Κίνδυνοι και οφέλη για τον κλάδο του αλουμινίου λόγω πολέμου
Πρωταγωνιστής των ελληνικών εξαγωγών αναδείχθηκε για μία ακόμη χρονιά ο κλάδος του αλουμινίου.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της Ελληνικής Ένωσης Αλουμινίου (ΕΕΑ) η αξία των εξαγωγών του κλάδου το 2025 σημείωσε αύξηση κατά 8,7% σε σχέση με το 2024 και αντιπροσωπεύει το 6,1% περίπου της αξίας των συνολικών εξαγωγών της χώρας. Ο κλάδος κατατάσσεται ως ο 1ος πιο εξαγωγικός κλάδος της χώρας (μετά τα πετρελαιοειδή) με αξία εξαγωγών στα 2,873 δις. ευρώ και ο 3ος με το καλύτερο εμπορικό ισοζύγιο που πλησιάζει τα 930 εκατ. ευρώ.
Όπως ο Γιώργος Μεντζελόπουλος, Πρόεδρος της ΕΕΑ, κατά την πρόσφατη 40η Γενική Συνέλευση των εταιρειών-μελών της Ένωσης, «η ελληνική βιομηχανία παράγει Αρχιτεκτονικά Συστήματα Αλουμινίου, με πλήρη καθετοποίηση, για κάθε χρήση και εφαρμογή. Μεταποιούνται από τον Έλληνα κατασκευαστή και τοποθετούνται, συμβάλλοντας πολλαπλά στην ελληνική οικονομία.
Ο κλάδος κατόρθωσε να σταθεί όρθιος και να προχωρήσει μέχρι τώρα (μνημόνια, πανδημία, πόλεμος Ουκρανίας-Ρωσίας, ύφεση στη Δ. Ευρώπη) και αυτό θα προσπαθήσει να κάνει και στο μέλλον, να προσαρμοστεί σε ένα γρήγορα μεταβαλλόμενο περιβάλλον. Χρειαζόμαστε όμως στήριξη στο μέτρο που λαμβάνουν οι ανταγωνιστές μας, για να εξακολουθήσει να υπάρχει ελληνική βιομηχανία, με χιλιάδες θέσεις καλά αμειβόμενης, σταθερής εργασίας για όλο το χρόνο. Για να συνεχίσει η συνεχώς αυξανόμενη συμβολή μας στην εθνική οικονομία».
Ενεργειακή μέγγενη και scrap αλουμινίου
Παρά το γεγονός ότι το αλουμίνιο έχει αναγνωριστεί από την Ε.Ε. ως κρίσιμη και στρατηγική πρώτη ύλη έχοντας κεντρικό ρόλο στην πράσινη και την ψηφιακή μετάβαση της Ε.Ε., το ενεργειακό κόστος συνολικά στην Ευρώπη είναι 2 και 3 φορές υψηλότερο απ’ ό,τι στις ΗΠΑ και την Κίνα και είναι εκ των βασικών αιτιών του ελλείμματος ανταγωνιστικότητας του κλάδου.
Για τις μεταποιητικές επιχειρήσεις αλουμινίου οι υψηλές τιμές επιβαρύνουν σημαντικά το κόστος παραγωγής με αποτέλεσμα να απομειώνουν τα όποια περιθώρια μεικτού κέρδους. Ειδικότερα οι εξαγωγικές επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν πρόβλημα ανταγωνιστικότητας στις διεθνείς αγορές όπου δραστηριοποιούνται. Επίσης η ένταξη των επιχειρήσεων αλουμινίου στο Μηχανισμό Συνοριακής Προσαρμογής άνθρακα (CBAM) που είναι σε πλήρη εφαρμογή από 1.1.2026 οδηγεί σε αύξηση του κόστους παραγωγής, ενώ οι επιπτώσεις στις Τρίτες Χώρες θα είναι αμελητέες. Το παράδοξο όμως της λειτουργίας της Ε.Ε. με τους στόχους που έχει θεσπίσει για καθαρότερη Οικονομία (ανακύκλωση, μείωση των ρύπων κτλ.) αντικατοπτρίζεται πλήρως στην πολιτική με το σκραπ αλουμινίου.
Τα τελευταία χρόνια, οι εξαγωγές scrap αλουμινίου από την Ευρωπαϊκή Ένωση έχουν φτάσει κατά μέσο όρο το 1 εκατομμύριο τόνους ετησίως, με αποκορύφωμα τους 1,3 εκατομμύρια τόνους το 2024. Οι κύριοι προορισμοί εξαγωγής – Ινδία, Μαλαισία, Ινδονησία και Κίνα – λειτουργούν συχνά με σαφώς χαμηλότερα πρότυπα βιωσιμότητας, ασφάλειας και εργασιακών δικαιωμάτων, ενώ επωφελούνται και από σημαντικές κρατικές επιδοτήσεις. Με αυτά ως κύρια πλεονεκτήματα, αγοράζουν κυρίως το χαμηλής ποιότητας σκραπ (και σε μεγάλες ποσότητες), δημιουργώντας ανταγωνιστικά προϊόντα τα οποία επανεξάγουν στην Ε.Ε. «Από την επιβολή των δασμών 50% για προϊόντα αλουμινίου στις ΗΠΑ, εξαιρείται το σκραπ αλουμινίου, γεγονός που διεύρυνε την εξαγωγή του στις ΗΠΑ, δημιουργώντας ακόμα μεγαλύτερα προβλήματα στην Ευρωπαϊκή βιομηχανία. Όλα αυτά οδηγούν σε στρεβλώσεις του ανταγωνισμού και θέτουν τους Ευρωπαίους ανακυκλωτές σε μειονεκτική θέση», εξηγεί ο κ. Μεντζελόπουλος.
