Η Ουκρανία στο σκοτάδι του πολέμου και της χρεοκοπίας

Η Ουκρανία εισέρχεται στον πέμπτο χρόνο πολέμου και το  μέλλον της χώρας, αλλά και η θέση της Ευρώπης έναντι της Ρωσίας, εξακολουθεί να εξαρτάται από τις εξελίξεις στα πεδία των μαχών.

Πώς θα εξελιχθεί φέτος η πιο αιματηρή σύγκρουση της Ευρώπης από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο;

Ο ανώτερος ρωσικός στρατός έχει καταλάβει μόνο το 20% του ουκρανικού εδάφους – και αυτό από την προσάρτηση της Κριμαίας το 2014, και με κόστος τεράστιες απώλειες. Αλλά αυτός ο πόλεμος δεν αφορά κυρίως εδάφη. Ο στόχος της Ρωσίας είναι η κατάρρευση της ουκρανικής άμυνας. Και αυτός είναι ο στόχος για τον οποίο θα συνεχίσει να εργάζεται η Μόσχα και το 2026.

Τι μπορεί να περιμένει η Ουκρανία στρατιωτικά από το πέμπτο έτος του πολέμου εάν δεν υπάρξει εκεχειρία;

Ο στρατιωτικός εμπειρογνώμονας Γκούσταβ Γκρέσελ, ειδικός σε θέματα Ανατολικής Ευρώπης και καθηγητής στην Εθνική Ακαδημία Άμυνας του Αυστριακού Στρατού στη Βιέννη, θεωρεί ότι «η κατάρρευση του μετώπου είναι απίθανη, αλλά οι Ουκρανοί υπερασπιστές στην ανατολική «ζώνη φρουρίου» απειλούνται με περικύκλωση».

Σύμφωνα με τον Γκρέσελ, όλα αυτά σχετίζονται με την έλλειψη όπλων και πυρομαχικών στην Ουκρανία. «Αυτό συμβαίνει επειδή οι Αμερικανοί υπό τον Πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ αρνούνται να τα παράσχουν και επειδή μειώνονται και τα αποθέματα μεταξύ των Ευρωπαίων συμμάχων του Κιέβου», λέει ο Γκρέσελ στην Tagesspiegel.

Σύμφωνα με τον Αυστριακό ειδικό, η έλλειψη επηρεάζει ιδιαίτερα τα όπλα που έχουν ήδη παραδοθεί από τους συμμάχους του Κιέβου, συμπεριλαμβανομένων των συστημάτων αεράμυνας και των μαχητικών αεροσκαφών.  Η Ουκρανία χρειάζεται περισσότερα από αυτά – καθώς και περισσότερα συμβατά πυρομαχικά και ανταλλακτικά, που όμως αρχίζουν να σπανίζουν.

Λάθη τακτικής

Για τον Αυστριακό εμπειρογνώμονα, το μεγάλο λάθος τακτικής του Κιέβου ήταν το γεγονός ότι έστειλε χιλιάδες   στρατιώτες του σε «μάχες απελπισίας», όπως για παράδειγμα, με την επίθεση στη ρωσική πόλη Κούρσκ.

«Οι Ουκρανοί στρατιώτες στο Κουρσκ θα έπρεπε αντ’ αυτού να είχαν πολεμήσει εκεί που η Ρωσία επιτέθηκε στη συνέχεια: προς το Ποκρόφσκ στο Ντόνετσκ και προς τη Ζαπορίζια», τονίζει ο Γκρέσελ.

Ο ουκρανικός στρατός επίσης δεν διαχειρίζεται επαρκώς τους πόρους του. Ένα άλλο παράδειγμα είναι οι νεοσύστατες μονάδες εφόδου. Οι στρατιωτικοί ειδικοί τις θεωρούν «πυροσβεστική δύναμη», που μπορεί να αναπτυχθεί γρήγορα όπου υπάρχει μεγαλύτερη ανάγκη. Το πρόβλημα είναι ότι πολλοί νεοσύλλεκτοι  είναι άπειροι στη μάχη, με αποτέλεσμα εξοντώνονται από τις ρωσικές δυνάμεις. «Αυτό είναι πιθανό να επιδεινώσει την ήδη σοβαρή έλλειψη προσωπικού που μαστίζει τον Ουκρανικό στρατό, σε συνδυασμό με το γεγονός ότι «πολλοί νέοι Ουκρανοί αποφεύγουν την υποχρεωτική στράτευση, εγκαταλείποντας τη χώρα»

