Νεομεσαίωνας 5 χρόνια από την επάνοδο των Ταλιμπάν στην εξουσία

Την 13η Αυγούστου 2021, οι Ταλιμπάν άρχισαν άοπλοι να κάνουν αισθητή την βαθμιαία παρουσία τους στην Καμπούλ, ως προαναγγελία της τελικής πτώσης της αφγανικής πρωτεύουσας στα χέρια τους. Τούτο συνέβη δύο ημέρες αργότερα, στις 15 Αυγούστου.

Η Ισλαμική Δημοκρατία μετονομάσθηκε σε Ισλαμικό Εμιράτο του Αφγανιστάν. Και κάθε όνομα έχει τη σημασία του. Εν προκειμένω, βαρεία. Το Αφγανιστάν, ιστορικά επονομαζόμενο και «νεκροταφείο Αυτοκρατοριών», είδε να προστίθεται ακόμη μια Αυτοκρατορία στα θύματά του

Ανάκτηση της εξουσίας από τους Ταλιμπάν

Λίγους μήνες νωρίτερα, παρά τα μελανά σύννεφα στον ορίζοντα, οι διάφορες τάσεις της αφγανικής εξουσίας εξέφραζαν πάντοτε τη βεβαιότητα ότι οι Ταλιμπάν θα αδυνατούσαν να εκπορθήσουν τις μεγάλες πόλεις της χώρας, ελέγχοντας μόνο τμήματα των επαρχιών. Ο πάνοπλος αφγανικός στρατός και oι δυνάμεις ασφαλείας, με αμερικανική εκπαίδευση και εξοπλισμό, θα αποτελούσαν εγγύηση σταθερότητας. Όμως, τον Αύγουστο 2021 όλοι αυτοί παραδόθηκαν στους Ταλιμπάν, σχεδόν αμαχητί. Οι τελευταίοι, με γνώση των ανθρώπων και του τόπου, αχρήστευσαν όλα τα εις βάρος τους σχέδια.

Η πτώση της Καμπούλ σήμανε το τέλος του «παντοτινού πολέμου», που διήρκεσε 20 χρόνια (2001-2021), με ανθρώπινο κόστος 176.000 ζωές συνολικά και οικονομικό κόστος για τις ΗΠΑ 2,3 τρις. δολάρια.
Η εισβολή Αμερικανών και λοιπών δυτικών συμμάχων στο Αφγανιστάν είχε ως στόχο την εξάλειψη της Αλ Κάϊντα, ως υπεύθυνης για τις χιλιάδες θυμάτων από την  καταστροφή των Διδύμων Πύργων στη Νέα Υόρκη, καθώς και τις άλλες επιθέσεις στις ΗΠΑ.

Η επιχείρηση είχε λάβει (λίγο αργότερα από την έναρξή της) την κάλυψη του Συμβουλίου Ασφαλείας του Ο.Η.Ε. Προσέτι, επρόκειτο για την πρώτη (και μοναδική μέχρι τώρα ) επίκληση του Άρθρου 5 του Βορειοατλαντικού Συμφώνου, και δη από τις ΗΠΑ, στην οποία ανταποκρίθηκαν οι χώρες του ΝΑΤΟ , με σοβαρές ανθρώπινες απώλειες. Σε όλους αυτούς πρέπει τιμή και σεβασμός.

Στις επιχειρήσεις είχε συμμετοχή και η Ελλάς, έως το 2012, με 3.295 στρατιωτικούς, σε 33 αποστολές. Η ελληνική συνεισφορά ήταν στην εκπαίδευση, ιατρική περίθαλψη και ανοικοδόμηση.

Η αναχώρηση των τελευταίων Δυτικών από τον αερολιμένα της Καμπούλ έγινε σε συνθήκες Σαϊγκόν (ανεξίτηλες είναι οι εικόνες ανθρώπων που κρέμονταν από τους τροχούς αεροσκαφών ενώ αυτά απογειώνονταν).

