Η ημέρα που δύο εφημερίδες υπάκουσαν σε έναν δολοφόνο

Το πρωί της 19ης Σεπτεμβρίου 1995, οι αναγνώστες της Washington Post βρίσκουν μέσα στην εφημερίδα ένα ασυνήθιστο ένθετο.

Δεν περιέχει ρεπορτάζ, διαφημίσεις ή φωτογραφίες. Είναι ένα πυκνογραμμένο κείμενο περίπου 35.000 λέξεων με τον τίτλο «Η βιομηχανική κοινωνία και το μέλλον της».

Ο συγγραφέας του δεν είναι ακαδημαϊκός, πολιτικός ή διανοούμενος που προσκλήθηκε να παρουσιάσει τις απόψεις του. Είναι ένας άγνωστος κατά συρροή δολοφόνος, ο οποίος επί 17 χρόνια στέλνει βόμβες σε πανεπιστήμια, αεροπορικές εταιρείες, επιστήμονες και επιχειρηματίες.

Έχει ήδη σκοτώσει τρεις ανθρώπους και τραυματίσει άλλους 23. Τώρα απαιτεί να δημοσιευθούν αυτούσιες οι ιδέες του, απειλώντας ότι διαφορετικά οι επιθέσεις θα συνεχιστούν.

Για πρώτη φορά, δύο από τις ισχυρότερες εφημερίδες των Ηνωμένων Πολιτειών αναγκάζονται να αντιμετωπίσουν ένα δίλημμα που δεν προβλέπεται σε κανέναν δημοσιογραφικό κώδικα: πρέπει να παραχωρήσουν τις σελίδες τους σε έναν δολοφόνο, εάν πιστεύουν ότι έτσι μπορεί να σωθεί η επόμενη ζωή;

Η απάντησή τους είναι «ναι».

Ο άνθρωπος που έστελνε τον θάνατο με το ταχυδρομείο

Η πρώτη βόμβα εμφανίζεται τον Μάιο του 1978 σε χώρο στάθμευσης του Πανεπιστημίου του Ιλινόι στο Σικάγο. Το δέμα επιστρέφεται στον άνθρωπο του οποίου το όνομα αναγράφεται ως αποστολέας. Εκείνος δεν το αναγνωρίζει και καλεί την ασφάλεια του πανεπιστημίου. Όταν ένας αστυνομικός το ανοίγει, ο μηχανισμός εκρήγνυται και τον τραυματίζει.

Έναν χρόνο αργότερα, νέα βόμβα τραυματίζει φοιτητή του Πανεπιστημίου Νορθγουέστερν. Τον Νοέμβριο του 1979, ένας εκρηκτικός μηχανισμός που έχει τοποθετηθεί στον χώρο αποσκευών αεροσκάφους της American Airlines αρχίζει να βγάζει καπνούς εν πτήσει. Η βόμβα δεν λειτουργεί όπως είχε σχεδιαστεί και το αεροπλάνο προσγειώνεται με ασφάλεια.

Οι επιθέσεις εναντίον πανεπιστημίων και αεροπορικών εταιρειών δίνουν στην έρευνα του FBI την κωδική ονομασία «UNABOM» – από τις αγγλικές λέξεις για τα πανεπιστήμια, τις αεροπορικές εταιρείες και τις βομβιστικές επιθέσεις. Από αυτήν θα γεννηθεί αργότερα το όνομα με το οποίο ο άγνωστος δράστης θα γίνει διαβόητος: Unabomber.

Οι βόμβες του κατασκευάζονται από κοινά υλικά, ξύλα, σύρματα και μεταλλικά κομμάτια που είναι σχεδόν αδύνατον να οδηγήσουν στην προέλευσή τους. Δεν αφήνει δακτυλικά αποτυπώματα. Τοποθετεί παραπλανητικά στοιχεία και επιλέγει θύματα που δεν φαίνεται να συνδέονται μεταξύ τους.

Με την πάροδο των ετών, οι μηχανισμοί γίνονται ισχυρότεροι και ο κατασκευαστής τους πιο θανατηφόρος.

Τον Δεκέμβριο του 1985 σκοτώνεται ο Χιου Σκράτον, ιδιοκτήτης καταστήματος ηλεκτρονικών υπολογιστών στο Σακραμέντο. Τον Δεκέμβριο του 1994, ένα δέμα εκρήγνυται στο σπίτι του διαφημιστικού στελέχους Τόμας Μόσερ στο Νιου Τζέρσεϊ. Τον Απρίλιο του 1995, ο Γκίλμπερτ Μάρεϊ, πρόεδρος της Ένωσης Δασικών Επιχειρήσεων της Καλιφόρνιας, σκοτώνεται ανοίγοντας ένα πακέτο στο γραφείο του.

