Η αποδόμηση ενός πρίγκιπα από τον Μακιαβέλι
Η διαχρονική σκέψη του Νικολό Μακιαβέλι έρχεται ξανά στο προσκήνιο, καθώς οι έννοιες του «Ηγεμόνα» —του οποίου ο πρωτότυπος τίτλος ήταν Il Principe— δοκιμάζονται σκληρά στη σύγχρονη πολιτική σκηνή. Στα πέντε χρόνια της θητείας του, ο Ντόναλντ Τραμπ παρέδωσε μια χώρα πιο διχασμένη, πιο διεφθαρμένη και με κλονισμένη αξιοπιστία. Διαβάζοντας τον «Ηγεμόνα» καθίσταται σαφές γιατί ο Τραμπ αποτελεί το τέλειο παράδειγμα προς αποφυγή. Και ένα ζωντανό μνημείο για το πώς να αποτύχει ένας σύγχρονος Πρίγκιπας.
Την αποδόμηση της ισχύος του Αμερικανού Πρόεδρου αναλύει ο Πολ Κρούγκμαν στο Substack. Όπως επισημαίνει ότι η παγκόσμια κοινότητα αποτινάσσει γρήγορα τον φόβο απέναντι στον Λευκό Οίκο και ορθώνει ανάστημα. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η αναφορά στο μακιαβελικό αξίωμα ότι για έναν ηγεμόνα «είναι προτιμότερο να τον φοβούνται παρά να τον αγαπούν». Ο Ιταλός στοχαστής παρατηρεί ότι όταν η επιλογή καθίσταται αναγκαία, ο φόβος υπερτερεί, καθώς η αγάπη του κόσμου εύκολα χάνεται, ενώ ο φόβος της τιμωρίας δεν ξεθωριάζει ποτέ.
Η παγίδα του μίσους και της περιφρόνησης
Αν και προκρίνει τον φόβο, ο Μακιαβέλι προειδοποιεί ότι υπάρχει μια κατάσταση σαφώς χειρότερη: να καταλήξει ένας ηγέτης μισητός ή περιφρονημένος.
Προκειμένου να αποφευχθεί το μίσος, ο κυβερνήτης δεν πρέπει να απλώνει χέρι στην περιουσία ή στις γυναίκες των υπηκόων. Ο Τραμπ έχει ποδοπατήσει τον κανόνα, καθώς επικριτές του τον κατηγορούν ότι πλούτισε με δημόσιο χρήμα και τορπίλισε την ευημερία των πολιτών.
Παράλληλα, η θυελλώδης προσωπική του διαδρομή και η σκοτεινή σύνδεση με τον Τζέφρι Έπσταϊν προδίδουν επιθετική στάση απέναντι στις γυναίκες, πυροδοτώντας την οργή σημαντικού τμήματος της κοινωνίας.
Ταυτόχρονα, ο Μακιαβέλι τονίζει ότι ένας ηγέτης καθίσταται αξιοκαταφρόνητος όταν θεωρείται ευμετάβλητος, επιπόλαιος, δειλός και αναποφάσιστος.
Οι συνεχείς παλινδρομήσεις του Τραμπ αποτελούν πλέον κοινό μυστικό. Ξένοι ηγέτες με σαφώς πιο ισχυρό προφίλ, όπως ο Κινέζος Πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ, έχουν διαγνώσει τη συγκεκριμένη ρωγμή και την εκμεταλλεύονται. Ο Τραμπ όχι μόνο δεν εμπνέει τον τρόμο του παρελθόντος, αλλά βαδίζει ολοταχώς προς το απόλυτο πολιτικό ναδίρ: να είναι ταυτόχρονα μισητός και περιφρονημένος.
Οικονομική αφαίμαξη και άγνοια πολέμου
Ο Μακιαβέλι υποστήριξε ότι ένας ηγέτης πρέπει να ζυγίζει τα οικονομικά με σύνεση και να μην προσπαθεί να εξαγοράσει την αφοσίωση μέσω σπατάλης, αλλιώς θα αναγκαστεί να προχωρήσει στην οικονομική αφαίμαξη των πολιτών με δυσβάσταχτους φόρους. Ο Τραμπ, αν και στην ιδιωτική του ζωή εμφανίζεται φιλάργυρος, ως Πρόεδρος αποδείχθηκε αθεράπευτα σπάταλος, αφήνοντας πίσω του βουνά ελλειμμάτων.
Κατανάλωσε δημόσιο χρήμα για προσωπικές απολαύσεις, όπως οι συχνές εξορμήσεις για γκολφ, και υποσχέθηκε επιταγές 5.000 δολαρίων από τα λεφτά των φορολογουμένων για ωμή εξαγορά ψήφων.
Η σημερινή κατάσταση στην αγορά ομολόγων και ο Μακιαβέλι ταυτίζονται: η παντελής έλλειψη δημοσιονομικής πειθαρχίας είναι σκέτη αυτοχειρία.
