Νέα παγκόσμια πρωτοβουλία FAO για την αντιμετώπιση διασυνοριακών ζωονόσων

Πρόκειται για το Global Partnership Programme for Transboundary Animal Diseases (GPP-TAD), μια νέα πρωτοβουλία που βασίζεται στην ενεργό συμμετοχή των ίδιων των χωρών. Στόχος είναι η δημιουργία εθνικών πλατφορμών συνεργασίας, όπου θα συμμετέχουν κυβερνήσεις, παραγωγοί, ιδιωτικός τομέας, αγροτικές οργανώσεις, ιδρύματα και χρηματοπιστωτικοί φορείς, προκειμένου να συντονίζουν τις δράσεις πρόληψης και αντιμετώπισης των σημαντικότερων ζωικών ασθενειών.

Κατά τη διάρκεια εκδήλωσης υψηλού επιπέδου, στην οποία συμμετείχαν υπουργοί και κυβερνητικοί εκπρόσωποι από πολλές χώρες, ο Γενικός Διευθυντής του FAO, Qu Dongyu, υπογράμμισε ότι οι διασυνοριακές ζωικές ασθένειες εξακολουθούν να αποτελούν μία από τις σοβαρότερες απειλές για την παγκόσμια επισιτιστική ασφάλεια, τα εισοδήματα των παραγωγών και τη δημόσια υγεία.

Οι ασθένειες εξαπλώνονται ταχύτερα από ποτέ

Ο επικεφαλής του FAO επισήμανε ότι περιστατικά όπως η υψηλής παθογονικότητας γρίπη των πτηνών, ο αφθώδης πυρετός, η αφρικανική πανώλη των χοίρων και η προσβολή από το παράσιτο New World screwworm αποδεικνύουν πως οι ζωικές ασθένειες εξαπλώνονται πλέον με μεγαλύτερη ταχύτητα και σε μεγαλύτερες γεωγραφικές εκτάσεις, προκαλώντας σοβαρές οικονομικές απώλειες και πλήττοντας ιδιαίτερα τις αναπτυσσόμενες χώρες.

Όπως τόνισε, το κόστος της πρόληψης είναι σημαντικά μικρότερο από το κόστος της αντιμετώπισης μιας κρίσης. Ενδεικτικά ανέφερε ότι η πρόσφατη εμφάνιση του ορότυπου SAT1 του αφθώδους πυρετού στην Ασία θα μπορούσε να προκαλέσει ετήσιες απώλειες ύψους περίπου 2 δισ. δολαρίων, σύμφωνα με εκτιμήσεις του FAO.

«Μία Υγεία»: Ολιστική προσέγγιση

Ο Qu Dongyu υπογράμμισε ότι η αντιμετώπιση των ζωικών ασθενειών δεν μπορεί πλέον να περιορίζεται μόνο στις ζωονόσους που μεταδίδονται στον άνθρωπο. Όπως ανέφερε, απαιτείται η πλήρης εφαρμογή της προσέγγισης «One Health» (Μία Υγεία), η οποία συνδέει την υγεία του εδάφους, των φυτών, των ζώων, του ανθρώπου και του περιβάλλοντος σε ένα ενιαίο σύστημα προστασίας.

Ισχυρή διεθνής στήριξη

Yπενθυμίζεται ότι κατά την 44η Σύνοδο της Διάσκεψης του FAO, τον Ιούλιο του 2025, τα κράτη-μέλη αναγνώρισαν τη σημασία της πρόληψης, της έγκαιρης ανίχνευσης και της αποτελεσματικής αντιμετώπισης των διασυνοριακών ζωικών ασθενειών, ζητώντας την ενίσχυση των διαθέσιμων πόρων του Οργανισμού.

Έκτοτε πραγματοποιούνται διαβουλεύσεις με τις χώρες-μέλη, τόσο στις περιφερειακές διασκέψεις όσο και στην έδρα του FAO, με στόχο τη διαμόρφωση ενός νέου μοντέλου χρηματοδότησης και συνεργασίας.

Μέχρι σήμερα, 110 χώρες έχουν αποστείλει επίσημες επιστολές στον Γενικό Διευθυντή του FAO εκφράζοντας την πρόθεσή τους να συμμετάσχουν στο νέο πρόγραμμα, γεγονός που αποτυπώνει τη σημαντική πολιτική και οικονομική στήριξη προς την πρωτοβουλία.

