Η μπλόφα των 10 εκατομμυρίων και το El Dorado της μακροζωίας
Ακρωτήριο Κανάβεραλ, 2021. Ο Έλον Μασκ κάθεται απέναντι από έναν 60χρονο Ελληνοαμερικανό, που μιλά για την κλιματική αλλαγή με τον ίδιο τρόπο που κάποτε μιλούσε για τα ιδιωτικά ταξίδια στο Διάστημα: όχι ως ένα αδιέξοδο, αλλά ως έναν διαγωνισμό που περιμένει τον νικητή του.
Στο τραπέζι βρίσκεται ένα ποσό πρωτοφανές για έναν τεχνολογικό διαγωνισμό: 100 εκατ. δολάρια.
Ο Μασκ και το ίδρυμά του προσφέρουν τα χρήματα. Ο Πίτερ Διαμαντής και το XPRIZE αναλαμβάνουν να βρουν τις τεχνολογίες που θα μπορούν να αφαιρούν διοξείδιο του άνθρακα από την ατμόσφαιρα σε γιγαντιαία κλίμακα.
Για ακόμη μία φορά, ο Διαμαντής δεν προσπαθεί να προβλέψει ποιος έχει τη λύση. Στήνει ένα τεράστιο έπαθλο και καλεί ολόκληρο τον πλανήτη να τη βρει.
Είναι η μέθοδος που τον έχει κάνει έναν από τους πιο αναγνωρίσιμους αρχιτέκτονες της τεχνολογικής αισιοδοξίας. Και ξεκινά από μία ιδέα που, όταν την ανακοινώνει για πρώτη φορά, μοιάζει σχεδόν παράλογη.
Ο γιος των μεταναστών από τη Λέσβο που κοιτάζει τα αστέρια
Ο Πίτερ Διαμαντής γεννιέται στις 20 Μαΐου 1961 στο Μπρονξ της Νέας Υόρκης. Οι γονείς του είναι Έλληνες μετανάστες από τη Λέσβο. Ο πατέρας του, γιατρός, περιμένει ότι ο γιος του θα βαδίσει στα βήματά του.
Ο μικρός Πίτερ, όμως, κοιτάζει αλλού. Είναι η εποχή κατά την οποία η NASA στέλνει ανθρώπους στη Σελήνη και το Διάστημα μοιάζει με τον επόμενο φυσικό προορισμό της ανθρωπότητας. Στα εννέα του χρόνια παρακολουθεί την προσελήνωση του Apollo 11. Στα δώδεκα κερδίζει έναν μαθητικό διαγωνισμό σχεδιασμού πυραύλων.
Η ιδέα ότι ο άνθρωπος μπορεί να φύγει από τη Γη δεν τον εγκαταλείπει ποτέ.
Σπουδάζει μοριακή γενετική και φυσική στο MIT, αποκτά μεταπτυχιακό στην αεροναυπηγική και την αστροναυτική και παράλληλα φοιτά στην Ιατρική Σχολή του Harvard. Ενώνει δύο κόσμους που για τους περισσότερους δεν συναντώνται: το ανθρώπινο σώμα και τα διαστημόπλοια.
Θα μπορούσε να γίνει γιατρός. Θα μπορούσε να γίνει μηχανικός. Θα μπορούσε να επιλέξει μια ασφαλή καριέρα σε κάποιο πανεπιστήμιο, νοσοκομείο ή μεγάλο ερευνητικό κέντρο.
Επιλέγει να ιδρύει εταιρείες και οργανισμούς με αποστολές που συχνά μοιάζουν αδύνατες.
Η ιδέα που γεννιέται από μια πτήση του 1927
Το 1994, ο Διαμαντής διαβάζει την αυτοβιογραφία του Τσαρλς Λίντμπεργκ, του ανθρώπου που το 1927 πραγματοποίησε την πρώτη απευθείας, μοναχική πτήση από τη Νέα Υόρκη στο Παρίσι.
