Ένα μήνυμα φτάνει στο κινητό. Ένα παραπεμπτικό εκδίδεται. Μια προληπτική εξέταση πραγματοποιείται. Και τότε εντοπίζεται ένα ύποπτο ή παθολογικό εύρημα. Τι συμβαίνει την επόμενη ημέρα;
Ποιος εξασφαλίζει ότι ο πολίτης θα εξεταστεί από τον κατάλληλο γιατρό στον κλινικά αναγκαίο χρόνο; Ποιος παρακολουθεί εάν ολοκληρώθηκε η διαγνωστική διερεύνηση και ποιος αναλαμβάνει να τον οδηγήσει, όταν απαιτείται, στη θεραπεία; Στην πράξη, η ευθύνη μεταφέρεται συχνά στον ίδιο και στην
οικογένειά του, ακριβώς τη στιγμή του φόβου και της αβεβαιότητας.
Το κράτος που κάλεσε τον πολίτη να εξεταστεί δεν μπορεί να αποσύρεται τη στιγμή που εκείνος το χρειάζεται περισσότερο.
Τα οργανωμένα προγράμματα προσυμπτωματικού ελέγχου αποτέλεσαν ουσιαστικό βήμα για τη δημόσια Υγεία. Μέχρι τις αρχές του 2026 περισσότεροι από 5,2 εκατομμύρια πολίτες είχαν πραγματοποιήσει δωρεάν εξετάσεις, ενώ σχεδόν 178.000 είχαν εντοπίσει κάποιο εύρημα σχετικό με σοβαρά νοσήματα.
Οι αριθμοί είναι σημαντικοί, αλλά δεν αρκούν. Επιστημονικά, ο προσυμπτωματικός έλεγχος δεν αποτελεί διάγνωση. Είναι το πρώτο στάδιο μιας αλληλουχίας που περιλαμβάνει αξιολόγηση του ευρήματος, διαγνωστική επιβεβαίωση και, όπου χρειάζεται, έγκαιρη θεραπεία. Εάν η αλυσίδα διακοπεί, η εξέταση έγινε, αλλά ο υγειονομικός σκοπός δεν ολοκληρώθηκε.
Η καταμέτρηση των SMS και των παραπεμπτικών είναι διοικητικά εύκολη. Επιστημονικά, όμως, είναι ανεπαρκής.
Το κρίσιμο στοιχείο είναι πόσοι πολίτες με ύποπτο εύρημα έφτασαν εγκαίρως στην οριστική διάγνωση, πόσοι ξεκίνησαν θεραπεία και πόσοι χάθηκαν στη διαδρομή. Το ζήτημα είναι και βαθιά κοινωνικό: ο ΟΟΣΑ καταγράφει ότι το 2024 το 12,1% του πληθυσμού στην Ελλάδα δήλωσε ανεκπλήρωτες ανάγκες ιατρικής φροντίδας, έναντι 3,4% κατά μέσο όρο στις συγκρινόμενες χώρες. Ένα παραπεμπτικό, επομένως, δεν ισοδυναμεί με πραγματική πρόσβαση.
Η πρόληψη κρίνεται και από το εάν το σύστημα διαθέτει τη διαγνωστική και θεραπευτική δυναμικότητα να διαχειριστεί εγκαίρως όσα εντοπίζει. Διαφορετικά, δημιουργούμε μια νέα ουρά αναμονής μετά το θετικό αποτέλεσμα: ανιχνεύουμε περισσότερους ανθρώπους χωρίς να εξασφαλίζουμε ότι θα φτάσουν στο επόμενο στάδιο.
Αυτό δεν είναι ολοκληρωμένη πρόληψη. Είναι ανίχνευση χωρίς εγγυημένη συνέχεια.
Γι’ αυτό πρέπει να θεσπιστεί μια Εθνική Εγγύηση Ολοκληρωμένης Διαδρομής Πρόληψης, Διάγνωσης και Έγκαιρης Θεραπευτικής Αντιμετώπισης. Κάθε ύποπτο ή παθολογικό εύρημα από οργανωμένο πρόγραμμα προσυμπτωματικού ελέγχου πρέπει να ενεργοποιεί αυτομάτως μια συγκεκριμένη, ψηφιακά καταγεγραμμένη και χρονικά ελεγχόμενη διαδρομή. Ο πολίτης δεν θα λαμβάνει απλώς ακόμη ένα παραπεμπτικό. Θα έχει σαφή ενημέρωση, τον κατάλληλο ειδικό, τις αναγκαίες εξετάσεις, διαθέσιμο ραντεβού και κλινικά τεκμηριωμένο χρονικό στόχο.
Η διαδρομή θα παραμένει ανοικτή στον Εθνικό Ηλεκτρονικό Φάκελο Υγείας μέχρι να αποκλειστεί η νόσος, να ολοκληρωθεί η διάγνωση ή να ξεκινήσει η απαιτούμενη θεραπεία. Όχι ως μηχανισμός επιτήρησης του πολίτη, αλλά ως μηχανισμός ευθύνης του συστήματος. Για τους πιο ευάλωτους θα ενεργοποιείται υποστήριξη μέσω της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας.
Η τεχνολογία υπάρχει. Αυτό που λείπει είναι η ενιαία κλινική και θεσμική ευθύνη. Και η επιτυχία πρέπει να μετριέται όχι μόνο με εξετάσεις, αλλά με τον χρόνο μέχρι τη διάγνωση και τη θεραπεία, τα περιστατικά που χάθηκαν και τις ανισότητες μεταξύ περιφερειών και κοινωνικών ομάδων.
Η πρόταση συνοψίζεται στη μετάβαση «Από το ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ στο ΘΕΡΑΠΕΥΩ». Δεν ακυρώνει όσα δημιουργήθηκαν. Τα ολοκληρώνει, μετατρέποντας την αποσπασματική εξέταση σε συνεχή δημόσια ευθύνη.
Ως γιατρός, δεν μπορώ να θεωρήσω επιτυχημένη μια πολιτική πρόληψης μόνο επειδή εντόπισε ένα ύποπτο εύρημα. Επιτυχία υπάρχει όταν ο άνθρωπος φτάσει εγκαίρως στη διάγνωση και στη θεραπεία που χρειάζεται. Και δεν μπορούμε να αποδεχθούμε ότι η ταχύτητα αυτής της διαδρομής θα εξαρτάται από το εισόδημα, τον τόπο κατοικίας ή τις προσωπικές γνωριμίες.
Κανένας πολίτης μόνος μετά από ένα θετικό εύρημα. Γιατί η πρόληψη δεν ολοκληρώνεται όταν το σύστημα εντοπίσει τον κίνδυνο. Ολοκληρώνεται όταν αναλάβει την ευθύνη να οδηγήσει τον άνθρωπο στη φροντίδα που χρειάζεται.
Η Κυβέλη Μάρδα είναι ιατρός και μέλος του Εθνικού Συμβουλίου της ΕΛΑΣ
