Η ένταση της Ινδίας και το μέτρο της Ελλάδας

Η Ινδία δεν περιγράφεται εύκολα. Είναι πυκνή, αντιφατική, γεμάτη. Πόλεις όπως το Δελχί λειτουργούν σχεδόν σαν ζωντανοί οργανισμοί, όπου θρησκεία, αγορά και καθημερινότητα συνυπάρχουν χωρίς διαχωρισμούς. Η ζωή δεν οργανώνεται,εκρήγνυται. Και μέσα σε αυτή την ένταση, ο επισκέπτης δεν βρίσκει ηρεμία. Βρίσκει συνειδητοποίηση.

Αυτή η εικόνα δεν είναι απλώς πολιτισμική. Είναι και οικονομική. Για όποιον γνωρίζει τη φαρμακευτική αγορά, η Ινδία δεν είναι μόνο μια χώρα. Είναι ένας καθρέφτης του πώς λειτουργεί σήμερα το παγκόσμιο σύστημα υγείας.

Η Ινδία έχει εξελιχθεί σε «φαρμακείο του πλανήτη» για τα γενόσημα φάρμακα, καλύπτοντας περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας παραγωγής. Παράγει σε τεράστια κλίμακα, με χαμηλό κόστος και με συνεχώς αυξανόμενη τεχνογνωσία. Η παγκόσμια αλυσίδα εφοδιασμού βασίζεται σε μεγάλο βαθμό σε αυτήν, είτε άμεσα είτε έμμεσα, μέσω των δραστικών ουσιών που προμηθεύει. Ως φαρμακοποιός, γνωρίζω καλά ότι πίσω από κάθε κουτί φαρμάκου που φτάνει στον ασθενή υπάρχει μια σύνθετη διαδρομή που συχνά ξεκινά από την Ινδία.
Αυτό δεν είναι πρόβλημα. Είναι όμως μια πραγματικότητα που αξίζει να κατανοήσουμε. Η Ινδία πέτυχε κάτι εξαιρετικά δύσκολο: μετέτρεψε την ένταση, την πληθυσμιακή πίεση και την ανάγκη,σε παραγωγική δύναμη. Εκεί όπου η Δύση επένδυσε στην ποιότητα και στη ρύθμιση, η Ινδία επένδυσε στην κλίμακα και στο κόστος. Το αποτέλεσμα είναι ένα σύστημα που εξυπηρετεί εκατομμύρια ανθρώπους σε όλο τον κόσμο, καθιστώντας τα φάρμακα πιο προσβάσιμα από ποτέ.
Ωστόσο, εδώ αναδύεται ένα κρίσιμο ερώτημα: αρκεί αυτό;

Η εμπειρία της Ινδίας δείχνει ότι η υγεία μπορεί να γίνει μαζική, αλλά όχι απαραίτητα προσωπική. Μπορεί να γίνει προσβάσιμη, αλλά όχι πάντα ολιστική. Τα γενόσημα φάρμακα αποτελούν μια τεράστια κατάκτηση για τη δημόσια υγεία, αλλά παραμένουν, από τη φύση τους, παρεμβάσεις που ενεργοποιούνται αφού το πρόβλημα έχει ήδη εμφανιστεί.
Και εδώ αποκαλύπτεται η μεγάλη αντίφαση του σύγχρονου μοντέλου. Επενδύουμε τεράστιους πόρους στη θεραπεία, αλλά ελάχιστους στην καθημερινή πρόληψη. Δημιουργούμε όλο και πιο αποτελεσματικά φάρμακα, αλλά δεν απαντούμε επαρκώς στο πώς ζει ο άνθρωπος πριν τα χρειαστεί.
Η ένταση της Ινδίας φέρνει αυτή την αντίφαση στην επιφάνεια. Από τη μία πλευρά, είναι το παγκόσμιο κέντρο παραγωγής φτηνών φαρμάκων που μετασχηματίζεται σε παγκοσμιο παίκτη στην υγεία και τη βιοτεχνολογία και από την άλλη, είναι μια κοινωνία που ακόμη αναζητά ισορροπία μέσα στην ίδια της την ανάπτυξη. Και αυτή η διττότητα δεν αφορά μόνο την Ινδία. Αφορά ολόκληρο τον σύγχρονο κόσμο.
Ίσως, λοιπόν, το πραγματικό δίδαγμα να μην είναι μόνο οικονομικό. Να είναι βαθύτερα υπαρξιακό. Η υγεία δεν μπορεί να περιορίζεται σε μια αλυσίδα παραγωγής και διανομής. Δεν είναι μόνο θέμα κόστους ή πρόσβασης, είναι και θέμα τρόπου ζωής. Εδώ βρίσκεται και η ευκαιρία της Ελλάδας.

