«Κενό γράμμα» για την Άγκυρα η Διακήρυξη των Αθηνών

Χωρίς να χάσει καθόλου χρόνο, η Άγκυρα κατά πάγια τακτική επανήλθε στον αναθεωρητισμό, την αποσπασματική ερμηνεία του Διεθνούς Δικαίου και την πλήρη απόκλιση από τις επιταγές του Δικαίου της Θάλασσας.

Μόλις πέντε ημέρες μετά τη συνάντηση του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη με τον Τούρκο Πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, στο πλαίσιο της προσπάθειας διατήρησης ανοιχτών διαύλων επικοινωνίας, η Άγκυρα απέστειλε επιστολή στον ΟΗΕ με την οποία επαναφέρει στο προσκήνιο τις γνωστές της θέσεις περί θαλάσσιων ζωνών, επικαλούμενη -φυσικά- το παράνομο και ανυπόστατο τουρκολιβυκό μνημόνιο.

Η χρονική στιγμή μόνο τυχαία δεν μπορεί να θεωρηθεί, αντιθέτως καταδεικνύει τη σαφή ενόχληση που προκαλεί στην Άγκυρα η ελληνική ενεργειακή στρατηγική, παραμερίζοντας –τουλάχιστον επί του παρόντος– την ατζέντα Δένδια, η οποία την είχε φέρει σε ιδιαίτερα δυσχερή θέση.

Η επιστολή της Τουρκίας στον ΟΗΕ, εστάλη πέντε ημέρες μετά τη συνάντηση Μητσοτάκη-Ερντογάν (11/02), αλλά και την ίδια ημέρα που «έπεσαν» οι υπογραφές μεταξύ του Ελληνικού Δημοσίου και της κοινοπραξίας Chevron και HELLENIQ ENERGY για τους υδρογονάνθρακες σε Κρήτη και Πελοπόννησο (16/02), ανοίγοντας ένα νέο κεφάλαιο στην αξιοποίηση των εγχώριων υδρογονανθράκων. Εξέλιξη με σαφές ενεργειακό και γεωπολιτικό αποτύπωμα.

Η ταύτιση των δύο αυτών ημερομηνιών, προσδίδει ιδιαίτερο συμβολισμό στην τουρκική κίνηση, καθώς η Άγκυρα επανέλαβε την αμφισβήτηση των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων και επέμεινε στη ρητορική περί «παραβίασης» του Διεθνούς Δικαίου.

Η συγκεκριμένη «ενέργεια» δημιουργεί εύλογα ερωτήματα -και καμπανάκι προς τη διεθνή κοινότητα- ως προς το κατά πόσο η Τουρκία ακολουθεί κατά γράμμα το πνεύμα και το περιεχόμενο της Διακήρυξης των Αθηνών και αποτελεί, όντως, αξιόπιστο συνομιλητή και σύμμαχο για τα γειτονικά κράτη.

Πολλώ δε μάλλον, όταν έχουν απαντηθεί αντίστοιχες προκλήσεις στο παρελθόν όχι μόνο από την Αθήνα, αλλά την Κύπρο και την Αίγυπτο.

Εντός συνόρων, κυβερνητικές πηγές επισημαίνουν ότι η αξιοποίηση θαλάσσιων οικοπέδων νότια της Κρήτης αποτελεί άσκηση κυριαρχικών δικαιωμάτων, απολύτως συμβατή με το διεθνές νομικό πλαίσιο.

Μόλις πριν από λίγα 24ωρα, ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης απαντώντας σχετικά, σημείωσε ότι «είναι κρίμα εθνικές επιτυχίες και από ενεργειακής σκοπιάς αλλά και από ευρύτερης γεωστρατηγικής σκοπιάς να τις βαφτίζουμε ως «επικίνδυνες» και μάλιστα επί τη βάσει μιας κριτικής που δεν έχει κανένα βάρος, κανένα βάθος, καμία ουσία».