Ο πόλεμος αυτός προκάλεσε και 2,7 εκατομμύρια προσφύγων (τουλάχιστον), που κατέφυγαν αρχικά κυρίως στο Ιράν και στο Πακιστάν. Η συνέχεια είναι γνωστή.

Επιπτώσεις για την αφγανική κοινωνία

Κατά την εικοσαετία 2001-2021, η αφγανική κοινωνία είχε αλλάξει σημαντικά επί τα βελτίω. Οι γυναίκες είχαν πρόσβαση σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης  και συμμετείχαν ενεργά σε σειρά επαγγελμάτων, διαλύοντας τον σκοταδισμό και πλάθοντας ελπίδες για το μέλλον. Εν τούτοις, ούτε οι δυτικές προσπάθειες, αλλά ούτε και οι αφγανικές ηγεσίες (λόγω διαφθοράς σημαντικών μελών τους) κατόρθωσαν να οικοδομήσουν κάτι σταθερό.

Από τον Σεπτέμβριο 2020 έως τον Αύγουστο 2021, διεξήχθησαν στη Ντόχα οι «ενδοαφγανικές συνομιλίες», μεταξύ κυβέρνησης και Ταλιμπάν, υπό αμερικανική αιγίδα. Τότε, κάποιοι ειδικοί, με διαφορετικά κίνητρα έκαστος, εξέφρασαν την άποψη ότι είχαμε να κάνουμε με ένα νέο είδος Ταλιμπάν. Μία νέα γενιά, με καλές σπουδές, γλωσσομαθή και διατεθειμένη να δεχθεί νεωτερισμούς! Οποία πλάνη (τουλάχιστον)!

Η νέα εξουσία  απέδειξε ότι για εκείνη το βέλος του χρόνου δεν κινείται μόνο προς μια κατεύθυνση. Ένα βέλος κινείται προς το μέλλον, εφαρμόζοντας τεχνολογίες αιχμής για να ελέγχει τον λαό. Και ένα δεύτερο, ένας χρόνος ανάδρομος, κινείται προς ένα σκοτεινό παρελθόν, όπου τα ανθρώπινα δικαιώματα είναι άγνωστα και η ανθρώπινη αξιοπρέπεια ανύπαρκτη.

Οι γυναίκες και τα κορίτσια ήταν τα πρώτα θύματα του τυφλού θρησκευτικοφανούς φανατισμού των Ταλιμπάν, τα δόγματα του οποίου κατ’επανάληψη έχουν απορριφθεί από λογίους διδασκάλους του Ισλάμ. Ξεκινώντας από την απαγόρευση πρόσβασης στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση (ούτε κουβέντα να γίνεται για την τριτοβάθμια), το καθεστώς της Καμπούλ εφευρίσκει συνεχώς νέες απαγορεύσεις, ενίοτε διαστροφικές (απαγορεύονται τα ψηλά τακούνια για να μην ερεθίζονται ερωτικά οι άνδρες). Πρόσφατα νομοθετήθηκε ο γάμος κοριτσιών από την ηλικία των 8 ετών, καθώς και η συζυγική βία (!!!). Όπως χαρακτηριστικά έγραψε ο Μοντ, «οι Ταλιμπάν κηρύσσουν την αγνότητα και την ηθική και ταυτόχρονα ορμούν για να γδύσουν τις γυναίκες στις φυλακές».

Όλα αυτά καθιστούν τη ζωή των γυναικών αφόρητη και επικίνδυνη, εφ’όσον λόγω περιορισμού της πρόσβασης στις υπηρεσίες υγείας, η πιο απλή πάθηση μπορεί να αποβεί μοιραία.

