Η «Οργή του Θεού» και η νύχτα που ο πόλεμος μπήκε στα σαλόνια της Βηρυτού
Η πόλη μοιάζει να κοιμάται. Στα διαμερίσματα της δυτικής Βηρυτού, η καθημερινότητα κυλά σχεδόν αδιάταρακτη, σαν να βρίσκεται μακριά από τα μέτωπα.
Κι όμως, τη νύχτα της 9ης προς 10η Απριλίου 1973, ο πόλεμος δεν θα έρθει από τα σύνορα. Θα φτάσει από τη θάλασσα, θα περάσει από τους δρόμους και θα χτυπήσει τις πόρτες των πολυκατοικιών.
Μέσα σε λίγες ώρες, μια από τις πιο τολμηρές επιχειρήσεις των ισραηλινών ειδικών δυνάμεων θα μετατρέψει μια κοσμοπολίτικη πρωτεύουσα σε πεδίο μάχης. Το όνομά της: «Άνοιξη της Νεότητας». Και εντάσσεται σε μια ευρύτερη, αθόρυβη αλλά αμείλικτη εκστρατεία: την «Επιχείρηση Οργή του Θεού».
Μέχρι τότε, η Βηρυτός δεν θύμιζε πόλη της Μέσης Ανατολής που ζει στη σκιά ενός πολέμου. Ήταν μια κοσμοπολίτικη πρωτεύουσα με έντονο ευρωπαϊκό αέρα — καφέ, θέατρα, τράπεζες, εφημερίδες, μια ζωντανή αστική τάξη που κοιτούσε προς το Παρίσι και τη Ρώμη.
Ο Λίβανος, με το πολυθρησκευτικό και πολυπολιτισμικό του μωσαϊκό, είχε κερδίσει τον χαρακτηρισμό «Ελβετία της Μέσης Ανατολής», ως κέντρο εμπορίου, τραπεζικών υπηρεσιών και διανόησης. Ήταν μια χώρα που προσπαθούσε να ισορροπήσει ανάμεσα σε Ανατολή και Δύση — και ακριβώς γι’ αυτό, ιδιαίτερα ευάλωτη όταν οι συγκρούσεις της περιοχής άρχισαν να εισβάλλουν στο εσωτερικό της.
Από το Μόναχο στη «σκιώδη» εκδίκηση
Η αφετηρία βρίσκεται στην τραγωδία του Μονάχου το 1972. Η τρομοκρατική επίθεση της οργάνωσης Μαύρος Σεπτέμβρης και η δολοφονία Ισραηλινών αθλητών δεν προκάλεσαν μόνο διεθνή κατακραυγή. Ανέδειξαν, κυρίως, τα όρια της παραδοσιακής αποτροπής.
Για το Ισραήλ, η απάντηση δεν μπορούσε να είναι συμβατική. Διαμορφώνεται έτσι ένα νέο δόγμα: εντοπισμός και εξουδετέρωση των υπευθύνων, όπου κι αν βρίσκονται, ακόμη και πέρα από τα σύνορα. Η «Οργή του Θεού» δεν είναι μία επιχείρηση με αρχή και τέλος· είναι μια στρατηγική διάρκειας.
Η επιδρομή στη Βηρυτό θα αποτελέσει την πιο εντυπωσιακή εφαρμογή της.
Πόλεμος χωρίς γραμμές
Οι ισραηλινές δυνάμεις αποβιβάζονται στις ακτές του Λιβάνου και διεισδύουν στη Βηρυτό μεταμφιεσμένες. Δεν κινούνται ως στρατός, αλλά ως αόρατες μονάδες μέσα στον αστικό ιστό.
Ανάμεσά τους βρίσκεται και ο μετέπειτα πρωθυπουργός του Ισραήλ Εχούντ Μπάρακ. Οι μαρτυρίες για μεταμφιέσεις —ακόμη και σε γυναικεία ενδυμασία— δεν αποτελούν απλώς μια εντυπωσιακή λεπτομέρεια· αποτυπώνουν την ουσία της επιχείρησης: τον πόλεμο που διεξάγεται χωρίς να φαίνεται.
