Η ανθεκτικότητα του παγκόσμιου εμπορίου περνά από την ελληνική ναυτιλία

Τoυ Μάριου Σταύρου, MBCI – Member of Business Continuity Institute, Head of Operations SupportCY, Bank of Cyprus

Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ναυτιλία δεν αποτελεί απλώς έναν ακόμη εξωστρεφή κλάδο της οικονομίας. Αποτελεί υποδομή στρατηγικής σημασίας για την Ελλάδα, την Ευρώπη και το διεθνές εμπόριο.

Σύμφωνα με την Ετήσια Έκθεση 2025-2026 της Ένωσης Ελλήνων Εφοπλιστών, ο ελληνόκτητος στόλος αριθμεί 5.798 πλοία, διαθέτει χωρητικότητα περίπου 458 εκατ. dwt και αντιστοιχεί
στο 19,1% της παγκόσμιας χωρητικότητας. Παράλληλα, αντιπροσωπεύει το 61% της ελεγχόμενης από την Ευρωπαϊκή Ένωση ναυτιλιακής χωρητικότητας.

Η κλίμακα αυτή μετατρέπει κάθε σοβαρή διαταραχή στη λειτουργία ελληνικών ναυτιλιακών επιχειρήσεων σε ζήτημα που υπερβαίνει τα όρια μιας εταιρείας ή της Ελλάδας.

Μπορεί να επηρεάσει την ενεργειακή και επισιτιστική ασφάλεια, τη ροή πρώτων υλών, τις βιομηχανικές αλυσίδες παραγωγής και τη διασύνδεση αγορών.

Σύμφωνα με τα δεδομένα, πάνω από το 80% του διεθνούς εμπορίου αγαθών, σε όρους όγκου, μεταφέρεται διά θαλάσσης.

Επομένως, η ανθεκτικότητα της ελληνικής ναυτιλίας είναι μέρος της ανθεκτικότητας του παγκόσμιου εμπορικού συστήματος.

Περιβάλλον κινδύνου

Η ΝΑΥΤΙΛΙΑ ήταν ανέκαθεν εκτεθειμένη σε κινδύνους. Αυτό που έχει αλλάξει είναι η ταχύτητα, η αλληλεξάρτηση και η δυνατότητα ενός συμβάντος να προκαλέσει αλυσιδωτές επιπτώσεις σε πολλά σημεία του λειτουργικού μοντέλου ταυτόχρονα.

Ένα τεχνικό πρόβλημα, μια κυβερνοεπίθεση ή το κλείσιμο ενός λιμένα ή/και ναυτιλιακού δρομολογίου δεν παραμένει πλέον απομονωμένο. Μπορεί να επηρεάσει τον προγραμματισμό ταξιδιών, τις ναυλώσεις, την τροφοδοσία καυσίμων, την ασφάλεια πληρωμάτων, τη συμμόρφωση, τις χρηματοροές και τις σχέσεις με πελάτες και αρχές.

Γεωπολιτική αστάθεια

ΟΙ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΙΣ, οι κυρώσεις, οι εμπορικοί περιορισμοί και οι απειλές κατά της ναυσιπλοΐας μπορούν να επιβάλουν αιφνίδιες αλλαγές δρομολογίων και να αυξήσουν χρόνο, κόστος, κατανάλωση καυσίμου και ασφαλιστική έκθεση.

Η ανθεκτικότητα εδώ δεν αφορά μόνο την ασφάλεια του πλοίου. Αφορά την ικανότητα της εταιρείας να ανασχεδιάζει γρήγορα ταξίδια, να επαναξιολογεί κυρώσεις και συμβατικές υποχρεώσεις, να εξασφαλίζει εναλλακτικούς λιμένες και να διατηρεί αξιόπιστη επικοινωνία με ναυλωτές, πληρώματα και αρχές. Χαρακτηριστικό και επίκαιρο παράδειγμα, τα Στενά του Ορμούζ και η συνεχιζόμενη αστάθεια στην περιοχή που επηρεάζουν την παγκόσμια ναυτιλία και οικονομία.