Σύμφωνα με το ιστορικό του FBI, συνολικά 16 βόμβες αποστέλλονται ή τοποθετούνται από το 1978 έως το 1995. Περισσότεροι από 150 ερευνητές εργάζονται στην υπόθεση, αλλά ο άνθρωπος που τις κατασκευάζει παραμένει αόρατος.

Μέχρι τη στιγμή που αποφασίζει να γίνει συγγραφέας.

«Δημοσιεύστε το και θα σταματήσουμε»

Την άνοιξη του 1995, μετά την τελευταία δολοφονία, επιστολές αρχίζουν να φτάνουν σε εφημερίδες και σε προηγούμενα θύματα. Ο αποστολέας υπογράφει ως «FC», αρχικά που αποδίδει στην ονομασία «Λέσχη της Ελευθερίας», παρότι δεν θα βρεθεί ποτέ απόδειξη ότι πίσω από τις επιθέσεις υπήρχε κάποιος άλλος πέρα από τον ίδιο.

Η απαίτησή του είναι σαφής: ένα μεγάλο, έγκυρο μέσο ενημέρωσης πρέπει να δημοσιεύσει ολόκληρο το κείμενό του. Εάν αυτό συμβεί, υπόσχεται ότι θα «απέχει από την τρομοκρατία».

Το περιοδικό Penthouse προσφέρεται να το τυπώσει. Ο βομβιστής, όμως, το απορρίπτει ως ανεπαρκώς «σεβαστό» και προειδοποιεί ότι, εάν το κείμενο δημοσιευθεί μόνο εκεί, διατηρεί το δικαίωμα να σκοτώσει ακόμη έναν άνθρωπο.

Δεν θέλει απλώς αναγνωσιμότητα. Θέλει κύρος. Θέλει οι ιδέες του να εμφανιστούν στις σελίδες της Washington Post ή των New York Times, σαν να έχουν περάσει από την κεντρική πύλη της αμερικανικής δημόσιας συζήτησης.

Και η απειλή του δεν μπορεί να θεωρηθεί κενή. Τρεις άνθρωποι είναι ήδη νεκροί.

Η επιλογή ανάμεσα σε δύο κακά

Επί εβδομάδες, οι εκδότες των δύο εφημερίδων, Ντόναλντ Γκράχαμ και Άρθουρ Σουλτσμπέργκερ Τζούνιορ, συζητούν με δημοσιογράφους, νομικούς και ομοσπονδιακούς αξιωματούχους.

Εάν αρνηθούν και μια νέα βόμβα σκοτώσει κάποιον, θα μπορούν να πουν ότι υπερασπίστηκαν σωστά τη δημοσιογραφική ανεξαρτησία τους; Εάν υποχωρήσουν, δεν θα έχουν αποδείξει ότι η δολοφονία είναι ένας αποτελεσματικός τρόπος για να αποκτήσει κάποιος πρόσβαση στον Τύπο;

Υπάρχει και ένα ακόμη επιχείρημα: όσο περισσότερος κόσμος διαβάσει το κείμενο, τόσο αυξάνονται οι πιθανότητες κάποιος να αναγνωρίσει τις ιδέες, τις λέξεις ή τον τρόπο γραφής του άγνωστου συγγραφέα.

Η τότε υπουργός Δικαιοσύνης Τζάνετ Ρίνο και ο διευθυντής του FBI Λούις Φρι υποστηρίζουν τη δημοσίευση για λόγους δημόσιας ασφάλειας. Οι δύο εφημερίδες καταλήγουν σε κοινή απόφαση.

Η Washington Post, η οποία διαθέτει την τεχνική δυνατότητα να προσθέσει ξεχωριστό ένθετο σε όλα τα αντίτυπά της, θα τυπώσει ολόκληρο το μανιφέστο. Οι New York Times θα συμμετάσχουν στη δαπάνη. Οι εκδότες διευκρινίζουν ότι δεν το δημοσιεύουν επειδή το θεωρούν δημοσιογραφικά άξιο, αλλά αποκλειστικά επειδή πιστεύουν ότι μπορεί να σωθούν ανθρώπινες ζωές.