Η συγκεκριμένη -και αναμενόμενη όπως αναφέρουν διπλωματικές πηγές- εξέλιξη, αποκτά και εσωτερική πολιτική διάσταση, καθώς ο Κυριάκος Μητσοτάκης αναμένεται να απαντήσει σε λίγη ώρα, σε επίκαιρη ερώτηση του Νίκου Ανδρουλάκη για την ενεργειακή πολιτική της κυβέρνησης, στο πλαίσιο της Ώρας του Πρωθυπουργού.

Θεωρείται βέβαιο ότι θα αναφερθεί τόσο στη συνάντησή του με τον Τούρκο Πρόεδρο όσο και στην επιστολή προς τον ΟΗΕ, ζητώντας «εξηγήσεις» για τη θέση της κυβέρνησης απέναντι στις τουρκικές αιτιάσεις.

Σε κάθε περίπτωση, η Αθήνα, από την πλευρά ξεκαθαρίζει σε κάθε τόνο ότι ο διάλογος μπορεί να συνεχιστεί μόνο με σεβασμό στο Διεθνές Δίκαιο, ζητά από την Άγκυρα να συνταχθεί με τις επιταγές του Δικαίου της Θάλασσας, προς όφελος των σχέσεων καλής γειτονίας μεταξύ των δύο χωρών, όπως και της σταθερότητας και της συνεργασίας στην περιοχή.

Αναλυτικά η επιστολή της Τουρκίας στον ΟΗΕ

«Κατόπιν οδηγιών της κυβέρνησής και σε συνέχεια της επιστολής με ημερομηνία 27 Μαΐου 2025 από τον Μόνιμο Αντιπρόσωπο της Λιβύης στα Ηνωμένα Έθνη (A/79/916), της επιστολής με ημερομηνία 5 Αυγούστου 2025 από τον Μόνιμο Αντιπρόσωπο της Ελλάδας (A/79/983), της επιστολής με ημερομηνία 18 Αυγούστου 2025 από τους Μόνιμους Αντιπροσώπους της Κυπριακής Δημοκρατίας και της Ελλάδας (S/2025/519-A/79/997), της επιστολής με ημερομηνία 3 Σεπτεμβρίου 2025 από τον Μόνιμο Αντιπρόσωπο της Ελλάδας (A/79/1005) και της επιστολής με ημερομηνία 8 Σεπτεμβρίου 2025 από τον Μόνιμο Αντιπρόσωπο της Αιγύπτου (A/80/386), επιθυμώ να σας γνωστοποιήσω τα ακόλουθα.

Δεν υφίσταται ενιαία διεθνής πρακτική ή νομικός κανόνας που να αποδίδει αυτομάτως πλήρη επήρεια σε νησιά για τον καθορισμό θαλάσσιων ζωνών. Όπως έχει επανειλημμένα επισημανθεί από την Τουρκία σε προηγούμενες επιστολές της – η πλέον πρόσφατη με ημερομηνία 28 Δεκεμβρίου 2024 (S/2024/987-A/79/711) – τα νησιά δεν μπορούν να δημιουργούν θαλάσσιες ζώνες πέραν όσων επιτρέπει η αρχή της ευθυδικίας.

Όσον αφορά τα όρια θαλάσσιας δικαιοδοσίας της Τουρκίας βάσει του διεθνούς δικαίου, η Τουρκία έχει καταθέσει στα Ηνωμένα Έθνη τις γεωγραφικές συντεταγμένες των εξωτερικών ορίων της υφαλοκρηπίδας της στην Ανατολική Μεσόγειο, σύμφωνα με προηγούμενες επιστολές της (2004, 2005, 2013, 2014, 2019 και 2020).

Με την επιστολή της 18ης Μαρτίου 2020 (A/74/757), η Τουρκία υπέβαλε συντεταγμένες που βασίζονται στη Συμφωνία Οριοθέτησης Θαλάσσιων Ζωνών μεταξύ της Τουρκικής Δημοκρατίας και της Κυβέρνησης Εθνικής Συμφωνίας της Λιβύης, η οποία υπεγράφη στις 27 Νοεμβρίου 2019 και καταχωρίστηκε σύμφωνα με το άρθρο 102 του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών.