Η μεσογειακή διατροφή

Ως χώρα, δεν μπορούμε και δεν χρειάζεται, να ανταγωνιστούμε την Ινδία στην κλίμακα παραγωγής ή στο κόστος. Μπορούμε όμως να προτείνουμε κάτι διαφορετικό και, ίσως, πιο ουσιαστικό: έναν τρόπο ζωής που συνδέεται με την υγεία πριν από την ασθένεια.
Η μεσογειακή διατροφή, η σχέση με τη φύση, η έννοια του μέτρου δεν αποτελούν απλώς πολιτισμικές αναφορές. Συνιστούν ένα ολοκληρωμένο μοντέλο ζωής με αποδεδειγμένη επίδραση στη μακροζωία και στην ποιότητα ζωής. Ο Ιπποκρατης είχε θέσει τη βάση αιώνες πριν: η υγεία δεν είναι αποτέλεσμα παρέμβασης, αλλά ισορροπίας.
Σε έναν κόσμο που κυριαρχείται από την ταχύτητα, την υπερβολή και τη μαζικότητα, αυτή η αρχή αποκτά νέα σημασία. Δεν αρκεί να έχουμε φθηνά και αποτελεσματικά φάρμακα. Χρειαζόμαστε και έναν τρόπο ζωής που να μειώνει την ανάγκη για αυτά.
Η στρατηγική της Ελλάδας δεν μπορεί να είναι αμυντική. Δεν μπορεί να περιορίζεται στη διατήρηση της θέσης της σε μια φαρμακευτική αγορά που καθορίζεται από άλλους. Πρέπει να είναι δημιουργική και εξωστρεφής. Να μετατρέψει τη γνώση, τη φύση και τον πολιτισμό της σε σύγχρονη πρόταση υγείας και ευεξίας.
Αυτό σημαίνει επένδυση στην επιστημονική τεκμηρίωση της μεσογειακής διατροφής, στην αξιοποίηση της βιοποικιλότητας, στην ανάπτυξη προϊόντων υψηλής ποιότητας και κυρίως στη διαμόρφωση ενός ολοκληρωμένου αφηγήματος για τον τρόπο ζωής. Σημαίνει, με άλλα λόγια, να περάσουμε από την παραγωγή προϊόντων στη δημιουργία αξίας και νοήματος. «Γίνε εσύ η αλλαγή που θέλεις να δεις στον κόσμο.» μας διδάσκει ο Ινδός Μαχάτμα Γκάντι, ο ηγέτης της ειρηνικής αντίστασης.
Η Ινδία μας δείχνει τι μπορεί να πετύχει η ανθρωπότητα όταν οργανώνει την παραγωγή σε μαζική κλίμακα.