Είναι, όπως θα εξηγήσει αργότερα ο Γκράχαμ, μια επιλογή ανάμεσα σε κακές λύσεις.

Οι 35.000 λέξεις που έπρεπε η Αμερική να διαβάσει

Το κείμενο αρχίζει με μια απόλυτη διακήρυξη: «Η Βιομηχανική Επανάσταση και οι συνέπειές της υπήρξαν καταστροφή για το ανθρώπινο γένος».

Ο συγγραφέας υποστηρίζει ότι η τεχνολογία, αντί να υπηρετεί τον άνθρωπο, έχει δημιουργήσει ένα σύστημα που περιορίζει την ελευθερία του, καταστρέφει τη φύση και επιβάλλει όλο και μεγαλύτερες κοινωνικές οργανώσεις, κανόνες και μηχανισμούς ελέγχου.

Πίσω από τη μορφή ενός πολιτικού και φιλοσοφικού δοκιμίου βρίσκεται, όμως, ένας εκβιασμός γραμμένος με αίμα. Ο συγγραφέας δεν ζητά απλώς να συζητηθούν οι ιδέες του. Έχει δολοφονήσει ανθρώπους για να εξαναγκάσει εκατομμύρια άλλους να τις διαβάσουν.

Η δημοσίευση προκαλεί οργή και σκληρή κριτική. Δημοσιογράφοι και ακαδημαϊκοί προειδοποιούν ότι οι εφημερίδες δημιούργησαν ένα επικίνδυνο προηγούμενο. Άλλοι υποστηρίζουν ότι, μπροστά σε μια συγκεκριμένη απειλή, η αποτροπή ενός ακόμη θανάτου υπερισχύει της άρνησης υποταγής στον εκβιασμό.

Κανείς δεν γνωρίζει εάν ο βομβιστής θα τηρήσει την υπόσχεσή του.

Κανείς, επίσης, δεν γνωρίζει ότι σε ένα σπίτι στην πολιτεία της Νέας Υόρκης μια γυναίκα διαβάζει το κείμενο και νιώθει ότι έχει ξανακούσει αυτήν τη φωνή.

Η γυναίκα που αναγνώρισε τον συγγραφέα

Η Λίντα Πάτρικ, σύζυγος του Ντέιβιντ Καζίνσκι, είχε αρχίσει να υποψιάζεται τον μεγαλύτερο αδελφό του συζύγου της ακόμη πριν από την πλήρη δημοσίευση του μανιφέστου.

Ο Τεντ Καζίνσκι ήταν ένας ιδιοφυής μαθηματικός, απόφοιτος του Χάρβαρντ, που είχε διδάξει στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Μπέρκλεϊ. Είχε εγκαταλείψει αιφνιδιαστικά την ακαδημαϊκή του καριέρα και ζούσε μόνος, χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα και τρεχούμενο νερό, σε μια μικρή καλύβα κοντά στο Λίνκολν της Μοντάνα.

Μισούσε τη σύγχρονη τεχνολογία και έγραφε μακροσκελείς επιστολές για τις καταστροφικές συνέπειες της βιομηχανικής κοινωνίας.

Ο Ντέιβιντ αρχικά απορρίπτει τη σκέψη ότι ο αδελφός του μπορεί να είναι δολοφόνος. Όταν όμως διαβάζει το μανιφέστο και το συγκρίνει με παλαιότερες επιστολές του Τεντ, οι ομοιότητες γίνονται δύσκολο να αγνοηθούν.

Δεν είναι μόνο οι ιδέες. Είναι οι ασυνήθιστες εκφράσεις, η σύνταξη, η επιλογή των λέξεων, ακόμη και ο ιδιαίτερος τρόπος με τον οποίο αντιστρέφει ορισμένες καθιερωμένες φράσεις.

Ο Ντέιβιντ και η Λίντα απευθύνονται αρχικά σε ιδιωτική ερευνήτρια και στη συνέχεια σε δικηγόρο, προσπαθώντας να εξετάσουν διακριτικά την πιθανότητα. Φοβούνται ότι μια απευθείας επέμβαση των αρχών θα μπορούσε να προκαλέσει αιματηρή σύγκρουση. Παράλληλα, γνωρίζουν ότι, εάν οι υποψίες τους είναι σωστές και παραμείνουν σιωπηλοί, κάποιος άλλος μπορεί να πεθάνει.

Τελικά, τα παλαιότερα γραπτά του Τεντ παραδίδονται στο FBI.