Ο Λίντμπεργκ δεν είχε κινητοποιηθεί από ένα κυβερνητικό πρόγραμμα. Είχε κυνηγήσει ένα χρηματικό έπαθλο 25.000 δολαρίων, το οποίο είχε θεσπίσει ο ξενοδόχος Ρεϊμόν Ορτέγκ για τον πρώτο αεροπόρο που θα ένωνε χωρίς στάση τις δύο πόλεις.
Ο Διαμαντής στέκεται σε μια λεπτομέρεια. Για να κερδίσουν το έπαθλο, οι διαγωνιζόμενοι είχαν ξοδέψει συνολικά πολλαπλάσια χρήματα. Ένας σχετικά μικρός χρηματικός στόχος είχε προκαλέσει ένα κύμα επενδύσεων, πειραματισμού και τεχνολογικής προόδου.
Εκεί βρίσκεται το μοντέλο που αναζητά. Δεν χρειάζεται να χρηματοδοτήσει ο ίδιος όλες τις πιθανές λύσεις. Χρειάζεται να προσφέρει ένα έπαθλο αρκετά μεγάλο ώστε άλλοι άνθρωποι να ρισκάρουν τα δικά τους χρήματα για να το κατακτήσουν.
Ανακοινώνει 10 εκατομμύρια που δεν έχει
Στις 18 Μαΐου 1996, ο Διαμαντής ανεβαίνει σε μια σκηνή στο Σεντ Λούις και ανακοινώνει το XPRIZE.
Θα προσφέρει 10 εκατ. δολάρια στην πρώτη ιδιωτική ομάδα που θα καταφέρει να στείλει ένα επανδρωμένο διαστημόπλοιο σε ύψος 100 χιλιομέτρων, να επιστρέψει με ασφάλεια και να επαναλάβει το εγχείρημα μέσα σε δύο εβδομάδες.
Η παρουσίαση είναι εντυπωσιακή. Ο στόχος είναι ξεκάθαρος. Το έπαθλο ακούγεται αρκετά μεγάλο ώστε να αλλάξει την ιστορία. Υπάρχει μόνο ένα πρόβλημα. Τα 10 εκατ. δολάρια δεν υπάρχουν.
Ο Διαμαντής ανακοινώνει το βραβείο χωρίς να έχει εξασφαλίσει το ποσό. Δεν διαθέτει μεγάλο χρηματοδότη ούτε κάποιον τεχνολογικό κολοσσό έτοιμο να καλύψει την επιταγή. Έχει κυρίως μια σκηνή, μια ιδέα και την πεποίθηση ότι, εφόσον ο διαγωνισμός αποκτήσει αρκετή δυναμική, τα χρήματα θα βρεθούν.
Ακολουθούν χρόνια απορρίψεων. Προσεγγίζει εταιρείες και δισεκατομμυριούχους. Παρουσιάζει την ιδέα ξανά και ξανά. Ακόμη και άνθρωποι που αργότερα θα πρωταγωνιστήσουν στην ιδιωτική διαστημική οικονομία εμφανίζονται επιφυλακτικοί.
Ο Τζεφ Μπέζος ενδιαφέρεται, αλλά δεν γράφει την επιταγή.
Ο Διαμαντής, όμως, έχει ήδη ενεργοποιήσει τον μηχανισμό. Ομάδες από ολόκληρο τον κόσμο αρχίζουν να σχεδιάζουν τα διαστημόπλοιά τους, ενώ εκείνος συνεχίζει να κυνηγά το χρηματικό έπαθλο που τους έχει υποσχεθεί.
Wikimedia CommonsΟι άνθρωποι που βάζουν τα χρήματα
Η λύση έρχεται από την οικογένεια Ανσάρι.
Η Ανουσέχ Ανσάρι, επιχειρηματίας ιρανικής καταγωγής που αργότερα θα γίνει η πρώτη γυναίκα ιδιώτης διαστημική ταξιδιώτης, και ο κουνιάδος της Αμίρ Ανσάρι αναλαμβάνουν να στηρίξουν οικονομικά τον διαγωνισμό. Το βραβείο μετονομάζεται σε Ansari XPRIZE.