Η ζωή όμως και των αγοριών γνωρίζει σοβαρά εμπόδια, διότι η εκπαίδευσή τους περιορίζεται όλο και περισσότερο μόνο σε θρησκευτικά θέματα (όπως τα ερμηνεύουν οι Ταλιμπάν) , παρεμποδίζοντας έτσι την ανέλιξή τους και τις δυνατότητες σοβαρής επιστημονικής κατάρτισής τους, και υποσκάπτοντας το μέλλον ολόκληρης της αφγανικής κοινωνίας.

Περιττεύει βέβαια, να μιλήσουμε για τις λοιπές μειονότητες, πάσης φύσεως, της χώρας, η οποία βυθίζεται σε έναν επικίνδυνο Νεομεσαίωνα.

Αντιμετώπιση από τη διεθνή κοινωνία

Το καθεστώς της Καμπούλ διαιωνίζεται ,  και τίθεται, πλέον το ερώτημα: «τί δέον γενέσθαι»; Ας μη λησμονείται ότι εκτός από την κρισιμότατη γεωπολιτική σημασία του Αφγανιστάν ως πύλης μεταξύ Κεντρικής και Νότιας Ασίας (ο ημέτερος Μέγας Αλέξανδρος διήλθε από εκεί αφήνοντας ίχνη ορατά μέχρι σήμερα), η χώρα έχει και πολύ σημαντικό ορυκτό πλούτο ( χαλκό , σίδηρο, λίθιο, σπάνιες γαίες, πολύτιμους λίθους, φυσικό αέριο και πετρέλαιο).

Οι Ταλιμπάν βρίσκονται σε δεινή οικονομική θέση και ο ορυκτός πλούτος της χώρας, τους προσφέρει έσοδα αλλά και πολιτική επιρροή. Μέχρι τώρα η εξόρυξη των διαφόρων ορυκτών πραγματοποιείται κυρίως από τοπικές ή κινεζικές εταιρείες.

Δεδομένων των ανωτέρω, πολλές χώρες είναι φυσικό να ορέγονται τον αφγανικό πλούτο και επίσης να επιδιώκουν αυξημένη πολιτική επιρροή στην περιοχή. Για τον λόγο αυτό, χρήσιμο είναι να δούμε το επίπεδο σχέσεών τους με το καθεστώς της Καμπούλ:

• Η Ρωσία, γείτων και πρώην κατακτητής, έχει επιλέξει την  αναγνώριση των Ταλιμπάν και έχει αποκαταστήσει διπλωματικές σχέσεις με την Καμπούλ.
• Η Κίνα, γείτων με πάντοτε πραγματιστική προσέγγιση, επιλέγει τις εξορυκτικές δραστηριότητες και την παρεμπόδιση αντικινεζικών κινήσεων στα σύνορά της. Έχει δεχθεί εκπρόσωπο των Ταλιμπάν και συνομιλεί με την Καμπούλ για την παγίωση της περιφερειακής σταθερότητας.
• Το Πακιστάν, γείτων, παλαιότερα είχε προσφέρει κάλυψη στους Ταλιμπάν. Τώρα, μέμφεται την Καμπούλ για δική της στήριξη προς τους Πακιστανούς Ταλιμπάν. Περιορισμένες συρράξεις έχουν επιδεινώσει τις σχέσεις των δυο χωρών  και αναζητούνται λύσεις μέσω επαφών.
• Η Ινδία, γείτων, δεν έχει αναγνωρίσει επίσημα τους Ταλιμπάν. Προκρίνοντας, ωστόσο και αυτή την πραγματιστική προσέγγιση, διατηρεί τον διπλωματικό διάλογο με εκείνους, ώστε να αντισταθμίσει την περιφερειακή επιρροή της Κίνας. Προσέτι, η πρόσφατη διεθνής αναβάθμιση του Πακιστάν, επιτείνει την ανάγκη έντασης της ινδικής παρουσίας στην περιοχή. Συνεργάζεται με το Αφγανιστάν σε θέματα εμπορίου και υποδομών.
• Ιράν, Κατάρ, ΗΑΕ, Τουρκία και κεντροασιατικά κράτη (πλην Τατζικιστάν) έχουν αποδεχθεί αφγανική διπλωματική εκπροσώπηση. Εδικότερα το Κατάρ, η Τουρκία και η Σαουδική Αραβία έχουν υπάρξει και διαπραγματευτές σε θέματα του Αφγανιστάν.
• Τα δυτικά κράτη δεν αναγνωρίζουν το Αφγανιστάν λόγω των σοβαροτάτων παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Αντιμετώπιση από τη Δύση