Οι ενεργειακές υποδομές

Οι ενεργειακές υποδομές και η ουκρανική αμυντική βιομηχανία θα εξακολουθούν επίσης να απειλούνται από ρωσικές επιθέσεις. « Η κατάσταση με τις ενεργειακές υποδομές δεν φαίνεται καθόλου καλή », λέει ο Γκρέσελ. Επιπλέον, «η Ουκρανία βασίζεται στην παραγωγή του μεγαλύτερου μέρους των δικών της όπλων. Πολλά μπορούν να πάνε στραβά εκεί ».Όσον αφορά τα ουκρανικά επιθετικά όπλα, η Ουκρανία στερείται ιδιαίτερα βαλλιστικών πυραύλων. Αυτό σχετίζεται επίσης με την ρωσική αεράμυνα, η οποία είναι σε καλύτερη θέση κατά το πέμπτο έτος του πολέμου από ό,τι στην αρχή της εισβολής.

Η Ουκρανία επιτίθεται επανειλημμένα σε στόχους στη Ρωσία, όπως η πετρελαϊκή βιομηχανία και οι στρατιωτικές εγκαταστάσεις. Αυτοί οι στόχοι βρίσκονται περίπου 30 έως 300 χιλιόμετρα από τα ουκρανικά σύνορα, όπως εξηγεί ο Γκρέσελ. Ωστόσο, τα ουκρανικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη προφανώς αντιμετωπίζουν προβλήματα σε αυτήν την περιοχή. Επομένως, οι βαλλιστικοί πύραυλοι από το εξωτερικό θα έδιναν ουσιαστικό πλεονέκτημα στην Ουκρανία, καθώς έχουν «πολύ μεγαλύτερες πιθανότητες» να διαπεράσουν την ρωσική αεράμυνα.

Η πορεία των διαπραγματεύσεων

Σε κάθε περίπτωση είναι σαφές ότι η Ουκρανία δεν είναι σε θέση να νικήσει στον πόλεμο, γεγονός που αυξάνει τις πιθανότητες επίτευξης μιας συμφωνίας μέσω διαπραγματεύσεων με τη Ρωσία.

Τα τελευταία τέσσερα χρόνια, έχουν γίνει πολυάριθμες προσπάθειες για τον τερματισμό του πολέμου.

Ηδη από την άνοιξη του 2022, λίγες μέρες μετά τη ρωσική εισβολή, πραγματοποιήθηκαν οι αρχικές διαπραγματεύσεις μεταξύ Ουκρανίας και Ρωσίας στη Λευκορωσία και την Τουρκία. Οι πιο πρόσφατες τριμερείς συνομιλίες, με τη συμμετοχή των ΗΠΑ, πραγματοποιήθηκαν στην Ελβετία πριν από λίγες ημέρες. Αυτές οι προσπάθειες παρέμειναν  πάντως απλώς… προσπάθειες. Μετά από τέσσερα χρόνια πολέμου, η διαπραγματευτική διπλωματία έχει φτάσει σε αδιέξοδο.

Στις πρώτες συναντήσεις μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας, οι οποίες πραγματοποιήθηκαν στη Λευκορωσία στις 28 Φεβρουαρίου 2022, τέσσερις ημέρες μετά την έναρξη του πολέμου, και αργότερα συνεχίστηκαν στην Κωνσταντινούπολη, το Κίεβο έδειξε την προθυμία του να κάνει σημαντικές παραχωρήσεις. Το ουδέτερο καθεστώς της Ουκρανίας επρόκειτο να κατοχυρωθεί στο σύνταγμα και η πρόθεση ένταξης στο ΝΑΤΟ επρόκειτο να εγκαταλειφθεί. Το μέγεθος του στρατού επρόκειτο να μειωθεί σημαντικά.

Ωστόσο, υπό την πίεση τότε της Ουάσιγκτον, αλλά και του Λονδίνου, ο Ουκρανός πρόεδρος Ζελένσκι απέρριψε το ειρηνευτικό σχέδιο με αποτέλεσμα οι διαπραγματεύσεις της Κωνσταντινούπολης να καταρρεύσουν τον Μάιο του 2022.

