Μαδούρο: Ο οδηγός λεωφορείου που έγινε εκλεκτός του Τσάβες

Ο Νικολάς Μαδούρο δεν κυβερνά πια τη Βενεζουέλα. Συνελήφθη από αμερικανικές δυνάμεις, στο πλαίσιο πρωτοφανούς στρατιωτικής επιχείρησης στο Καράκας, και μεταφέρθηκε εκτός Βενεζουέλας.

Ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, σύμφωνα με Ρεπουμπλικανό γερουσιαστή, επιβεβαίωσε ότι ο Μαδούρο θα δικαστεί στις ΗΠΑ.

Η κυβέρνηση της Βενεζουέλας δηλώνει ότι αγνοεί την τύχη τόσο του Μαδούρο όσο και της συζύγου του, Σίλια Φλόρες, ζητώντας «άμεση απόδειξη ζωής», ενώ καταγγέλλει «στρατιωτική επίθεση» που προκάλεσε θύματα σε αξιωματούχους, στρατιωτικούς και πολίτες.

Αν επιβεβαιωθούν πλήρως οι αμερικανικοί ισχυρισμοί, πρόκειται για γεγονός χωρίς προηγούμενο στη σύγχρονη Λατινική Αμερική. Η μόνη συγκρίσιμη περίπτωση είναι η σύλληψη του Παναμέζου δικτάτορα Μανουέλ Νοριέγκα το 1989 – έπειτα, όμως, από κανονικό πόλεμο. Στην περίπτωση Μαδούρο, μιλάμε για μία χειρουργικής ακρίβειας επιχείρηση εκδίωξης εν ενεργεία προέδρου από την πρωτεύουσά του.

Ο άνθρωπος που διάλεξε ο Τσάβες

Ο Μαδούρο δεν ήταν ποτέ ο φυσικός διάδοχος. Πρώην οδηγός λεωφορείου και συνδικαλιστής, χωρίς τη χαρισματική σχέση του Ούγκο Τσάβες με τις λαϊκές μάζες, βρέθηκε στην κορυφή επειδή τον επέλεξε ρητά ο ίδιος ο Τσάβες, λίγο πριν φύγει από τη ζωή τον Δεκέμβριο του 2012.

Η «ευλογία» αυτή έλυσε τις εσωτερικές συγκρούσεις στο chavismo και του έδωσε την απόλυτη πολιτική νομιμοποίηση. Όχι όμως και την κοινωνική.

Η πρώτη του νίκη, τον Απρίλιο του 2013, ήταν οριακή και αμφισβητήθηκε από την αντιπολίτευση. Από εκεί και πέρα, σχεδόν κάθε εκλογική διαδικασία στη Βενεζουέλα συνοδεύτηκε από καταγγελίες νοθείας, διεθνή μη αναγνώριση και κύματα διαδηλώσεων.

Όταν το κοινοβούλιο πέρασε στην αντιπολίτευση το 2015, ο Μαδούρο το παρέκαμψε, στήνοντας νέους θεσμούς και μεταφέροντας την πραγματική εξουσία αλλού. Το μοντέλο ήταν σαφές:
εκλογές → αμφισβήτηση → καταστολή → αναδιάταξη εξουσίας.

12 χρόνια… επιβίωσης και οικονομική κατάρρευση

Η δωδεκαετής παραμονή του Μαδούρο στην εξουσία δεν υπήρξε ποτέ περίοδος πολιτικής σταθερότητας· υπήρξε μια συνεχής άσκηση επιβίωσης. Από την πρώτη κιόλας μέρα, κυβερνούσε χωρίς το κεφάλαιο εμπιστοσύνης που είχε ο προκάτοχός του. Δεν διέθετε το χαρισματικό βάθος του Τσάβες ούτε τη σχεδόν μυθική σχέση του με τα λαϊκά στρώματα.

Αντί γι’ αυτό, οικοδόμησε την εξουσία του πάνω σε έναν συνδυασμό θεσμικού ελέγχου, καταστολής και προσεκτικής αναδιανομής ισχύος στο εσωτερικό του καθεστώτος.

Η εκλογική αμφισβήτηση έγινε το μόνιμο φόντο της διακυβέρνησής του. Από το 2013 και μετά, κάθε εκλογική διαδικασία –προεδρική, βουλευτική ή συνταγματική– άφηνε πίσω της ανοιχτά ερωτήματα νομιμοποίησης, τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό. Όταν η αντιπολίτευση κατέκτησε την Εθνοσυνέλευση το 2015, το καθεστώς απάντησε όχι με συνύπαρξη, αλλά με παράκαμψη των θεσμών: ανώτατα δικαστήρια, συντακτικές συνελεύσεις και διοικητικές πράξεις απογύμνωσαν το κοινοβούλιο από ουσιαστικές αρμοδιότητες.