Η «μπλόφα» έχει πλέον πραγματικό αντίκρισμα. Το έπαθλο των 10 εκατ. δολαρίων προσελκύει 26 ομάδες από επτά χώρες. Για να το διεκδικήσουν, επενδύουν συνολικά περίπου 100 εκατ. δολάρια — δέκα φορές το ποσό που περιμένει τον νικητή.
Ο Διαμαντής έχει αποδείξει στην πράξη τη θεωρία του: ένα σωστά σχεδιασμένο έπαθλο μπορεί να κινητοποιήσει πολύ περισσότερα κεφάλαια από όσα διαθέτει ο οργανωτής του.
Τώρα απομένει να αποδειχθεί ότι ένα ιδιωτικό διαστημόπλοιο μπορεί πράγματι να πετάξει.
Wikimedia CommonsΗ ημέρα που το Διάστημα παύει να ανήκει μόνο στις κυβερνήσεις
Στις 4 Οκτωβρίου 2004, στην έρημο Μοχάβε της Καλιφόρνιας, το SpaceShipOne πραγματοποιεί τη δεύτερη επιτυχημένη πτήση του μέσα σε δύο εβδομάδες.
Το διαστημόπλοιο έχει σχεδιαστεί από τον θρυλικό αεροναυπηγό Μπερτ Ρούταν. Το εγχείρημα χρηματοδοτεί ο συνιδρυτής της Microsoft, Πολ Άλεν.
Η ομάδα κερδίζει τα 10 εκατ. δολάρια.
Δεν είναι, όμως, τα χρήματα που αλλάζουν την ιστορία.
Για πρώτη φορά, ένα ιδιωτικά χρηματοδοτούμενο, επανδρωμένο σκάφος φτάνει στο Διάστημα χωρίς να αποτελεί προϊόν ενός κρατικού διαστημικού προγράμματος. Η επιτυχία δείχνει ότι μικρότερες ομάδες, επιχειρηματίες και ιδιώτες επενδυτές μπορούν να επιχειρήσουν εκεί όπου μέχρι τότε κυριαρχούσαν αποκλειστικά οι κυβερνήσεις.
Ο Ρίτσαρντ Μπράνσον αποκτά δικαιώματα πάνω στην τεχνολογία και δημιουργεί τη Virgin Galactic. Η ιδιωτική διαστημική αγορά αρχίζει να αποκτά πραγματική υπόσταση.
Η SpaceX έχει ήδη ιδρυθεί από τον Έλον Μασκ δύο χρόνια νωρίτερα. Το Ansari XPRIZE δεν τη γεννά. Αποτελεί, όμως, μέρος της ίδιας ιστορικής στροφής: της στιγμής κατά την οποία το Διάστημα παύει να θεωρείται αποκλειστικό πεδίο κρατών και μετατρέπεται σε επιχειρηματική αγορά.
Wikimedia CommonsΤο «πανεπιστήμιο» χωρίς πτυχία
Η επιτυχία ανοίγει στον Διαμαντή τις πόρτες της Silicon Valley.
Το 2008 ενώνει τις δυνάμεις του με τον Ρέι Κουρτσβάιλ, εφευρέτη και μελλοντολόγο που αργότερα θα αναλάβει κορυφαίο ρόλο στην Google. Μαζί ιδρύουν το Singularity University στις εγκαταστάσεις του NASA Ames Research Center, στην Καλιφόρνια.
Παρά το όνομά του, δεν πρόκειται για πανεπιστήμιο με την παραδοσιακή έννοια ούτε απονέμει κλασικούς ακαδημαϊκούς τίτλους.
Λειτουργεί περισσότερο ως σημείο συνάντησης επιχειρηματιών, επιστημόνων, στελεχών και κυβερνητικών αξιωματούχων που προσπαθούν να κατανοήσουν τις τεχνολογίες οι οποίες αναπτύσσονται εκθετικά: την τεχνητή νοημοσύνη, τη ρομποτική, τη βιοτεχνολογία, τη γονιδιωματική και την υπολογιστική ισχύ.