Εκτοτε παρουσιάστηκαν διάφορα σχέδια, τον Νοέμβριο του 2022, όταν ο Ουκρανός πρόεδρος Ζελένσκι παρουσίασε την «Ουκρανική Φόρμουλα Ειρήνης» στη σύνοδο κορυφής της G20. Ο Ζελένσκι πρότεινε την παύση των εχθροπραξιών, απαίτησε την αποχώρηση των ρωσικών στρατευμάτων και ζήτησε την τιμωρία των υπευθύνων για εγκλήματα πολέμου. Πάνω απ’ όλα, απαίτησε εγγυήσεις ασφαλείας για την Ουκρανία.

Αυτή η φόρμουλα υποστηρίχθηκε από την τότε κυβέρνηση Μπάιντεν στις ΗΠΑ, το Ηνωμένο Βασίλειο, την ΕΕ και αρκετές άλλες χώρες, καθώς και από τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ. Για να εξασφαλίσει διεθνή υποστήριξη για αυτό το σχέδιο, η Ουκρανία ξεκίνησε αρκετές συνόδους κορυφής για την ειρήνη, στις οποίες συμμετείχαν δεκάδες χώρες.

Όπως αναμενόταν, η Ρωσία απέρριψε αυτήν την πρόταση. Το καλοκαίρι του 2024, ο ηγέτης του Κρεμλίνου Πούτιν απαίτησε αρχικά από την Ουκρανία να παραχωρήσει τέσσερις από τις περιοχές της στη Ρωσία. Καμία από αυτές τις περιοχές δεν ήταν, ούτε είναι, πλήρως κατεχόμενη από τους Ρώσους. Το Κίεβο, όπως ήταν αναμενόμενο, απέρριψε αυτές τις απαιτήσεις και τους επόμενους έξι μήνες δεν υπήρξαν δημόσιες προσπάθειες για την έναρξη ειρηνευτικών διαπραγματεύσεων.

Ο ρόλος του Τραμπ

Η επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στην προεδρία των ΗΠΑ στις αρχές του 2025 έδωσε νέα ώθηση στην επανέναρξη των διαπραγματεύσεων για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία. Ακόμα και ως υποψήφιος για την προεδρία, ο Τραμπ είχε υποσχεθεί να τερματίσει αυτόν τον πόλεμο εντός 24 ωρών.

Ωστόσο, ακόμη και μετά από ένα χρόνο εντατικών προσπαθειών από την ομάδα του, ο πόλεμος συνεχίζεται. Υπό την ηγεσία του Τραμπ, η θέση των ΗΠΑ έχει μετατοπιστεί από αυτή του εταίρου της Ουκρανίας,  σε ρόλο μεσολαβητή. Ωστόσο, αυτός ο μεσολαβητικός ρόλος συχνά απηχεί τις αφηγήσεις του Κρεμλίνου και η πίεση που ασκείται στο Κίεβο δεν είναι αυτή ενός διαπραγματευτή, που αντιμετωπίζει ισότιμα τις δυο  πλευρές.

Τον Μάρτιο του 2025, οι ΗΠΑ και η Ρωσία ξεκίνησαν άμεσες διαπραγματεύσεις και λίγο αργότερα, ο Τραμπ παρουσίασε το πρώτο του ειρηνευτικό σχέδιο για την Ουκρανία: κατάπαυση του πυρός, αναγνώριση της κατεχόμενης Κριμαίας και άλλων εδαφών ως ρωσικών, τέλος στην ένταξη της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ, άρση των κυρώσεων κατά της Ρωσίας και έλεγχο από τις ΗΠΑ του πυρηνικού σταθμού Ζαπορίζια, που κατέχεται από τη Ρωσία.

Οι ΗΠΑ απαίτησαν επίσης από την Ουκρανία να τους παραχωρήσει το δικαίωμα να εκμεταλλευτούν τους φυσικούς της πόρους. Ωστόσο, η Ρωσία δεν συμφώνησε με την κατάπαυση του πυρός που πρότεινε ο Τραμπ.