Παράλληλα, η πολιτική διαμαρτυρία αντιμετωπίστηκε ως ζήτημα ασφάλειας. Κύματα κοινωνικών εξεγέρσεων, ιδίως μετά το 2014 και το 2017, απαντήθηκαν με συλλήψεις, στρατιωτικοποίηση της δημόσιας ζωής και τη δράση παρακρατικών ομάδων.

Οι εκθέσεις διεθνών οργανισμών κατέγραψαν ένα μοτίβο που επαναλαμβανόταν: χρήση υπερβολικής βίας, ποινικοποίηση της αντιπολίτευσης, φίμωση των ανεξάρτητων φωνών.

Στο οικονομικό πεδίο, η κατάρρευση λειτούργησε παραδόξως ως παράγοντας πολιτικής αδράνειας. Η φτώχεια, η υπερπληθωριστική κρίση και η αποδόμηση του παραγωγικού ιστού αποδυνάμωσαν την κοινωνική συνοχή και ενίσχυσαν την εξάρτηση μεγάλων τμημάτων του πληθυσμού από το κράτος.

Την ίδια στιγμή, η μαζική έξοδος εκατομμυρίων Βενεζουελάνων αφαίρεσε από το εσωτερικό της χώρας ένα κρίσιμο δυναμικό κοινωνικής πίεσης.

Σε διεθνές επίπεδο, ο Μαδούρο μετέτρεψε την απομόνωση σε αφήγημα. Οι κυρώσεις, οι καταγγελίες και η διπλωματική πίεση εντάχθηκαν σε έναν μόνιμο λόγο «πολιορκίας», ο οποίος συσπείρωσε τον σκληρό πυρήνα του καθεστώτος και νομιμοποίησε, στα μάτια των υποστηρικτών του, την αυταρχική διακυβέρνηση.

Έτσι, τα δώδεκα χρόνια εξουσίας του δεν χαρακτηρίζονται από διακυβέρνηση με κοινωνική συναίνεση, αλλά από μια αδιάκοπη διαχείριση κρίσεων, όπου κάθε πρόβλεψη κατάρρευσης διαψευδόταν — μέχρι τη στιγμή που η εξουσία του δεν αμφισβητήθηκε πλέον πολιτικά, αλλά στρατιωτικά.

Η σύλληψη και το αμερικανικό κατηγορητήριο

Οι ΗΠΑ είχαν εδώ και χρόνια μετατρέψει τον Μαδούρο από πολιτικό αντίπαλο σε ποινικό στόχο.
Από το 2020, αντιμετωπίζει κατηγορίες για ναρκο-τρομοκρατία, διακίνηση κοκαΐνης και ηγετικό ρόλο στο αποκαλούμενο «Cartel de los Soles».

Η αμοιβή για πληροφορίες που θα οδηγούσαν στη σύλληψή του είχε φτάσει τα 50 εκατ. δολάρια.

Η επιχείρηση στο Καράκας φαίνεται ότι υλοποίησε, με στρατιωτικά μέσα, αυτό που επί χρόνια επιχειρούνταν νομικά και πολιτικά.

EPA/MIGUEL GUTIERREZΘα δικαστεί πράγματι στις ΗΠΑ;

Το κρίσιμο ερώτημα τώρα είναι τι ακολουθεί.

Νομικά, οι αμερικανικές αρχές δηλώνουν έτοιμες να τον οδηγήσουν ενώπιον ομοσπονδιακού δικαστηρίου στη Νέα Υόρκη. Πολιτικά, όμως, η υπόθεση είναι εξαιρετικά σύνθετη: πρόκειται για πρώην εν ενεργεία αρχηγό κράτους, συλληφθέντα μέσω στρατιωτικής επιχείρησης σε ξένη χώρα.

Αν η δίκη προχωρήσει, θα είναι η πιο ηχηρή ποινική υπόθεση κατά Λατινοαμερικανού ηγέτη εδώ και δεκαετίες. Αν όχι, η σύλληψη θα μείνει ως ιστορικό προηγούμενο ωμής ισχύος στη διεθνή πολιτική.

Σε κάθε περίπτωση, ένα πράγμα είναι πλέον βέβαιο: Ο άνθρωπος που για 12 χρόνια επέζησε όλων των προβλέψεων έπεσε – όχι από την κάλπη, αλλά από μια επιχείρηση που αλλάζει τα δεδομένα στην περιοχή.