Ο Διαμαντής δεν τους διδάσκει απλώς πώς να προσαρμοστούν στο μέλλον.
Τους προκαλεί να το κατασκευάσουν.
Η φιλοσοφία του είναι απλή: τα μεγαλύτερα προβλήματα της ανθρωπότητας αποτελούν και τις μεγαλύτερες επιχειρηματικές ευκαιρίες. Όποιος λύσει ένα πρόβλημα που αφορά ένα δισεκατομμύριο ανθρώπους, δεν δημιουργεί μόνο κοινωνικό αντίκτυπο. Αποκτά πρόσβαση και σε μια αγορά ενός δισεκατομμυρίου πελατών.
Από το Διάστημα στο ανθρώπινο σώμα
Κάποια στιγμή, το βλέμμα του Διαμαντή επιστρέφει από τα αστέρια στον ίδιο τον άνθρωπο.
Το νέο σύνορο δεν βρίσκεται εκατό χιλιόμετρα πάνω από τη Γη. Βρίσκεται μέσα στα κύτταρα.
Το 2014 συνιδρύει, μαζί με τον πρωτοπόρο της γονιδιωματικής Κρεγκ Βέντερ και τον γιατρό και επιχειρηματία Ρόμπερτ Χαρίρι, τη Human Longevity Inc. Η εταιρεία επιχειρεί να συνδυάσει τη μαζική αλληλούχηση γονιδιωμάτων, την ανάλυση βιολογικών δεδομένων και την υπολογιστική ισχύ, ώστε να εντοπίζει ασθένειες νωρίτερα και να κατανοεί καλύτερα τη βιολογία της γήρανσης.
Ακολουθούν και άλλες συμμετοχές σε επιχειρήσεις βιοτεχνολογίας και αναγεννητικής ιατρικής, όπως η Celularity, που ερευνά θεραπευτικές εφαρμογές κυττάρων προερχόμενων από τον πλακούντα, και η Fountain Life, η οποία προσφέρει εκτεταμένες διαγνωστικές εξετάσεις με τη βοήθεια δεδομένων και τεχνητής νοημοσύνης.
Ο στόχος δεν είναι απλώς να προστεθούν χρόνια στη ζωή. Είναι να προστεθούν υγιή χρόνια.
Το νέο El Dorado της Silicon Valley
Η μακροζωία μετατρέπεται σταδιακά σε μία από τις μεγαλύτερες εμμονές της τεχνολογικής ελίτ.
Ο Τζεφ Μπέζος, ο Λάρι Έλισον, ο Πίτερ Τιλ, ο Σαμ Άλτμαν και ιδρυτές ή πρώην στελέχη της Google διοχετεύουν τεράστια ποσά σε εταιρείες που ερευνούν την κυτταρική αναγέννηση, τον επαναπρογραμματισμό των κυττάρων, τα φάρμακα κατά της γήρανσης και την έγκαιρη διάγνωση ασθενειών.
Η υπόσχεση είναι τεράστια. Το ίδιο και η αγορά. Μια θεραπεία που καθυστερεί τις ασθένειες της ηλικίας δεν ανταγωνίζεται απλώς ένα υπάρχον φάρμακο. Διεκδικεί μερίδιο από ολόκληρη την παγκόσμια βιομηχανία υγείας, ασφάλισης και φροντίδας ηλικιωμένων.
Ο Διαμαντής μιλά για τη «longevity escape velocity»: το υποθετικό σημείο στο οποίο η επιστήμη θα προσθέτει στο προσδόκιμο ζωής περισσότερο χρόνο από όσο περνά. Κάθε χρόνος που θα ζει κάποιος θα του επιτρέπει, χάρη στις νέες θεραπείες, να κερδίζει πάνω από έναν επιπλέον χρόνο ζωής.
Πρόκειται για ένα συναρπαστικό όραμα. Δεν αποτελεί, όμως, ακόμη επιστημονική πραγματικότητα.
