Μετά τις σφαίρες, ο φόβος: Η επόμενη ημέρα στο Ιράν

Οι διαδηλώσεις που είδαμε το τελευταίο διάστημα στο Ιράν ήταν από τις μεγαλύτερες των τελευταίων ετών, παίρνοντας τη μορφή εξέγερσης κατά του καθεστώτος, με τον ο Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ να αντιμετωπίζει τη μεγαλύτερη απειλή για την Ισλαμική Δημοκρατία από την εισβολή στο Ιράκ το 1980.

Η απάντηση των μουλάδων ήταν συντριπτική σκοτώνοντας χιλιάδες διαδηλωτές, αν και ο ακριβής αριθμός των νεκρών παραμένει ασαφής.

Οι διαφωνούντες πίστευαν ότι το καθεστώς ήταν έτοιμο να καταρρεύσει, κάτι που όχι μόνο δεν συνέβη αλλά και η δυσκολία της πτώσης του φαίνεται πως ήταν ένας από τους λόγους που ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έκανε πίσω, τουλάχιστον για την ώρα, μη προχωρώντας σε επίθεση κατά του Ιράν.

Η επιβίωση του καθεστώτος παρά την σαφώς αποδυναμωμένη θέση του, ήδη από το καλοκαίρι όταν δέχθηκε τους ισραηλινούς και αμερικανικούς βομβαρδισμούς, αποδίδεται στις ρίζες και την ανθεκτικότητά του, στην κατακερματισμένη αντιπολίτευση, στην περιορισμένη ξένη παρέμβαση και φυσικά στην αφοσίωση των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης που στάθηκαν κλειδί για την καταστολή των διαμαρτυριών.

Πρόκειται για ένα διαβόητο σώμα το οποίο υπό τον Χαμενεΐ έχει εξελιχθεί σε μια διογκωμένη οικονομική αυτοκρατορία με επιρροή στη δικαστική εξουσία.  Τα πλοκάμια του είναι παντού, από τις τράπεζες και τις κατασκευές μέχρι τη μαύρη αγορά και το λαθρεμπόριο, το οποίο ακμάζει υπό τις δυτικές κυρώσεις, συμπεριλαμβανομένου του αλκοόλ και των ναρκωτικών, και πιο πρόσφατα, των κρυπτονομισμάτων.

Στο εξωτερικό, οι Φρουροί της Επανάστασης έχουν αναλάβει την «προβολή ισχύος», καλλιεργώντας ένα δίκτυο συμμαχικών δυνάμεων στη Γάζα, τον Λίβανο, το Ιράκ και την Υεμένη, ενώ παράλληλα ανέλαβε τη διοίκηση του προγράμματος βαλλιστικών πυραύλων της χώρας. Έχουν αναλάβει επίσης την ευθύνη για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα, το οποίο προκάλεσε την επιβολή κυρώσεων και την οικονομική κρίση που έβγαλε στους δρόμους τουε Ιρανούς.

Βέβαια, όπως ο Χαμενεΐ έχει αποδυναμωθεί από τις διαμαρτυρίες, οι Φρουροί της Επανάστασης έχουν αποδυναμωθεί από τις ισραηλινές και αμερικανικές επιδρομές του περασμένου καλοκαιριού που είχαν ως αποτέλεσμα τον θάνατο πολλών μελών της ηγεσίας τους.

Και η ιστορία τους με τον Χαμενεΐ είναι άρρηκτα συνδεδεμένη. «Το Σώμα των Φρουρών της Επανάστασης είναι μέρος του βαθέος κράτους στο Ιράν και είναι σημαντικά συγχρονισμένοι», σχολιάζει η Sanam Vakil, ειδικός σε θέματα Ιράν στο Chatham House. «Έχουν αυξηθεί σε δύναμη και επιρροή με την ευλογία του Χαμενεΐ, έχουν λάβει μέρος στην πολιτική ζωή και έχουν μεγαλύτερη επιρροή. Έχουν μεγαλώσει μαζί, αν θέλετε».