Κυβερνοασφάλεια

Η ΨΗΦΙΟΠΟΙΗΣΗ έχει ενισχύσει την αποδοτικότητα, αλλά έχει διευρύνει την επιφάνεια έκθεσης των οργανισμών.

Συστήματα πλοήγησης, δορυφορικές επικοινωνίες, διαχείριση μηχανών, φόρτωση και ευστάθεια, διαχείριση στόλου, διαχείριση προσωπικού, οικονομικές συναλλαγές και ανταλλαγή δεδομένων λειτουργούν πλέον ως ενιαίο οικοσύστημα.

Οι αναθεωρημένες κατευθυντήριες γραμμές για την κυβερνοασφάλεια επισημαίνουν ότι η αυξανόμενη εξάρτηση από ψηφιοποίηση, ολοκλήρωση, αυτοματοποίηση και δικτυωμένα συστήματα απαιτεί συστηματική πρόληψη, ανίχνευση, απόκριση και ανάκαμψη.

Η Οδηγία NIS2 εντάσσει επίσης εταιρείες θαλάσσιων μεταφορών, φορείς διαχείρισης λιμένων και υπηρεσίες κυκλοφορίας πλοίων στο ευρωπαϊκό πλαίσιο κυβερνοασφάλειας, υπό τις σχετικές προϋποθέσεις εφαρμογής.

Κλιματικοί και φυσικοί κίνδυνοι

ΑΚΡΑΙΑ ΚΑΙΡΙΚΑ φαινόμενα, καύσωνες, πλημμύρες, πυρκαγιές, σεισμοί, ισχυρές καταιγίδες και μεταβολές στη λειτουργικότητα λιμένων επηρεάζουν πλέον όχι μόνο τη θαλάσσια διαδρομή αλλά
και τις χερσαίες υποδομές που υποστηρίζουν τη ναυτιλία.

Ένας λιμένας μπορεί να παραμένει τυπικά ανοικτός, ενώ οι οδικές ή ενεργειακές του εξαρτήσεις
έχουν διακοπεί. Ένα γραφείο μπορεί να λειτουργεί, αλλά οι πάροχοι τηλεπικοινωνιών ή οι εξωτερικοί συνεργάτες του να μην είναι διαθέσιμοι.

Η κλιματική προσαρμογή πρέπει, συνεπώς, να ενσωματωθεί στο Business Impact Analysis και στις στρατηγικές συνέχειας, όχι να αντιμετωπίζεται ως ξεχωριστή περιβαλλοντική πρωτοβουλία. Χαρακτηριστικά παραδείγματα, οι μεγάλοι σεισμοί που επηρέασαν σημαντικά λιμάνια στον παγκόσμιο χάρτη ναυσιπλοΐας, με σημαντικές και μακροπρόθεσμες συνέπειες.

Άνθρωποι και τρίτα μέρη

ΚΑΜΙΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΗ επιχείρηση δεν λειτουργεί αυτόνομα. Πληρώματα, τεχνικοί διαχειριστές, πράκτορες, λιμένες, νηογνώμονες, προμηθευτές καυσίμων, ανταλλακτικών και λογισμικού, τράπεζες, ασφαλιστές, τηλεπικοινωνιακοί πάροχοι και δημόσιες αρχές αποτελούν μέρος της ίδιας αλυσίδας παροχής υπηρεσιών.

Η ανθεκτικότητα του οργανισμού δεν μπορεί να είναι μεγαλύτερη από την ανθεκτικότητα των πιο κρίσιμων και λιγότερο εξαρτήσεών του.

Είναι πολλά τα διεθνή παραδείγματα όπου οργανισμοί διαθέτουν ένα εξαίρετο σύστημα πρόληψης και αντιμετώπισης κρίσεων, αλλά πληρώνουν το βαρύ τίμημα των εξαρτήσεων σε τρίτα μέρη.