Πολλοί ερευνητές προειδοποιούν ότι η γήρανση είναι ένα εξαιρετικά σύνθετο βιολογικό φαινόμενο και ότι οι τολμηρές προβλέψεις για ανθρώπους που θα ζουν υγιείς έως τα 120, τα 150 ή και περισσότερα χρόνια απέχουν πολύ από την κλινική απόδειξη.
Ο Διαμαντής δεν κρύβει την αισιοδοξία του. Στην πραγματικότητα, τη μετατρέπει σε επιχειρηματικό εργαλείο.
Το μεγαλύτερο XPRIZE στην ιστορία της υγείας
Στα τέλη του 2023, το XPRIZE παρουσιάζει ένα νέο έπαθλο ύψους 101 εκατ. δολαρίων.
Αυτή τη φορά, ο στόχος δεν είναι να φτάσει ένα σκάφος στο Διάστημα ούτε να αφαιρεθεί άνθρακας από την ατμόσφαιρα.
Οι ομάδες καλούνται να αναπτύξουν θεραπείες που θα μπορούν να αποκαθιστούν σε ανθρώπους ηλικίας 65 έως 80 ετών τη μυϊκή, γνωστική και ανοσοποιητική λειτουργία κατά τουλάχιστον δέκα χρόνια — με φιλόδοξο στόχο τα είκοσι.
Ο Διαμαντής εφαρμόζει ξανά την ίδια συνταγή.
Θέτει έναν στόχο που μοιάζει υπερβολικός. Τοποθετεί μπροστά του ένα τεράστιο χρηματικό έπαθλο. Και περιμένει από χιλιάδες επιστήμονες και επιχειρηματίες να ξοδέψουν πολλαπλάσια ποσά κυνηγώντας τον.
Δεν γνωρίζει ποια ομάδα θα βρει τη λύση. Πιστεύει, όμως, ότι κάποια ομάδα θα πλησιάσει περισσότερο επειδή το έπαθλο υπάρχει.
Ο άνθρωπος που πουλά το αδύνατο
Ο Πίτερ Διαμαντής δεν εφηύρε το ιδιωτικό διαστημόπλοιο. Δεν ανακάλυψε κάποια θεραπεία που αντιστρέφει τη γήρανση. Και δεν είναι ο επιστήμονας που θα λύσει μόνος του τα μεγαλύτερα προβλήματα του πλανήτη.
Εντοπίζει έναν στόχο που οι περισσότεροι θεωρούν υπερβολικά δύσκολο, τον μετατρέπει σε διαγωνισμό και πείθει πλούσιους χρηματοδότες, επιστήμονες και επιχειρηματίες ότι αξίζει να ρισκάρουν για να τον κατακτήσουν.
Το έκανε όταν ανακοίνωσε ένα έπαθλο 10 εκατ. δολαρίων που δεν είχε. Το επανέλαβε όταν έπεισε τον Έλον Μασκ να διαθέσει 100 εκατ. δολάρια για την αφαίρεση άνθρακα.
Και τώρα επιχειρεί να κάνει το ίδιο με τον μεγαλύτερο αντίπαλο από όλους: τον χρόνο.
Ο γιος δύο μεταναστών από τη Λέσβο δεν υπόσχεται ότι ο άνθρωπος θα γίνει αθάνατος. Υπόσχεται ότι, εάν το αδύνατο αποκτήσει συγκεκριμένο στόχο, χρονικό όριο και αρκετά μεγάλο έπαθλο, κάποιος θα προσπαθήσει να το κατακτήσει.
Και ολόκληρη η διαδρομή του είναι χτισμένη πάνω σε αυτή την πεποίθηση: ότι ο καλύτερος τρόπος για να προβλέψεις το μέλλον δεν είναι να περιμένεις να έρθει.
Είναι να προσφέρεις 100 εκατ. δολάρια σε εκείνον που θα το φέρει πρώτος.
Προτιμώμενη πηγή στην Google
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.
