Η πιο διάσημη φυλακή του κόσμου είχε μόνο 7 κρατούμενους όταν έπεσε. Και κανείς δεν ήταν ήρωας
Ο θόρυβος από τα κανόνια σκεπάζει τις φωνές του πλήθους. Ο καπνός ανεβαίνει πάνω από τα πέτρινα τείχη. Χιλιάδες Παριζιάνοι ορμούν προς τη Βαστίλη, το πιο φοβερό φρούριο της Γαλλίας. Οι πύλες σπάνε. Οι αλυσίδες πέφτουν. Οι φυλακισμένοι ελευθερώνονται.
Είναι μία από τις πιο διάσημες εικόνες της παγκόσμιας ιστορίας. Μόνο που σχεδόν τίποτα από όσα πιστεύουμε γι’ αυτήν δεν συνέβη έτσι.
Όταν οι επαναστάτες πέρασαν τις πύλες της Βαστίλης το απόγευμα της 14ης Ιουλίου 1789, δεν βρήκαν εκατοντάδες αντιφρονούντες, ούτε μεγάλους διανοούμενους, ούτε ανθρώπους που είχαν φυλακιστεί επειδή πολέμησαν τον βασιλιά.
Βρήκαν επτά. Μόλις επτά ανθρώπους. Και κανένας τους δεν επρόκειτο να γραφτεί στην Ιστορία ως ήρωας.
Οι τελευταίοι ένοικοι μιας φυλακής που είχε ήδη πεθάνει
Η λίστα μοιάζει σχεδόν ειρωνική.
Τέσσερις ήταν παραχαράκτες. Είχαν πλαστογραφήσει συναλλαγματικές και είχαν εξαπατήσει τράπεζες του Παρισιού. Δύο ακόμη ήταν ψυχικά ασθενείς.Ο ένας πίστευε πράγματα που δεν υπήρχαν. Ο άλλος είχε χαθεί προ πολλού στον δικό του κόσμο. Οι μαρτυρίες της εποχής λένε ότι δεν κατάλαβαν καν γιατί ο κόσμος τούς κουβαλούσε θριαμβευτικά στους δρόμους μετά την απελευθέρωσή τους. Λίγες ημέρες αργότερα βρέθηκαν ξανά έγκλειστοι, αυτή τη φορά σε άσυλο.
Ο τελευταίος ήταν ένας νεαρός αριστοκράτης, ο κόμης Ουμπέρ ντε Σολάζ. Δεν είχε φυλακιστεί για τις ιδέες του. Είχε φυλακιστεί επειδή η ίδια του η οικογένεια είχε ζητήσει από τον βασιλιά να τον κλείσει μέσα, εξαντλημένη από τα σκάνδαλα, τα χρέη και τη βίαιη συμπεριφορά του.
Αυτοί ήταν οι άνθρωποι που «απελευθέρωσε» η Γαλλική Επανάσταση.
Ο άνθρωπος που έφυγε δέκα ημέρες νωρίτερα
Υπάρχει ακόμη μία ειρωνεία. Ο πιο διάσημος κρατούμενος της Βαστίλης, ο Μαρκήσιος ντε Σαντ, δεν ήταν εκεί. Είχε μεταφερθεί μόλις δέκα ημέρες νωρίτερα.
Ο λόγος; Έβγαινε στο παράθυρο του κελιού του και φώναζε στους περαστικούς ότι μέσα στη φυλακή οι δεσμοφύλακες σκότωναν κρατούμενους, προκαλώντας αναστάτωση στο Παρίσι.
Οι αρχές αποφάσισαν ότι ήταν καλύτερα να τον απομακρύνουν. Αν είχαν περιμένει λίγες ημέρες ακόμη, θα είχε γίνει ίσως ο πιο διάσημος «απελευθερωμένος» της Επανάστασης.
Τότε γιατί πήγαν όλοι στη Βαστίλη;
Εδώ βρίσκεται το πραγματικό μυστικό της 14ης Ιουλίου. Ο στόχος δεν ήταν οι κρατούμενοι. Ήταν η πυρίτιδα. Λίγες ώρες νωρίτερα, ο λαός είχε αποκτήσει χιλιάδες όπλα από το Μέγαρο των Απομάχων. Αυτό που δεν είχε ήταν πυρομαχικά. Και οι μεγαλύτερες αποθήκες μπαρουτιού του Παρισιού βρίσκονταν μέσα στη Βαστίλη.
Υπήρχε όμως και ένας δεύτερος λόγος, πολύ σημαντικότερος. Για αιώνες η Βαστίλη δεν ήταν απλώς φυλακή. Ήταν φόβος. Ήταν το μέρος όπου μπορούσες να οδηγηθείς χωρίς να δικαστείς ποτέ. Αρκούσε μία lettre de cachet, μία βασιλική διαταγή, μία υπογραφή χωρίς κατηγορητήριο, χωρίς απολογία, χωρίς δικηγόρο, χωρίς ημερομηνία αποφυλάκισης.
Το πέτρινο φρούριο είχε γίνει η υλική μορφή μιας ιδέας: ότι ο βασιλιάς βρίσκεται πάνω από τον νόμο.
Και όμως… Την ημέρα που έπεσε, η Βαστίλη ήταν ήδη μια φυλακή χωρίς λόγο ύπαρξης. Το Στέμμα σχεδίαζε την κατεδάφισή της. Η συντήρησή της κόστιζε υπερβολικά.
Οι κρατούμενοι είχαν σχεδόν εκλείψει. Το πιο μισητό σύμβολο της μοναρχίας ήταν ήδη ένα απομεινάρι μιας εποχής που τελείωνε. Αλλά καμία αυτοκρατορία δεν πέφτει όταν το αποφασίζει η ίδια. Πέφτει όταν το αποφασίσουν οι υπήκοοί της.
Η μέρα που δεν έπεσε μια φυλακή
Μετά την κατάληψή της, η Βαστίλη άρχισε να κατεδαφίζεται πέτρα-πέτρα. Ένας επιχειρηματίας, ο Πιερ-Φρανσουά Παλόι, αγόρασε τα ερείπια και άρχισε να πουλά κομμάτια της σε ολόκληρη τη Γαλλία. Μικρές πέτρες, μοντέλα του φρουρίου και αναμνηστικά ταξίδεψαν σε πόλεις και χωριά, μετατρέποντας τα ερείπια της Βαστίλης σε ίσως τα πρώτα πολιτικά σουβενίρ της σύγχρονης ιστορίας.
Γιατί η Ιστορία δεν θυμάται τη Βαστίλη για τους επτά κρατούμενούς της. Τη θυμάται γιατί εκείνη την ημέρα εκατομμύρια άνθρωποι κατάλαβαν ότι υπάρχει κάτι ισχυρότερο από τους πέτρινους τοίχους. Η στιγμή που ένα σύμβολο παύει να εμπνέει φόβο.
Εκείνο το απόγευμα δεν κατέρρευσε απλώς μια φυλακή. Κατέρρευσε η ιδέα ότι ένας άνθρωπος μπορεί να κυβερνά πάνω από τον νόμο.
Και ίσως γι’ αυτό η 14η Ιουλίου εξακολουθεί, δύο και πλέον αιώνες μετά, να θεωρείται η ημέρα που γεννήθηκε η σύγχρονη πολιτική ελευθερία.
Προτιμώμενη πηγή στην Google
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.