Η πρόκληση για την Ελλάδα

Η πρόκληση για την Ευρώπη και ιδιαίτερα για την Ελλάδα,είναι να δείξει τι μπορεί να πετύχει όταν οργανώνει τη ζωή γύρω από το μέτρο. Η ένταση της Ινδίας γεννά συνειδητοποίηση. Το ζητούμενο είναι αν θα την αφήσουμε να περάσει ή αν θα τη μετατρέψουμε σε στρατηγική επιλογή.
Γιατί, στο τέλος, η υγεία δεν είναι μόνο αυτό που παράγουμε. Είναι αυτό που επιλέγουμε να γίνουμε.
Η φράση αυτή κρύβει μια εμπειρία που δεν είναι άμεσα ευχάριστη, αλλά είναι βαθιά μεταμορφωτική.
Όταν λέμε ότι «ο επισκέπτης δεν βρίσκει ηρεμία» στην Ινδία, εννοούμε ότι χάνει τα σημεία αναφοράς του. Στην Ευρώπη και ιδιαίτερα στη δική μας κουλτούρα η ηρεμία συνδέεται με την τάξη, τον έλεγχο, τη δομή. Οι πόλεις έχουν ρυθμό που μπορείς να προβλέψεις, η καθημερινότητα έχει όρια, ο θόρυβος έχει αρχή και τέλος.
Στην Ινδία αυτό καταρρέει. Η ένταση είναι συνεχής. Οι ήχοι, οι άνθρωποι, οι μυρωδιές, οι εικόνες,όλα συμβαίνουν ταυτόχρονα. Δεν υπάρχει «χώρος» για να αποσυρθείς εύκολα. Δεν υπάρχει απόσταση. Δεν υπάρχει η ψευδαίσθηση ότι ελέγχεις το περιβάλλον.Και εκεί αρχίζει η συνειδητοποίηση.
Όταν δεν μπορείς να αλλάξεις το έξω, στρέφεσαι, αναγκαστικά,προς τα μέσα. Αντί να προσπαθείς να επιβάλεις τάξη στον κόσμο, αρχίζεις να παρατηρείς τη δική σου αντίδραση απέναντι στο χάος. Βλέπεις πόσο εξαρτάσαι από τη συνήθεια, πόσο εύκολα χάνεις την ισορροπία σου όταν αλλάζουν οι συνθήκες, πόσο σχετική είναι η αίσθηση της «κανονικότητας».Η ένταση λειτουργεί σαν καθρέφτης.
Σου δείχνει όχι τι είναι η Ινδία, αλλά τι κουβαλάς εσύ. Την ανάγκη για έλεγχο, τον φόβο της αβεβαιότητας, την εξάρτηση από τη δομή. Και ταυτόχρονα σου αποκαλύπτει ότι μπορείς να σταθείς και χωρίς αυτά.
Η συνειδητοποίηση, λοιπόν, δεν είναι μια ήρεμη, γλυκιά εμπειρία. Δεν είναι διαλογισμός σε ένα ήσυχο τοπίο. Είναι μια εσωτερική μετατόπιση που γεννιέται μέσα από την ένταση. Είναι η στιγμή που αντιλαμβάνεσαι ότι η ηρεμία δεν είναι κάτι που σου προσφέρει το περιβάλλον, αλλά κάτι που πρέπει να καλλιεργήσεις μέσα σου.Και ίσως αυτό είναι το πιο ουσιαστικό μάθημα.Η ηρεμία που εξαρτάται από τις συνθήκες είναι εύθραυστη.Η ηρεμία που γεννιέται μέσα στην ένταση είναι ανθεκτική.Αυτός είναι ο λόγος που η εμπειρία της Ινδίας, όσο δύσκολη κι αν είναι, αφήνει κάτι βαθύτερο από μια απλή ανάμνηση. Δεν σου δίνει ξεκούραση γιατί δεν σου αφαιρεί την ένταση. Σου δίνει επίγνωση γιατί σε αναγκάζει να δεις τον εαυτό σου χωρίς φίλτρα Και αυτή, τελικά, είναι η αρχή κάθε πραγματικής ισορροπίας.

*Νίκος Κουτσιανάς,
Ιδρυτής SYMBEEOSIS
Ιδρυτής APIVITA