Αυτό που πέτυχαν, ωστόσο, οι Αμερικανοι ήταν να πραγματοποιηθούν συναντήσεις μεταξύ ουκρανικών και ρωσικών αντιπροσωπειών, με την παρουσία των Αμερικανών. Μετά από πολλά χρόνια, κατάφεραν τουλάχιστον να επανεκκινήσουν τη διαδικασία των διαπραγματεύσεων – αν και μέχρι στιγμής χωρίς αποτέλεσμα.

Νοέμβριος 2025: Ένα νέο ειρηνευτικό σχέδιο

Τον Νοέμβριο, οι ΗΠΑ δημοσίευσαν ένα νέο ειρηνευτικό σχέδιο 28 σημείων για την Ουκρανία. Αυτό το σχέδιο περιελάμβανε και πάλι απαιτήσεις που ισοδυναμούσαν με συνθηκολόγηση για την Ουκρανία. Στην πραγματικότητα, το αμερικανικό σχέδιο ακουγόταν σαν να είχε συνταχθεί σε συνεργασία με τους Ρώσους. Η Μόσχα είχε ήδη εγκρίνει δημόσια τα 28 σημεία του σχεδίου, αλλά παρόλα αυτά δεν το υποστήριξε. Η Ουκρανία και οι Ευρωπαίοι σύμμαχοί της επέκριναν έντονα το νέο σχέδιο και ανέπτυξαν τη δική τους εναλλακτική πρόταση 20 σημείων.

Η Ουκρανία προτείνει στις ΗΠΑ να υπογράψουν ένα διμερές έγγραφο που θα παρέχει εγγυήσεις ασφαλείας σε περίπτωση που η Ρωσία επαναλάβει την επιθετικότητά της μετά την υπογραφή της ειρηνευτικής συμφωνίας. Επιπλέον, ο πρόεδρος της Ουκρανίας ζητά από το Κογκρέσο να επικυρώσει τη συμφωνία. Παρά τη δήλωση του Ζελένσκι ότι το έγγραφο έχει ήδη συμφωνηθεί 100% και από τις δύο χώρες, ο Τραμπ διστάζει να το υπογράψει.

«Αγκάθι» το εδαφικό ζήτημα

Παρόλο που οι συναντήσεις μεταξύ των ρωσικών και ουκρανικών αντιπροσωπειών, με τη μεσολάβηση των ΗΠΑ, συνεχίζονται ενεργά και όλες οι πλευρές τονίζουν την παραγωγικότητά τους, μέχρι στιγμής δεν έχουν αποφέρει κανένα απτό αποτέλεσμα πέρα ​​από την ανταλλαγή αιχμαλώτων.

«Αγκάθι» παραμένει το εδαφικό ζήτημα για την εξεύρεση συμβιβασμού, γι’ αυτό και δεν έχει σημειωθεί πρόοδος σε αυτό το θέμα.

Η Ρωσία απαιτεί την αποχώρηση των ουκρανικών στρατευμάτων από την περιοχή του Ντόνετσκ. Η Ουκρανία αρνείται κατηγορηματικά να παραχωρήσει οικειοθελώς το έδαφός της στη Ρωσία. Περίπου το 20% της περιοχής του Ντόνετσκ, περίπου 5.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα, βρίσκεται υπό ουκρανικό έλεγχο. Αυτή η περιοχή περιλαμβάνει τις δύο μεγάλες πόλεις Κραματόρσκ και Σλαβιάνσκ, όπου κατοικούν τουλάχιστον 100.000 άνθρωποι.

Ο Ντόναλντ Τραμπ ασκεί τεράστια πίεση στον Πρόεδρο Ζελένσκι να κάνει τις παραχωρήσεις στους Ρώσους, προκειμένου να επιτευχθεί συμφωνία το συντομότερο δυνατό. Ωστόσο, η ουκρανική πλευρά δεν πιστεύει ότι το Κρεμλίνο θα σταματήσει αν πάρει αυτό που θέλει. Το αρχικό ζήτημα των εγγυήσεων ασφαλείας για τυχόν περαιτέρω ρωσικές προελάσεις στο μέλλον παραμένει επομένως άλυτο.

Η ανοικοδόμηση

Παράλληλα, οι διαπραγματευτές του Τραμπ διεξάγουν επιχειρηματικές συνομιλίες με τους Ρώσους και σχεδιάζουν μεγάλα κοινά έργα, τα οποία σκοπεύουν να υλοποιήσουν αμέσως μετά την υπογραφή ειρηνευτικής συμφωνίας.