Επιπλέον, ο καταστροφικός εγκλωβισμός του Τραμπ σε πολεμικό μέτωπο με το Ιράν επιβεβαιώνει τη σοφία του Μακιαβέλι, ο οποίος προτρέπει τον ηγεμόνα να είναι γνώστης της πολεμικής τέχνης. Ο Τραμπ διόρισε έναν ανίκανο Υπουργό Άμυνας, τοποθέτησε πειθήνια πιόνια σε καίριες θέσεις και ανέθεσε κρίσιμους διπλωματικούς ρόλους στον ανεκπαίδευτο γαμπρό του.
Απέτυχε να ζυγίσει τις συνέπειες με την Τεχεράνη και σήμερα βρίσκεται παγιδευμένος σε ένα αδιέξοδο τέλμα, το οποίο προκαλεί τριγμούς στην παγκόσμια οικονομία, ξηλώνει τη θέση των Ηνωμένων Πολιτειών στη Μέση Ανατολή και στρώνει το χαλί για θρίαμβο των Δημοκρατικών.
Αυθαιρεσία και η «μάσκα του έντιμου»
Στο ζήτημα της δικαιοσύνης, ο Μακιαβέλι πίστευε στην ανάγκη για σιδηρά πυγμή, αλλά ξεκαθάριζε ότι η απονομή της πρέπει να βασίζεται σε θεσμικούς κανόνες και όχι σε τυφλά, εγωιστικά κίνητρα. Η λυσσαλέα προσπάθεια του Τραμπ να εργαλειοποιήσει το Υπουργείο Δικαιοσύνης για να πάρει εκδίκηση από προσωπικούς εχθρούς –όπως ο πρώην ειδικός εισαγγελέας Τζακ Σμιθ, ο πρώην επικεφαλής του FBI Τζέιμς Κόμεϊ και ο Άντονι Φάουτσι- ξεπερνά κατά πολύ τις σκοτεινές μέρες του Ρίτσαρντ Νίξον, παραβιάζοντας βάναυσα τη μακιαβελική αρχή.
Τέλος, ο Ιταλός στοχαστής αναγνωρίζει ότι το ψέμα είναι μερικές φορές αναγκαίο, αλλά επιμένει ότι ένας επιτυχημένος ηγέτης πρέπει να φορά πάντα τη μάσκα του έντιμου, χρησιμοποιώντας την εξαπάτηση ως χειρουργικό, κρυφό εργαλείο. Ο Τραμπ, αντίθετα, παραπλανά τόσο συχνά και ξεδιάντροπα, που η δημόσια μάσκα του έγινε κομμάτια.
Όταν δήλωσε σε δημοσιογράφους «Δεν σκέφτομαι την οικονομική κατάσταση των Αμερικανών, δεν σκέφτομαι κανέναν», ξεστόμισε την πιο γυμνή αλήθεια του, χάνοντας και το τελευταίο ψήγμα αξιοπιστίας στη διεθνή σκηνή.
Τι σημαίνει τελικά το «ο σκοπός αγιάζει τα μέσα»
Το έργο του Μακιαβέλι για την επιτυχημένη ηγεσία θεωρείται συχνά λανθασμένα ως ένας ανήθικος οδηγός για την σκοτεινή τέχνη της πολιτικής, γεγονός που εξηγεί γιατί τείνουμε να χαρακτηρίζουμε «μακιαβελικούς» τους ιδιαίτερα πανούργους και ηθικά ευέλικτους πολιτικούς. Ωστόσο, όταν εκείνος έγραφε ότι «ο σκοπός αγιάζει τα μέσα», είχε κατά νου πολύ συγκεκριμένους και ηθικά υπερασπίσιμους στόχους. Επιθυμούσε την επιτυχία του ηγεμόνα επειδή τη θεωρούσε απαραίτητη για την εξασφάλιση της τάξης, της σταθερότητας και της προστασίας του κράτους από εσωτερικές εξεγέρσεις ή εξωτερικές παρεμβάσεις.
Ένας κυβερνήτης οφείλει «να μάθει πώς να μην είναι καλός», όχι για προσωπική διασκέδαση, πλουτισμό ή ικανοποίηση των παθών του, αλλά αποκλειστικά για τη διατήρηση και τη σωτηρία του κράτους.
Για τον λόγο αυτό, ένας σοφός ηγεμόνας θα καταφύγει σε σκληρές πράξεις μόνο όταν είναι απολύτως απαραίτητο. «Πρέπει κανείς να μάθει πώς να μην είναι καλός και να χρησιμοποιεί αυτή τη γνώση ή να μην τη χρησιμοποιεί, ανάλογα με την αναγκαιότητα της περίστασης», σημειώνει.
Ο σκοπός μπορεί πράγματι να δικαιολογεί τα μέσα, αλλά όχι οποιοσδήποτε σκοπός, και σίγουρα όχι οι προσωπικές ιδιοτροπίες ενός ηγέτη
Προτιμώμενη πηγή στην Google
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.