Στην εκδήλωση συμμετείχαν, μεταξύ άλλων, οι υπουργοί Γεωργίας της Ιταλίας, του Καμερούν, της Ιορδανίας, του Μάλι, της Μογγολίας, του Νεπάλ, της Μπουρκίνα Φάσο, της Σερβίας, της Κένυας, της Βραζιλίας, της Ινδονησίας, της Κιργιζίας, της Τόνγκα, των Νήσων Σολομώντα, της Αιγύπτου και της Παπούα Νέας Γουινέας, εκφράζοντας την υποστήριξή τους σε μια πιο συντονισμένη διεθνή αντιμετώπιση των ζωικών ασθενειών.

Νέο μοντέλο συνεργασίας και χρηματοδότησης

Το GPP-TAD φιλοδοξεί να αξιοποιήσει και να ενισχύσει την εμπειρία που έχει αποκτήσει ο FAO μέσα από περισσότερα από 20 χρόνια λειτουργίας του Emergency Centre for Transboundary Animal Diseases (ECTAD).

Σε αντίθεση με το προηγούμενο μοντέλο, το οποίο στηριζόταν κυρίως σε χρηματοδότηση από δωρητές και σε μεμονωμένα έργα, η νέα προσέγγιση εισάγει ένα πιο μόνιμο και πολυδιάστατο σύστημα χρηματοδότησης.

Οι ίδιες οι χώρες θα έχουν πλέον τον πρωταγωνιστικό ρόλο στην εφαρμογή των δράσεων, με τον FAO να παρέχει εξειδικευμένη τεχνική υποστήριξη, προσαρμοσμένη στις ανάγκες κάθε κράτους. Παράλληλα, περιφερειακοί κόμβοι θα συντονίζουν τις διασυνοριακές παρεμβάσεις, εκεί όπου οι ζωικές ασθένειες προκαλούν τις μεγαλύτερες επιπτώσεις.

Μέσω του προγράμματος EMPRES, ο FAO θα συνεχίσει να προσφέρει υπηρεσίες επιδημιολογικής επιτήρησης, συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης, επιστημονικές κατευθυντήριες οδηγίες και υποστήριξη σε περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης.

Πέντε βασικοί άξονες δράσης

Το νέο πρόγραμμα θα εστιάσει σε πέντε βασικούς τομείς:

• πρόληψη και σταδιακό έλεγχο των ζωικών ασθενειών,
• ψηφιακή επιτήρηση, έγκαιρη προειδοποίηση και καινοτομία στην υγεία των ζώων,
• ετοιμότητα και έγκαιρη δράση βάσει εκτίμησης κινδύνου,
• συντονισμένη και ταχεία αντιμετώπιση εκτάκτων αναγκών,
• ενίσχυση της νομοθεσίας, των συνεργασιών και των μοντέλων χρηματοδότησης.

Χρηματοδότηση με βάση την αλληλεγγύη

Κεντρικό στοιχείο της πρωτοβουλίας αποτελεί το νέο χρηματοδοτικό μοντέλο, το οποίο βασίζεται στην αλληλεγγύη. Όλες οι συμμετέχουσες χώρες θα συνεισφέρουν ανάλογα με τις οικονομικές τους δυνατότητες, ενώ το πρόγραμμα θα ενισχύεται και από εθελοντικές εισφορές αναπτυξιακών εταίρων, διεθνών χρηματοπιστωτικών οργανισμών και του ιδιωτικού τομέα.

Σε παγκόσμιο επίπεδο θα συγκροτηθεί Επιτροπή Καθοδήγησης με ισόρροπη εκπροσώπηση όλων των γεωγραφικών περιοχών, καθώς και τεχνική συμβουλευτική ομάδα που θα παρέχει επιστημονική εποπτεία και στρατηγική καθοδήγηση.

Κλείνοντας την παρουσίασή του, ο Qu Dongyu χαρακτήρισε το GPP-TAD ως «μια ισχυρή παγκόσμια πλατφόρμα αλληλεγγύης, κοινής ευθύνης και βιώσιμων επενδύσεων» και επανέλαβε ότι «η υγιεινή διατροφή προέρχεται από υγιή εδάφη, υγιή φυτά και υγιή ζώα, μέσα σε ένα υγιές περιβάλλον».