσία και την Κίνα, από τη Βενεζουέλα.

Ωστόσο, οι δηλώσεις του προέδρου Τραμπ σχετικά με μια πιθανή στρατιωτική επέμβαση πρέπει να ληφθούν υπόψη, ειδικά επειδή μοιράζονται έναν κοινό στόχο με το Ισραήλ: την εξόντωση του «άξονα του κακού» ή της «αντίστασης», όπως τον αποκαλούν οι Ιρανοί.

Το πρόβλημα του Ιράν, ωστόσο, είναι πολιτικό. «Χρειάζεται μια ομάδα προσωπικοτήτων ικανών να παράσχουν εγγυήσεις όσον αφορά την πολιτική μετάβαση και την ασφάλεια. Το Ιράν είναι μια τεράστια χώρα, με πυρηνικούς σταθμούς, η οποία έχει επίσης φιλοξενήσει τζιχαντιστικές ομάδες όλα αυτά τα χρόνια: η δημιουργία κενού εξουσίας είναι ένα τεράστιο ρίσκο που κανείς δεν θέλει να αναλάβει, ούτε οι Αμερικανοί ούτε οι Ισραηλινοί»

Θα επικρατήσει η λογική;

Όλα αυτά βέβαια υπό την προϋπόθεση πως θα χρησιμοποιείται η λογική, αλλά αυτή τείνει να χαθεί στο νέο κόσμο. Το Ιράν θα αποτελούσε σοβαρό κίνδυνο, επειδή δεν είναι η Βενεζουέλα. Διαθέτει αμυντική πυραυλική ικανότητα και την έχει ήδη αποδείξει, κατά του Ισραήλ. Δεν μπορεί να αποκλειστεί επίσης ότι έχει ήδη την ατομική βόμβα. Λένε όχι, αλλά ποιος ξέρει πραγματικά;

Στο παρελθόν πάντως, υπήρξαν ευκαιρίες για την ειρηνική επίλυση των διαφορών με το Ιράν: η υπογραφή της πυρηνικής συμφωνίας από τον Μπαράκ Ομπάμα το 2015, η οποία άνοιξε τη δυνατότητα αμερικανικών επενδύσεων. Οι Ιρανοί ήταν έτοιμοι να αγοράσουν 100 αεροσκάφη Boeing και είχαν ήδη έτοιμη τη σύμβαση.

Κάλεσαν μάλιστα τους Αμερικανούς να επενδύσουν στον υπεράκτιο τομέα φυσικού αερίου, ο οποίος δεν αξιοποιείται από τους Ιρανούς επειδή δεν διαθέτουν την αναγκαία τεχνολογία.

Τελικά, οι Αμερικανοί αποφάσισαν να μην το κάνουν. Ο Τραμπ στην πρώτη του θητεία στο Λευκό Οίκο ακύρωσε τη συμφωνία. «Αν είχε υλοποιηθεί, αν όλες οι επενδύσεις ήταν επιτυχείς, η ιρανική ηγεσία θα είχε παραμείνει η ίδια, αλλά η χώρα θα είχε αλλάξει», λένε οι Ευρωπαίοι διπλωμάτες.