Στόχος είναι στελέχη της Οργάνωσης για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης, εγκατεστημένα σε κατοικίες μέσα στην πόλη. Η σύγκρουση δεν διεξάγεται σε πεδία μάχης, αλλά σε διαμερίσματα.
Ισραηλινοί αξιωματούχοι που συμμετείχαν στην οργάνωση της επιχείρησης/ Wikimedia CommonsΗ βία μέσα στην καθημερινότητα
Οι ομάδες κινούνται με ταχύτητα και ακρίβεια. Εισβάλλουν σε κτίρια, εντοπίζουν συγκεκριμένα πρόσωπα και τα εξουδετερώνουν.
Οι πυροβολισμοί και οι εκρήξεις σπάνε τη σιωπή της νύχτας, ενώ οι λιβανικές δυνάμεις επιχειρούν να αντιδράσουν μέσα σε συνθήκες σύγχυσης.
Η επιχείρηση ολοκληρώνεται πριν οργανωθεί ουσιαστική άμυνα. Οι επιτιθέμενοι αποχωρούν από την πόλη, αφήνοντας πίσω τους ένα σαφές μήνυμα: ο πόλεμος μπορεί να φτάσει παντού.
Το δόγμα που γεννιέται
Η «Άνοιξη της Νεότητας» σηματοδοτεί μια βαθιά μετατόπιση. Ο πόλεμος παύει να περιορίζεται σε σύνορα και στρατούς και μετατρέπεται σε σύγκρουση πληροφοριών, δικτύων και στοχευμένων πληγμάτων.
Το Ισραήλ εδραιώνει ένα δόγμα που θα επαναλαμβάνεται τις επόμενες δεκαετίες: προληπτική δράση, επιχειρήσεις εκτός συνόρων και στόχευση προσώπων με κρίσιμο ρόλο. Η ασφάλεια δεν είναι πλέον μόνο άμυνα· είναι ενεργητική αποτροπή.
Από τη Βηρυτό στη Χεζμπολάχ
Η Χεζμπολάχ δεν δημιουργείται το 1973. Η εμφάνισή της συνδέεται με την ισραηλινή εισβολή στον Λίβανο το 1982 και με την καθοριστική επιρροή του Ιράν. Ωστόσο, η επιχείρηση του 1973 εντάσσεται σε μια αλυσίδα γεγονότων που μετασχηματίζουν τον Λίβανο.
Η ενίσχυση της παρουσίας της PLO, οι επαναλαμβανόμενες ισραηλινές επιδρομές και η σταδιακή αποσταθεροποίηση της χώρας δημιουργούν ένα περιβάλλον στο οποίο νέες ένοπλες οργανώσεις μπορούν να αναδυθούν.
Το κράτος αποδυναμώνεται, οι κοινότητες οπλίζονται και η σύγκρουση αποκτά μόνιμα χαρακτηριστικά.
Η ιστορία που επιστρέφει
Περισσότερο από μισό αιώνα μετά, η λογική εκείνης της νύχτας παραμένει παρούσα. Οι εντάσεις στα σύνορα Ισραήλ–Λιβάνου, με τη Χεζμπολάχ στο επίκεντρο, αναδεικνύουν το ίδιο μοτίβο: στοχευμένα πλήγματα, επιχειρήσεις πέρα από τα σύνορα, πόλεμος χωρίς σαφή μέτωπα.
Η γεωγραφία είναι η ίδια. Και, σε μεγάλο βαθμό, ίδιες παραμένουν και οι στρατηγικές επιλογές.
Η επιχείρηση του 1973 δεν ήταν απλώς μια πράξη εκδίκησης. Ήταν η διατύπωση μιας στρατηγικής που εξακολουθεί να καθορίζει τις εξελίξεις: ότι η ασφάλεια δεν διασφαλίζεται μόνο με την άμυνα, αλλά και με την ικανότητα να πλήττεις τον αντίπαλο πριν δράσει.
Σε μια Μέση Ανατολή που παραμένει εύθραυστη, το δόγμα αυτό δεν έχει εγκαταλειφθεί. Έχει εξελιχθεί — και, σε ορισμένες περιπτώσεις, έχει ενταθεί.Και ίσως αυτό είναι το πιο ανησυχητικό συμπέρασμα: ότι η νύχτα εκείνη στη Βηρυτό δεν έχει τελειώσει πραγματικά.