Η καταστολή των διαδηλώσεων

Το καθεστώς άφησε τις διαμαρτυρίες να πραγματοποιούνται για λίγες μέρες προτού απαντήσει βίαια, αρχικά χρησιμοποιώντας τις τακτικές δυνάμεις ασφαλείας, κυρίως την αστυνομία.

Αλλά μέχρι τις 3 Ιανουαρίου, είδαμε μια αλλαγή στη ρητορική και τη στάση του καθεστώτος: Ο Χαμενεΐ δήλωσε ότι οι «ταραξίες» πρέπει να «μπουν στη θέση τους», ενώ μέλη που συνδέονταν με το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης δήλωναν ότι η «ανοχή» είχε τελειώσει και το κράτος δεν θα «υποχωρούσε στον εχθρό» – ένα σαφές σημείο καμπής στην καταστολή.

Στις 8 Ιανουαρίου, οι ιρανικές αρχές επέβαλαν πλήρες μπλακ άουτ στο διαδίκτυο και τις τηλεπικοινωνίες και κλιμακώθηκαν οι δολοφονίες διαδηλωτών στο «σκοτάδι».

Μέσα σε ένα Σαββατοκύριακο, οι Φρουροί της Επανάστασης ξεχύθηκαν σε όλη τη χώρα, μαζί με τις δυνάμεις της Μπασίτζ, πυροβολώντας και συλλαμβάνοντας χιλιάδες διαδηλωτές. Μετά την καταστολή των διαδηλώσεων, και τουλάχιστον προς το παρόν, περιπολούν «οργώνοντας» όλες τις πόλεις του Ιράν.

Μετά τις σφαίρες, ο φόβος

Η γενική τάση που βλέπουμε είναι ότι γίνεται προσπάθεια να καλλιεργηθεί ο φόβος στους πολίτες, μετατρέποντας παράλληλα το πένθος σε όπλο καθώς δεν επιτρέπεται στις οικογένειες να παραλαμβάνουν τις σορούς των αγαπημένων τους προσώπων από τα νεκροτομεία ή να τους κηδέψουν. Αξιοσημείωτο είναι επίσης ότι υπάρχουν αναφορές ότι ζητείται υψηλό οικονομικό τίμημα από τις ιρανικές αρχές για να τις παραδώσουν τις σορούς για ταφή. 

Μέσα σε αυτό το κλίμα, ο φόβος δεν αποτρέπει απλώς τις διαμαρτυρίες. Ταυτόχρονα απομονώνει τον έναν από τον άλλον και κάνει τη συμμετοχή σε διαδηλώσεις να μοιάζει με παγίδα που ενέχει συνέπειες που επηρεάζουν το περιβάλλον του κάθε ατόμου.

Την ίδια ώρα πάντως, οι Ιρανοί θα μπορούσαν να ξαναβγούν στους δρόμους, κατά τους αναλυτές του Ινστιτούτου για τη Μελέτη του Πολέμου (ISW), για τρεις λόγους:

1. Δεν είναι βιώσιμη η μεγάλη κινητοποίηση των δυνάμεων ασφαλείας που χρησιμοποιήθηκαν για την καταστολή των διαμαρτυριών
2. Θεωρείται δύσκολο να αντιμετωπιστούν οι οικονομικοί λόγοι που έβγαλαν αρχικά τους Ιρανούς στους δρόμους
3. Οι Ιρανοί αξιωματούχοι φέρονται να βγάζουν στο εξωτερικό τα χρήματά τους, γεγονός που- εκτός του ότι επιδεινώνει την κρίση ρευστότητας- υποδηλώνει την έλλειψη εμπιστοσύνης στο τραπεζικό σύστημα και την ανησυχία για το μέλλον του καθεστώτος

Η επόμενη μέρα

Με βάση όλα αυτά είναι εύλογο το εξής ερώτημα: πώς διαμορφώνεται η επόμενη μέρα στο Ιράν;

Η αντιπολίτευση μπορεί να ελπίζει ότι έρχεται το τέλος του καθεστώτος, ωστόσο, υπάρχουν διάφοροι λόγοι για τους οποίους θα μπορούσε να επιβιώσει και από αυτή την κρίση.