Νέα δεδομένα στον κλάδο αλουμινίου λόγω πολέμου
Ταυτόχρονα η κρίση στη Μέση Ανατολή εντείνει το θέμα της ενέργειας και φέρνει νέα δεδομένα στην αγορά και στον κλάδο αλουμινίου που αφορούν την εκτίναξη των τιμών της Α’ ύλης αλλά και τα προβλήματα στην εφοδιαστική αλυσίδα.
Το παγκόσμιο έλλειμμα αλουμινίου αναμένεται να διευρυνθεί στα 1,4 εκατομμύρια τόνους το 2026, το υψηλότερο επίπεδο από το 2019. Η αναταραχή στην περιοχή του Κόλπου, σε συνδυασμό με τις επιθέσεις, έχει οδηγήσει σε αύξηση της τιμής του αλουμινίου, η οποία επηρεάζει αντίστοιχα όλη την εφοδιαστική αλυσίδα. Λόγω των επιθέσεων, εταιρείες όπως η EGA των ΗΑΕ εκτρέπουν φορτία μέσω Ομάν για να αποφύγουν τον Πορθμό του Ορμούζ, κάτι που φυσικά δεν μπορεί να υποκαταστήσει τη θαλάσσια μεταφορά και έχει ήδη δημιουργήσει σημαντικές ελλείψεις.
Σύμφωνα με τον κ. Μεντζελόπουλο, η παραγωγή αλουμινίου στις χώρες του Κόλπου αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους πυλώνες της παγκόσμιας αγοράς, με την περιοχή να αποτελεί έναν από τους κύριους παραγωγούς και εξαγωγείς παγκοσμίως, λόγω του χαμηλού ενεργειακού κόστους. Οι περισσότεροι παραγωγοί αλουμινίου του Κόλπου, οι οποίοι αντιπροσωπεύουν περίπου το 9% της παγκόσμιας προσφοράς, έχουν διακόψει τις παραδόσεις στις παγκόσμιες αγορές μέσω των συνήθων διαύλων τους από τότε που ξεκίνησε ο πόλεμος ΗΠΑ-Ισραήλ στο Ιράν λόγω του κλεισίματος του Στενού του Ορμούζ. Το ποσοστό αυτό, χωρίς τη συμμετοχή της Κίνας η οποία έχει το 60% της παγκόσμιας παραγωγής, διαμορφώνεται σε περίπου 23%, γεγονός που αντικατοπτρίζει πολύ καλύτερα την κρισιμότητα της κατάστασης. Οι κύριες δυνάμεις είναι η Emirates Global Aluminium (EGA) στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και η Aluminium Bahrain (ALBA) στο Μπαχρέιν.
Οι εταιρείες αυτές είναι από τις μεγαλύτερες εταιρείες παραγωγής αλουμινίου παγκοσμίως. Η EGA είναι ο μεγαλύτερος παραγωγός μετάλλου στη Μέση Ανατολή και η Alba διαχειρίζεται το μεγαλύτερο χυτήριο ενός μόνο χώρου στον κόσμο. Πύραυλοι και drones έχουν πλήξει τις εγκαταστάσεις της ALBA και της EGA, προκαλώντας σημαντικές ζημιές, οι οποίες αξιολογούνται και σίγουρα διευρύνουν περαιτέρω το πρόβλημα που έχει δημιουργηθεί από την έναρξη του πολέμου. Η ALBA είχε ήδη μειώσει τη δυναμικότητά της κατά 19% λόγω προβλημάτων στον εφοδιασμό και στις θαλάσσιες μεταφορές μέσω του Στενού του Ορμούζ και αντίστοιχα η EGA. Τα πλήγματα έχουν θέσει «εκτός» σημαντικό μέρος της παραγωγής, δημιουργώντας κινδύνους για την παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα και την παγκόσμια οικονομία.
Όπως τονίζει ο κ. Μεντζελόπουλος, «δεν έχουμε πλέον την πολυτέλεια της αναμονής να ωριμάσουν οι διαβουλεύσεις, να δημιουργηθεί το πλαίσιο και να ψηφιστεί σε ένα κύκλο που διαρκεί 3-4 χρόνια. Απλά δεν θα είμαστε όλοι εδώ».
