Μνημόνιο… παρεξήγησης Ιράν – ΗΠΑ: Η σημασία ακόμη και ενός κόμματος που κανείς δεν πρόσεξε

Στη διεθνή διπλωματία, ακόμη και ένα κόμμα μπορεί να κρίνει τη διαφορά ανάμεσα στην ειρήνη και τον πόλεμο. Η πρόσφατη κατάρρευση της εκεχειρίας στο Στενό του Ορμούζ αποτελεί το πιο τρανταχτό παράδειγμα μιας συμφωνίας, στην οποία οι δύο πλευρές κυριολεκτικά χάθηκαν στη μετάφραση.

Η συνθήκη που υπέγραψαν ο Ντόναλντ Τραμπ και ο Μασούντ Πεζεσκιάν αποδείχθηκε ένα βαθιά ελαττωματικό κείμενο, γεμάτο ασάφειες. Ουάσιγκτον και Τεχεράνη διάβαζαν τις ίδιες σελίδες, αλλά ερμήνευαν εντελώς διαφορετικά τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις τους. Αυτό το μεταφραστικό και νομικό χάος άνοιξε την πόρτα στη χρήση βίας, οδηγώντας τις δύο δυνάμεις σε ένα επικίνδυνο γεωπολιτικό αδιέξοδο που θα μπορούσε να είχε αποφευχθεί με λίγη περισσότερη σχολαστικότητα στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.

Όταν πρόκειται για τέτοιου είδους ειρηνευτικές διευθετήσεις, οι λεπτομέρειες αποκτούν βαρύνουσα σημασία. Σε περιπτώσεις ένοπλης σύγκρουσης, η παντελής έλλειψη εμπιστοσύνης ή καλής θέλησης μεταξύ των αντιμαχόμενων πλευρών αφήνει μηδενικά περιθώρια για σφάλματα. Ακόμη και αν το υπογεγραμμένο κείμενο δεν παρουσιαστεί ποτέ ενώπιον δικαστικού οργάνου, αποτελεί τον μοναδικό τρόπο για να επαληθευτεί επακριβώς το περιεχόμενο της δέσμευσης των μερών.

Τα μεταφραστικά ζητήματα προκαλούν εξ αρχής έντονο προβληματισμό, καθώς ο Πρόεδρος των ΗΠΑ και ο Ιρανός ομόλογός του συνυπέγραψαν τόσο την αγγλική όσο και την ιρανική εκδοχή. Η παρούσα εκτίμηση βασίζεται στο αντίγραφο του αγγλικού εγγράφου που έδωσε στη δημοσιότητα ο Λευκός Οίκος.

Ωστόσο, αν δεν αναφέρεται κάτι διαφορετικό, και τα δύο κείμενα είναι εξίσου επίσημα και έγκυρα. Χωρίς μια προσεκτική σύγκριση των δύο κειμένων από εξειδικευμένο μεταφραστή, είναι αδύνατον να γνωρίζουμε πού διαφέρουν ή πόσο σημαντικές είναι οι τυχόν αποκλίσεις.

Ακόμα και σε μία μόνο γλώσσα, μικρές διαφορές στη διατύπωση, τη δομή ή την αλληλουχία των λέξεων μπορούν δυνητικά να έχουν συνέπειες ζωής ή θανάτου, ενώ η ασάφεια ανοίγει την πόρτα σε διαφωνίες.

Χαρακτηριστικά, στη συμφωνία ΗΠΑ-Ταλιμπάν, οι δεύτεροι υποσχέθηκαν να απελευθερώσουν έως πέντε χιλιάδες κρατούμενους και στη συνέχεια ενέτειναν γρήγορα τις επιθέσεις τους για να συλλάβουν περισσότερους.

Είναι σύνηθες ομάδες ειδικών να συζητούν για μήνες κάθε κόμμα και ερωτηματικό σε ειρηνευτικές συμφωνίες, όπως η Συνολική Ειρηνευτική Συμφωνία 259 σελίδων μεταξύ Σουδάν και Λαϊκού Απελευθερωτικού Κινήματος/Στρατού, που περιλαμβάνει παράρτημα 50 σελίδων για την κατάπαυση του πυρός και την ασφάλεια.

Αυτή η σχολαστικότητα επιβλήθηκε ως απάντηση σε σκληρά μαθήματα του παρελθόντος, τα οποία όμως αγνοήθηκαν κατά τις διαπραγματεύσεις για τη συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν.

Από κάθε άποψη, η διαδικασία οδήγησε σε βαθιά ελαττωματικό κείμενο.