Σε πρόσφατο άρθρο του, ο Εκόνομιστ έθεσε το ζήτημα με ωμό ρεαλισμό: 1. Οι Ταλιμπάν είναι εδώ και δεν θα πάνε πουθενά. 2. Εάν η Δύση δεν συνεννοηθεί μαζί τους, θα το κάνουν άλλοι (ήδη αυτό συμβαίνει).

• Οι ΗΠΑ διατηρούν οιαδήποτε επικοινωνία σε χαμηλό επίπεδο, κυρίως για θέματα τρομοκρατίας και ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

• Περισσότερο από ό,τιδήποτε άλλο, η Ευρώπη πρέπει να αντιμετωπίσει το  επείγον προσφυγικό/μεταναστευτικό πρόβλημα. Συνεπώς,  σύμφωνα με τον διεθνή Τύπο, πραγματοποίησε στις 23.6.2026 στις Βρυξέλλες συνάντηση υψηλού επιπέδου με αφγανική αντιπροσωπεία, υπό τον εκπρόσωπο του αφγανικού ΥΠΕΞ. (Είχε προηγηθεί συνάντηση στην Καμπούλ τον Ιανουάριο τ.ε.) Από ευρωπαϊκής πλευράς συμμετέσχαν εκπρόσωποι της Ε.Επιτροπής και 15 κράτη-μέλη.

Θέματα των τεχνικών συζητήσεων υπήρξαν από ευρωπαϊκής πλευράς οι επιστροφές στο Αφγανιστάν των ατόμων για τα οποία απορρίφθηκε η αίτηση ασύλου ή των επικινδύνων για τη δημόσια ασφάλεια. Οι Αφγανοί  ζήτησαν την διευκόλυνση προξενικών υπηρεσιών για τους πολίτες τους και την οικοδόμηση αμοιβαίας εμπιστοσύνης. Η Ε.Επιτροπή δήλωσε ότι οι επαφές αυτές πραγματοποιούνται κατόπιν αιτήματος 20 κρατών-μελών, με επιστολή τους από το 2025.

Όπως θα ήταν αναμενόμενο, η συνάντηση αυτή προκάλεσε μεγάλο κύμα διαμαρτυριών, για την επικοινωνία με ένα απάνθρωπο καθεστώς.

Και το εξής ερώτημα τίθεται, ευλόγως, πιστεύω: Πώς είναι δυνατόν κοινωνίες που εξανίστανται για την παραμικρή παραβίαση κάθε ανθρώπινου δικαιώματος, να διαπραγματεύονται την επιστροφή ανθρώπων σε χώρα με τέτοιες συνθήκες; Εκτός ακραίων και αποδεδειγμένων περιπτώσεων, αυτό δεν αποκαλείται υποκρισία; Οι άνεμοι που πνέουν προς μια συγκεκριμένη κατεύθυνση, είναι πλέον τόσο ισχυροί που να κάμπτουν και τις πιο άκαμπτες συνειδήσεις; Ελπίζω, τουλάχιστον, οι συναντήσεις αυτές να χρησιμεύσουν και για τη μεταφορά των καταλλήλων μηνυμάτων προς την άλλη πλευρά, μέσα στο πλαίσιο «οικοδόμησης αμοιβαίας εμπιστοσύνης».

Προτιμώμενη πηγή στην Google

Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.