Το Foreign Policy συγκεντρώνει τα στοιχεία που καθορίζουν την κατάσταση στο Ιράν αυτή τη στιγμή:

• Η Ισλαμική Δημοκρατία φαίνεται συνεκτική και ενωμένη υπό την ηγεσία του Χαμενεΐ, αν και υπάρχουν φήμες για διαφωνίες και κλίμα δυσαρέσκειας εναντίον του ανώτατου ηγέτη εντός των τάξεων του καθεστώτος.
• Ενώ η πλειοψηφία των Ιρανών απεχθάνεται το καθεστώς, οι μουλάδες εξακολουθούν να έχουν μια σημαντική βάση υποστήριξης ενώ παράλληλα διοικούν εκατοντάδες χιλιάδες ένοπλους υποστηρικτές.
• Πολλά τμήματα της ιρανικής κοινωνίας που ανησυχούν για την αστάθεια και το χάος, όπως οι ολιγάρχες και οι εύποροι, έχουν αποφασίσει να μην αντιταχθούν στο καθεστώς.
• Αν και έχει πληγεί, το καθεστώς θα μπορούσε να επιβιώσει μέσα σε ένα αποδυναμωμένο κράτος, και η εξέγερση θα μπορούσε ακόμη και να μετατραπεί σε ένοπλο εμφύλιο πόλεμο, ειδικά δεδομένου του αριθμού των Ιρανών που σφαγιάστηκαν από τους Φρουρούς της Επανάστασης.
• Ο κατακερματισμός της ιρανικής αντιπολίτευσης έχει επίσης λειτουργήσει θετικά για το καθεστώς. Ο εξόριστος γιος του ανατραπέντος σάχη του Ιράν, Ρεζά Παχλεβί, μπορεί να έχει αναδειχθεί ως ηγέτης της αντιπολίτευσης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αλλά η πραγματικότητα είναι διαφορετική στην πράξη. Το Ιράν είναι ένα ποικιλόμορφο έθνος 92 εκατομμυρίων ανθρώπων και, ενώ ο Παχλεβί έχει μια αξιοσημείωτη βάση υποστήριξης στο Ιράν, σε καμία περίπτωση δεν έχει την υποστήριξη της πλειοψηφίας των Ιρανών εντός ή εκτός Ιράν. Ο Παχλεβί έχει επίσης αποδείξει ότι είναι ένας  διχαστικός ηγέτης που μάχεται από την ασφάλεια της εξορίας και δεν θεωρείται ικανός να επιτύχει την ενότητα.

Πάντως, κατά τους αναλυτές του Foreign Policy η αμερικανική κυβέρνηση μπορεί να διαδραματίσει κρίσιμο ρόλο στο Ιράν, παρεμποδίζοντας την ικανότητα του καθεστώτος να μπλοκάρει το διαδίκτυο, κάτι που μπορεί να γίνει μέσω κυβερνοεπιθέσεων.

Σε κάθε περίπτωση ανοιχτό- αν και πιο μακρινό- φαίνεται να μένει επίσης το ενδεχόμενο αμερικανικής επίθεσης από τις ΗΠΑ. Τις προηγούμενες εβδομάδες, ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ απείλησε επανειλημμένα με πλήγματα εάν η Τεχεράνη συνέχιζε τη βία. Την Πέμπτη, ωστόσο, άφησε να εννοηθεί ότι οι δολοφονίες σταμάτησαν – ανοίγοντας παράθυρο αποκλιμάκωσης. Παράλληλα, χώρες του Κόλπου άσκησαν έντονες πιέσεις για αποφυγή στρατιωτικής σύγκρουσης, προειδοποιώντας για σοβαρές επιπτώσεις στην ασφάλεια και την οικονομία της περιοχής.

Διαβάστε ακόμα:

→ Πώς τα φιστίκια της Καλιφόρνια είναι ένας από τους λόγους που οι Ιρανοί βγήκαν στους δρόμους

→ Ιράν: 6 κύματα διαδηλώσεων απέναντι σε μουλάδες με πετρέλαιο και πυρηνικά