Σύμφωνα με δημοσιεύματα των μέσων ενημέρωσης, η Ρωσία προσφέρει στις ΗΠΑ οικονομική συνεργασία αξίας 12 τρισεκατομμυρίων δολαρίων.

Σε κάθε περίπτωση, το ελάχιστο κόστος για την ανοικοδόμηση της μεταπολεμικής Ουκρανίας ανέρχεται σε 588 δισεκατομμύρια δολάρια, σύμφωνα με την Παγκόσμια Τράπεζα. Το κόστος αυτό υπερβαίνει τρεις φορές το ΑΕΠ της Ουκρανίας.

Από αυτούς τους πόρους, 195 δισεκατομμύρια δολάρια συνδέονται μόνο με υλικές εργασίες για την αποκατάσταση των πολιτικών, ενεργειακών και στεγαστικών υποδομών της χώρας, σε μια χώρα όπου το 14% των κτιρίων έχουν υποστεί ζημιές ή καταστραφεί από τον πόλεμο.

Αυτό το κόστος καταδεικνύει τις οικονομικές επιπτώσεις της σύγκρουσης στην Ουκρανία, καθώς το Κίεβο αρχίζει να κατανοεί το μέλλον του σταθμίζοντας τρεις δυναμικές: τον ουσιαστικό αντίκτυπο της ανοικοδόμησης, την παραγωγή σκυροδέματος που συνδέεται με το μέλλον της ουκρανικής οικονομίας και τα δημόσια οικονομικά της χώρας , που στηρίζονται κυρίως στην διεθνή βοήθεια.

Αυτές οι τρεις αλληλεπικαλυπτόμενες δυναμικές παρεμποδίζονται από δύο σημαντικά άγνωστα: αφενός, ο πόλεμος συνεχίζεται χωρίς σαφή προοπτική λήξης. Αφετέρου, τα δημογραφικά στοιχεία μιας χώρας της οποίας ο πληθυσμός έχει μειωθεί κατά 30 εκατομμύρια από την αρχή του πολέμου.

Όλα αυτά βυθίζουν την Ουκρανία σε αδιέξοδο, ενώ η Ευρωπαϊκή  Τράπεζα Επενδύσεων αυξάνει το πιθανό κόστος ανοικοδόμησης σε 1,1 τρισεκατομμύριο δολάρια.

Η Black Rock του Λάρι Φινκ θα παρέχει συμβουλές για το έργο, το οποίο, σύμφωνα με τους New York Times έχει προκαλέσει μεγάλη αβεβαιότητα.

«Η εμπλοκή στις συνομιλίες μιας ιδιωτικής εταιρείας, της οποίας η κύρια δραστηριότητα είναι η μεγιστοποίηση των οικονομικών κερδών, έχει ενισχύσει τις ανησυχίες ότι η κυβέρνηση Τραμπ βλέπει την ανοικοδόμηση της Ουκρανίας ως ευκαιρία κερδοφορίας για την αμερικανική κυβέρνηση και τις εταιρείες, και όχι ως ένα πρωτίστως ανθρωπιστικό ή ζήτημα ασφαλείας», λένε Ευρωπαίοι διπλωμάτες. «Η επιστροφή στην κανονικότητα είναι ακόμη πολύ μακριά», προσθέτουν.

Το φάσμα της οικονομικής χρεοκοπίας πλανάται πάνω από την κατεστραμμένη Ουκρανία. Τα δημοσιονομικά και εμπορικά ελλείμματα κινδυνεύουν να θέσουν σε κίνδυνο τη δέσμευση του Κιέβου για επιστροφή στην κανονικότητα. Τέσσερα χρόνια μετά την εισβολή, η Ουκρανία αγωνίζεται στο πεδίο της μάχης, αλλά ψάχνει επίσης στο σκοτάδι για ένα ήδη υποθηκευμένο και αβέβαιο μέλλον.

Διαβάστε ακόμα:

→ Ουκρανία: Ο στρατός ανακοίνωσε πως ανακατέλαβε εδάφη έκτασης άνω των 400 τ.χλμ. μέσα σε έναν μήνα