Ο Τεντ Καζίνσκι όταν ήταν ακόμη φοιτητής/George M. Bergman, Berkeley/Wikimedia CommonsΤο δακτυλικό αποτύπωμα των λέξεων

Οι αναλυτές συγκρίνουν το μανιφέστο με τις επιστολές και ένα παλαιότερο δοκίμιο του Καζίνσκι. Οι ομοιότητες είναι εντυπωσιακές. Ανάμεσά τους βρίσκεται η σπάνια έκφραση “cool-headed logician” (ψύχραιμος ορθολογιστής), αλλά και κοινά γλωσσικά σχήματα, ιδιόμορφες διατυπώσεις και η ίδια συλλογιστική δομή.

Η γλώσσα γίνεται αποδεικτικό στοιχείο. Σε μια εποχή πριν από τη μαζική χρήση ηλεκτρονικών βάσεων δεδομένων και των σημερινών συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης, η σύγκριση των κειμένων βοηθά να θεμελιωθεί το αίτημα για ένταλμα έρευνας. Είναι μία από τις διασημότερες πρώιμες εφαρμογές της εγκληματολογικής γλωσσολογίας.

Στις 3 Απριλίου 1996, ομοσπονδιακοί πράκτορες πλησιάζουν την ξύλινη καλύβα του Τεντ Καζίνσκι στη Μοντάνα.

Μέσα στον χώρο, διαστάσεων περίπου τριών επί τεσσάρων μέτρων, βρίσκουν εξαρτήματα βομβών, εργαλεία, περίπου 40.000 χειρόγραφες σελίδες με περιγραφές πειραμάτων και επιθέσεων, το πρωτότυπο του μανιφέστου και μία ολοκληρωμένη βόμβα έτοιμη να ταχυδρομηθεί.

Ο άνθρωπος που επί 17 χρόνια δεν είχε αφήσει αξιοποιήσιμο ίχνος είχε τελικά αποκαλυφθεί από τον τρόπο με τον οποίο έγραφε.

Το 1998 ο Τεντ Καζίνσκι δηλώνει ένοχος και καταδικάζεται σε ισόβια χωρίς δυνατότητα αποφυλάκισης. Πεθαίνει στη φυλακή το 2023.

FBI/Wikimedia CommonsΤο δίλημμα που δεν έκλεισε ποτέ

Η δημοσίευση του μανιφέστου παραμένει μία από τις πιο αμφιλεγόμενες αποφάσεις στην ιστορία του αμερικανικού Τύπου.

Οι εφημερίδες πράγματι υπέκυψαν στον εκβιασμό ενός δολοφόνου. Του έδωσαν το κύρος και το τεράστιο ακροατήριο που απαιτούσε. Ταυτόχρονα, όμως, η δημοσίευση οδήγησε τη Λίντα και τον Ντέιβιντ Καζίνσκι στην αναγνώριση του συγγραφέα και τις αρχές στην καλύβα της Μοντάνα.

Το παράδοξο είναι ότι ένα τέτοιο δίλημμα θα έμοιαζε σήμερα άτοπο. Ένας δράστης δεν χρειάζεται πλέον να εκβιάσει δύο εφημερίδες για να μεταδώσει τις ιδέες του. Μπορεί να δημοσιεύσει ένα κείμενο, ένα βίντεο ή μια ζωντανή μετάδοση μόνος του και να αφήσει τους αλγορίθμους να τη διαδώσουν σε ολόκληρο τον κόσμο.

Το ερώτημα δεν είναι πια μόνο εάν τα μέσα ενημέρωσης πρέπει να δημοσιεύσουν το μανιφέστο ενός δολοφόνου. Είναι πόσο από αυτό πρέπει να αναπαραγάγουν, πώς να ενημερώσουν χωρίς να λειτουργήσουν ως ενισχυτές της προπαγάνδας του και πώς να εξηγήσουν τα κίνητρά του χωρίς να τον μετατρέψουν σε πρωταγωνιστή.

Στις 19 Σεπτεμβρίου 1995, δύο εφημερίδες αποφάσισαν ότι η πιθανότητα να σωθεί μία ζωή άξιζε το τίμημα της υποχώρησης.

Και ο άνθρωπος που είχε μάθει να κρύβει τα ίχνη του μέσα σε ξύλα, μέταλλα και καλώδια άφησε το καθαρότερο αποτύπωμά του εκεί όπου αισθανόταν ασφαλέστερος: στις λέξεις.

Προτιμώμενη πηγή στην Google

Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.