Η Τουρκία επαναβεβαιώνει ότι το διεθνές νομικό πλαίσιο για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών βασίζεται στην αρχή της ευθυδικίας και στην επίτευξη δίκαιης λύσης. Οι ισχυρισμοί που προβάλλονται από την Ελλάδα και την Κυπριακή Δημοκρατία, σύμφωνα με τους οποίους τα νησιά διαθέτουν πλήρη επήρεια σε όλες τις περιπτώσεις, αντιβαίνουν στη σχετική διεθνή νομολογία (διαιτησία Ηνωμένου Βασιλείου–Γαλλίας 1977, υπόθεση Ρουμανίας–Ουκρανίας 2009, υπόθεση Νικαράγουας–Κολομβίας 2012).

Η Τουρκία απορρίπτει επίσης τη συμφωνία οριοθέτησης ΑΟΖ μεταξύ Ελλάδας και Αιγύπτου της 6ης Αυγούστου 2020, υποστηρίζοντας ότι παραβιάζει την τουρκική υφαλοκρηπίδα στην Ανατολική Μεσόγειο και δεν έχει νομική ισχύ για την Τουρκία.

Αναφορικά με τις θαλάσσιες περιοχές που ανακοίνωσε η Ελλάδα τον Απρίλιο του 2025, η Τουρκία υποστηρίζει ότι ορισμένες από αυτές παραβιάζουν περιοχές τουρκικής θαλάσσιας δικαιοδοσίας στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο και ότι οι μονομερείς ενέργειες δεν παράγουν έννομα αποτελέσματα έναντι της Τουρκίας.

Η Τουρκία επαναλαμβάνει ότι οι εθνικές νομοθεσίες ή πρακτικές άλλων κρατών δεν μπορούν να δημιουργήσουν διεθνή δικαιώματα εις βάρος της ούτε να επηρεάσουν τα κυριαρχικά της δικαιώματα.

Τέλος, η Τουρκία δηλώνει ότι παραμένει προσηλωμένη στην εξεύρεση δίκαιης, ειρηνικής και αμοιβαία αποδεκτής λύσης μέσω διαλόγου και συνεργασίας, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο και τον Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών, με στόχο τη σταθερότητα και την ευημερία στην Ανατολική Μεσόγειο.»

H επιστολή

 

Η επιστολή απορρίπτεται και θα απαντηθεί δεόντως, η απάντηση της Αθήνας

Σε απάντησή της η Αθήνα υπογραμμίζει ότι εν λόγω επιστολή, που απορρίπτεται εκ μέρους της Ελλάδας και θα απαντηθεί δεόντως, αναπαράγει τις γνωστές πλην όμως ευφάνταστες και αυθαίρετες ερμηνείες του Διεθνούς Δικαίου, και ειδικότερα του Δικαίου της Θάλασσας, στις οποίες συχνά επιδίδεται η Τουρκία, αμφισβητώντας, για μια ακόμη φορά, τα νόμιμα δικαιώματα της χώρας μας, ενώ επιμένει να μην αναγνωρίζει την Κυπριακή Δημοκρατία, κράτος μέλος της ΕΕ και του ΟΗΕ.

Τονίζει ότι η επανάληψη νομικά ανυπόστατων ισχυρισμών δεν τους προσδίδει αξία και δεν παράγει έννομα αποτελέσματα.

Τέλος υπενθυμίζει πως, οι ισχυρισμοί αυτοί έχουν ήδη κατ’ επανάληψη απαντηθεί με επιστολές προς τα Ηνωμένα Έθνη, στις οποίες υπενθυμίζεται, μεταξύ άλλων, ότι σύμφωνα με το Δίκαιο της Θάλασσας, στην οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ, μεταξύ κρατών με παρακείμενες ή αντικείμενες ακτές, τα νησιά, έχουν πλήρη δικαιώματα σε θαλάσσιες ζώνες, όπως και τα ηπειρωτικά εδάφη.