Τα επόμενα βήματα

• Ορισμός Κρίσιμων Υπηρεσιών. Η ασφάλεια πλοήγησης και πληρώματος, η παρακολούθηση στόλου, οι ναυλώσεις, το προσωπικό, η τεχνική υποστήριξη, οι προμήθειες, η επικοινωνία
  πλοίου-γραφείου, η συμμόρφωση, η διαχείριση κυρώσεων, καθώς και η δυνατότητα πληρωμών πρέπει να αξιολογηθούν ως υπηρεσίες και όχι μόνο ως επιμέρους τμήματα ή εφαρμογές.
• Καθορισμός Ορίων Αντοχής. Το RTO και το RPO παραμένουν χρήσιμα, αλλά δεν αρκούν. Για κάθε κρίσιμη υπηρεσία πρέπει να είναι σαφές για πόσο χρόνο μπορεί να λειτουργεί υποβαθμισμένα, ποιο επίπεδο χειροκίνητης λειτουργίας είναι αποδεκτό και πότε η ασφάλεια, η νομιμότητα ή η εμπορική θέση παύουν να είναι ανεκτές.
• Χαρτογράφησή Εξαρτήσεων. Η χαρτογράφηση πρέπει να συνδέει πλοία, γραφεία, ανθρώπους, δεδομένα, τηλεπικοινωνίες, cloud και on-premise υποδομές, OT, λιμένες, ενέργεια, καύσιμα, τράπεζες, προμηθευτές και δημόσιες αρχές. Ιδιαίτερη προσοχή απαιτούν
  τα single points of failure και οι εξαρτήσεις που είναι κοινές σε πολλά πλοία ή υπηρεσίες. Απαιτούνται διαχωρισμός δικτύων, ασφαλή αντίγραφα, εναλλακτικά κανάλια επικοινωνίας, δοκιμασμένη αποκατάσταση, τεκμηριωμένες χειροκίνητες διαδικασίες και σαφής προτεραιοποίηση συστημάτων.
• Ασκήσεις και stress tests αποφάσεων. Οι ασκήσεις πρέπει να δοκιμάζουν πολυήμερες και συνδυασμένες διαταραχές και κινδύνους. Το ζητούμενο δεν είναι να ακολουθηθεί το σενάριο, αλλά να αποδειχθεί ότι οι αποφάσεις λαμβάνονται έγκαιρα και με σαφή εξουσιοδότηση.
• Ενίσχυση Ανθεκτικότητας Τρίτων Μερών. Οι συμβάσεις πρέπει να συνδέονται με απαιτήσεις συνέχειας, χρόνους απόκρισης, εναλλακτική χωρητικότητα, κοινοποίηση συμβάντων και δικαιώματα ελέγχου. Για τους κρισιμότερους παρόχους απαιτούνται αποδεικτικά στοιχεία, κοινές ασκήσεις και ρεαλιστικές εναλλακτικές, όχι μόνο δηλώσεις συμμόρφωσης.
• Προστασία, Ευημερία και Ανάπτυξη Προσωπικού. Η διαδοχή ρόλων, η ουσιαστική εκπαίδευση, οι αναπληρωτές, η ψυχοκοινωνική υποστήριξη, η διαχείριση κόπωσης και η δυνατότητα ασφαλούς τηλεργασίας αποτελούν επιχειρησιακές δικλίδες. Κρίσιμη γνώση
  δεν πρέπει να παραμένει συγκεντρωμένη σε ένα πρόσωπο ή μία ομάδα.

Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ναυτιλία έχει οικοδομήσει την παγκόσμια θέση της μέσα από επιχειρηματικότητα, τεχνική ικανότητα, ταχύτητα προσαρμογής και βαθιά γνώση του κινδύνου. Αυτά τα χαρακτηριστικά παραμένουν το σημαντικότερο ανταγωνιστικό της πλεονέκτημα. Στη νέα εποχή, όμως, πρέπει να μεταφραστούν σε συστηματική, μετρήσιμη και αποδεδειγμένη επιχειρησιακή ανθεκτικότητα.

Προτιμώμενη πηγή στην Google

Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.