Μια ελίτ υπεράνω νόμου και υποψίας

Δημοσιογράφοι και ερευνητές θα χρειαστούν αρκετούς μήνες ακόμη για να «ξεσκονίσουν» κάθε σελίδα των αρχείων Έπστιν. Πιθανόν να προκύψουν νέες ποινικές διαστάσεις ή και αρκετές ακόμη θεωρίες συνωμοσίας. Όμως μία αλήθεια έχει ήδη αναδυθεί, καθαρή και ενοχλητική.

Τα αρχεία που σε καθημερινή βάση βλέπουν το φως της δημοσιότητας δεν φωτίζουν απλώς έναν σκοτεινό κύκλο σχέσεων. Φωτίζουν τον τρόπο με τον οποίο η παγκόσμια ελίτ συναναστρέφεται, αλληλονομιμοποιείται και, συχνά, αυτοπροστατεύεται.

Στο δίκτυο που αποκαλύπτεται εμφανίζονται τραπεζικοί κολοσσοί, τεχνολογικοί γίγαντες, επενδυτικά σχήματα, πολιτικά πρόσωπα, πρώην αρχηγοί κρατών και μέλη βασιλικών οικογενειών. Η εικόνα είναι αυτή ενός ανθρώπου που κινείτο με άνεση σε κύκλους όπου η ισχύς είναι δεδομένη και η πρόσβαση αποτελεί το υπέρτατο προνόμιο.

Δεν σημαίνει ότι κάθε συνάντηση συνιστά συνενοχή. Σημαίνει όμως ότι ένας ήδη καταδικασμένος άνδρας κατάφερε να διατηρεί επί χρόνια την κοινωνική του επιρροή, επειδή είχε κάτι να προσφέρει: διασυνδέσεις, χρηματοδοτικές δυνατότητες, πρόσβαση σε δίκτυα, την υπόσχεση συμμετοχής σε έναν κλειστό κόσμο προνομίων. Σε αυτόν τον κόσμο, τα ιδιωτικά τζετ, τα δείπνα υψηλού κύρους και οι φιλανθρωπικές πρωτοβουλίες λειτουργούν ως διαβατήρια αξιοπιστίας.

Το πιο αποκαλυπτικό στοιχείο δεν είναι οι επιμέρους λεπτομέρειες, αλλά η αίσθηση κανονικότητας που διαπερνά τις σελίδες. Η εξοικείωση. Η άνεση. Η απουσία συναγερμού. Σε μια περίοδο που μεγάλες κοινωνικές ομάδες βίωναν οικονομική ανασφάλεια, κρίσεις και απώλειες, ένα παράλληλο σύμπαν ισχύος λειτουργούσε με τους δικούς του, αυτάρεσκους, κανόνες.

Γι’ αυτό και η υπόθεση ξεπερνά τα όρια ενός σκανδάλου. Αγγίζει τον πυρήνα της θεσμικής εμπιστοσύνης. Όταν οι πολίτες διαπιστώνουν ότι οι ισχυροί μπορούν να κινούνται για χρόνια χωρίς ουσιαστικό έλεγχο, η δυσπιστία προς το πολιτικό, οικονομικό και δικαστικό σύστημα βαθαίνει. Η αίσθηση ατιμωρησίας –ακόμη κι αν τελικά δεν επιβεβαιωθεί για όλους – αρκεί για να διαβρώσει την πίστη στους θεσμούς.

Σε μια περίοδο που η εμπιστοσύνη στους θεσμούς δοκιμάζεται, η ιστορία του Έπστιν λειτουργεί ως ωμός καθρέφτης: η ατιμωρησία δεν είναι ατύχημα. Είναι σύμπτωμα ενός συστήματος που επί χρόνια πίστευε ότι βρίσκεται υπεράνω ελέγχου, νόμου και υποψίας.