Είναι εξαιρετικά σύντομο —καθώς η επίσημη, υπογεγραμμένη αγγλική έκδοση μόλις που ξεπερνά τις δύο σελίδες— ενώ παραμένει ασαφές, διφορούμενο και συχνά αδιαφανές.

Οι πρώτες κιόλας λέξεις προμηνύουν προβλήματα. Ανεξάρτητα από την ονομασία που επέλεξαν οι δύο πλευρές, η συμφωνία δεν αποτελεί σε καμία περίπτωση μνημόνιο συνεννόησης, το οποίο εξ ορισμού θα ήταν μη δεσμευτικό για τους υπογράφοντες.

Αν και υπάρχουν ορισμένα ξεκάθαρα σημεία, οι ασάφειες και η νεφελώδης ορολογία επεκτείνονται ακόμη και στα πιο κρίσιμα στοιχεία. Παράμετροι που υπό κανονικές συνθήκες θεωρούνται θεμελιώδεις για τέτοιου είδους συνθήκες, όπως οι μηχανισμοί παρακολούθησης και επίλυσης διαφορών, είτε λείπουν εντελώς είτε περιγράφονται τόσο επιφανειακά που σχεδόν απουσιάζουν.

Είναι αδύνατον να γνωρίζουμε με βεβαιότητα τι ακριβώς βρισκόταν στο μυαλό των διαπραγματευτών ή των συμβούλων τους. Φαίνεται, ωστόσο, ότι το Ιράν διαπραγματεύτηκε στοχευμένα μια συγκεκριμένη διατύπωση, η οποία θα του εξασφάλιζε το περιθώριο να ασκήσει διαχειριστικό έλεγχο στο Στενό, προχωρώντας στη συνέχεια στην προσπάθεια να το πράξει.

Το κομβικό απόσπασμα προέρχεται από την παράγραφο 5 της συμφωνίας και αναφέρει επί λέξει: «Η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν θα προβεί σε διευθετήσεις καταβάλλοντας κάθε δυνατή προσπάθεια για την ασφαλή διέλευση εμπορικών πλοίων, χωρίς χρέωση μόνο για 60 ημέρες».

Οι Αμερικανοί διαπραγματευτές και η ηγεσία των ΗΠΑ φάνηκε να αγνοούν αυτές τις λεπτομέρειες, οδηγώντας σε αντικρουόμενες ενέργειες για τον έλεγχο της ναυσιπλοΐας.

Το Ιράν χρησιμοποίησε βία για να εφαρμόσει τους δικούς του κανόνες, θεωρώντας ότι καλύπτεται από τη συμφωνία, ενώ οι ΗΠΑ απάντησαν παραβιάζοντάς την.

Πλέον, και οι δύο πλευρές έχουν εγκαταλείψει τη συνθήκη και ανταλλάσσουν πλήγματα, περιπλέκοντας τη μόνιμη λύση.

Το Ιράν υποστηρίζει ότι δεν παραβίασε τη συμφωνία, καθώς η παράγραφος 4 αναγνωρίζει την πρακτική δυσκολία διέλευσης και η 5 απαιτεί απλώς ρυθμίσεις ασφαλείας, χωρίς αμοιβαία συναίνεση. Η Τεχεράνη επέβαλε άδειες PGSA και εγκεκριμένους διαδρόμους, θεωρώντας τη χρήση βίας κατά παραβατών συμβατή με το κείμενο. Αντίθετα, οι ΗΠΑ μέσω OFAC διατήρησαν κυρώσεις και ο Ντόναλντ Τραμπ αγνόησε την απαγόρευση στρατιωτικών απειλών, καθιστώντας τις αμερικανικές ενέργειες παραβίαση.

Το Ιράν επίσης παρερμήνευσε βασικά στοιχεία του αγγλικού κειμένου. Για παράδειγμα οι διατάξεις για τον Λίβανο δεν δεσμεύουν το Ισραήλ,κάτι που φάνηκε να μην έχει γινει δεκτο από την Τε4χεράνη αν και υπέγραψε το κείμενο.

Η συμφωνία είναι βαθιά ελαττωματική, και συγκρούεται με το διεθνές δίκαιο.

Καμία δύναμη δεν μπορεί να ανοίξει το Ορμούζ χωρίς τη συγκατάθεση του Ιράν, οπότε η λύση θα κριθεί στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Όμως, χωρίς εμπιστοσύνη στην αξία του γραπτού κειμένου, κάθε προσπάθεια για την έναρξη του διαλόγου είναι καταδικασμένη σε τέλμα.

Προτιμώμενη πηγή στην Google

Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.