Με ποιο Ιράν διαπραγματεύεται ο Τραμπ;
Την ώρα που η Ουάσιγκτον δηλώνει έτοιμη για νέο γύρο συνομιλιών, το βασικό ερώτημα δεν είναι μόνο τι θέλει η Τεχεράνη – αλλά ποιος ακριβώς αποφασίζει για αυτό.
Το ρεπορτάζ του Economist αποτυπώνει ένα Ιράν διχασμένο, με ανταγωνιστικά κέντρα εξουσίας που στέλνουν αντικρουόμενα μηνύματα και καθιστούν εξαιρετικά αβέβαιη οποιαδήποτε συμφωνία.
Η εικόνα των τελευταίων ημερών είναι χαρακτηριστική: την ίδια ημέρα που ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί ανακοίνωνε το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, μέσα ενημέρωσης που συνδέονται με τους Φρουρούς της Επανάστασης τον επέκριναν, ενώ την επομένη στρατιωτικός εκπρόσωπος δήλωνε ότι τα Στενά έκλεισαν ξανά. Πλοία δέχονταν πυρά και ο Τραμπ επανερχόταν με απειλές για πλήγματα σε ιρανικές υποδομές. Η ιρανική κωλοτούμπα αυτή – μέσα σε 24 ώρες – ήταν αποκαλυπτική του ρήγματος που έχει ανοίξει μέσα στο ιρανικό καθεστώς.
Ένα καθεστώς χωρίς απόλυτο κέντρο
Για πρώτη φορά μετά από δεκαετίες, το Ιράν βρίσκεται χωρίς ισχυρό ανώτατο ηγέτη, μετά την εξόντωση του Αλί Χαμενεΐ. Ο διάδοχός του, Μοτζταμπά Χαμενεΐ, εμφανίζεται αδύναμος να επιβληθεί, ενώ οι πολεμικές απώλειες έχουν αποδυναμώσει τα παραδοσιακά κέντρα εξουσίας.
Τυπικά, η εξουσία ανήκει στο Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας, με τον πρόεδρο, τον πρόεδρο της Βουλής και τους επικεφαλής των υπηρεσιών ασφαλείας. Στην πράξη όμως, η συνοχή δείχνει να διαλύεται, σημειώνει ο Economist.
Ενδεικτική ήταν η πρώτη συνάντηση στο Ισλαμαμπάντ: μια ασυνήθιστα πολυπληθής ιρανική αποστολή, με περίπου 80 άτομα και δεκάδες «λήπτες αποφάσεων», από έμπειρους διπλωμάτες μέχρι σκληροπυρηνικούς.
Οι συγκρούσεις μεταξύ τους ήταν τόσο έντονες, ώστε οι Πακιστανοί διαμεσολαβητές αναγκάστηκαν να λειτουργούν περισσότερο ως «διαιτητές» παρά ως οικοδεσπότες.
Η βασική σύγκρουση φαίνεται να διαμορφώνεται ανάμεσα σε πραγματιστές και ιδεολόγους. Οι πρώτοι βλέπουν περιθώριο συμβιβασμού με αντάλλαγμα την άρση των κυρώσεων. Οι δεύτεροι θεωρούν τις περιφερειακές συμμαχίες και το πυρηνικό πρόγραμμα πυρήνα της στρατηγικής «αντίστασης».
Οι Φρουροί της Επανάστασης εμφανίζονται ολοένα πιο ισχυροί, με στρατιωτικά μηνύματα να κυριαρχούν στον δημόσιο λόγο και φιλοκαθεστωτικά πλήθη να επιτίθενται σε πιο μετριοπαθείς αξιωματούχους.
Οικονομικά συμφέροντα και παρασκηνιακές ισορροπίες
Το σκηνικό περιπλέκεται ακόμη περισσότερο από τα οικονομικά δίκτυα που έχουν αναπτυχθεί γύρω από τις κυρώσεις, με ομάδες εντός του καθεστώτος να ωφελούνται από την παράκαμψή τους. Διαφορετικά στρατόπεδα έχουν διαφορετικά συμφέροντα – και διαφορετικές «κόκκινες γραμμές» στις διαπραγματεύσεις.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η προοπτική νέου γύρου συνομιλιών παραμένει θολή. Η Τεχεράνη δεν έχει επιβεβαιώσει καν αν θα συμμετάσχει, παρά τις ανακοινώσεις της Ουάσιγκτον.
Ακόμη όμως κι αν οι συνομιλίες ξεκινήσουν, το βασικό πρόβλημα παραμένει: οι Αμερικανοί ενδέχεται να βρεθούν απέναντι όχι σε ένα ενιαίο κράτος, αλλά σε ένα σύστημα εξουσίας με πολλαπλές φωνές – και χωρίς εγγύηση ότι οποιαδήποτε συμφωνία θα μπορέσει να αντέξει στον χρόνο. Και είναι ένα πρόβλημα που οι ίδιοι δημιούργησαν ανάβοντας το πράσινο φως στο Ισραήλ για την εξόντωση Χαμενεΐ, Λαριτζανί και άλλων ηγετικών στελεχών.
