Νομικές και θεσμικές ανησυχίες με το λεγόμενο «Συμβούλιο Ειρήνης»

Σοβαρές νομικές και θεσμικές ανησυχίες εκφράζει η Ευρωπαϊκή Ένωση σχετικά με το νέο διεθνές εγχείρημα του Ντόναλντ Τραμπ, το λεγόμενο «Συμβούλιο Ειρήνης», σύμφωνα με εσωτερικό έγγραφο της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Εξωτερικής Δράσης (EEAS), που επικαλείται το Euractiv.

Ο Αμερικανός πρόεδρος υπέγραψε την ίδρυση του νέου διακυβερνητικού οργανισμού την περασμένη Πέμπτη στην Ελβετία, παρουσιάζοντάς τον ως ένα νέο φόρουμ επίλυσης διεθνών συγκρούσεων που ίσως αντικαταστήσει τον ΟΗΕ. Ωστόσο, μέχρι στιγμής, η ανταπόκριση από τα κράτη-μέλη της ΕΕ παραμένει περιορισμένη, παρά τα «ναι» κάποιων χωρών, συμπεριλαμβανομένης και της Ελλάδας.

Στο έγγραφο της EEAS, με ημερομηνία 19 Ιανουαρίου, επισημαίνεται ότι «ο καταστατικός χάρτης του Συμβουλίου Ειρήνης εγείρει ανησυχίες σε σχέση με τις δικαιοπολιτικές αρχές της Ευρωπαϊκής Ένωσης».

Ειδικότερα, η ευρωπαϊκή διπλωματική υπηρεσία σημειώνει ότι η προτεινόμενη δομή διακυβέρνησης αποκλίνει σημαντικά από όσα έχουν συμφωνηθεί στο πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών.

Το Συμβούλιο Ειρήνης συνδέεται με το σχέδιο ειρήνης για τη Λωρίδα της Γάζας, το οποίο συμφωνήθηκε μεταξύ Ισραήλ και Χαμάς τον περασμένο Σεπτέμβριο και εγκρίθηκε από το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ. Το σχετικό ψήφισμα του Οργανισμού χαιρέτιζε τη δημιουργία του Συμβουλίου, θέτοντας όμως σαφή όρια ως προς το πεδίο δράσης, την εντολή και τη λειτουργία του.

Οι «υπερεξουσίες» του Τραμπ

Ωστόσο, σύμφωνα με τον τελικό καταστατικό χάρτη, ο Ντόναλντ Τραμπ ορίζεται «ιδρυτικός πρόεδρος» του οργανισμού, με αποκλειστική αρμοδιότητα να διορίσει τον διάδοχό του, καθώς και με δικαίωμα βέτο σε κάθε απόφαση που λαμβάνεται ακόμη και με πλειοψηφία των μελών. Παράλληλα, προβλέπεται η εποπτεία του Συμβουλίου από επταμελές εκτελεστικό όργανο.

Η EEAS εστιάζει ιδιαίτερα στη συγκέντρωση εξουσιών στο πρόσωπο του προέδρου, υπογραμμίζοντας ότι «η αυτονομία της έννομης τάξης της ΕΕ αντιτίθεται σε μια τέτοια συγκέντρωση εξουσιών στα χέρια του προέδρου».

Διχασμένη η Ευρώπη

Οι ανησυχίες αυτές μεταφράστηκαν και σε πολιτικό επίπεδο. Μετά τη σύνοδο των Ευρωπαίων ηγετών στις Βρυξέλλες, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα δήλωσε ότι διατηρεί «σοβαρές αμφιβολίες» για το καταστατικό του Συμβουλίου.

«Μας αιφνιδίασαν οι όροι αναφοράς, καθώς υπερβαίνουν κατά πολύ όσα αναμέναμε με βάση το ψήφισμα του Συμβουλίου Ασφαλείας», ανέφερε ανώτερος αξιωματούχος της ΕΕ, προσθέτοντας ότι «προς το παρόν πρόκειται περισσότερο για πολιτική παρά για καθαρά νομική απόφαση».

Το έγγραφο της EEAS δεν καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η συμμετοχή στο Συμβούλιο παραβιάζει ευθέως το ενωσιακό δίκαιο. Παρ’ όλα αυτά, οι αντιδράσεις μεταξύ των κρατών-μελών είναι έντονες και διχασμένες.

Ποιοι έχουν πει το «ναι»

Αν και πολλοί Ευρωπαίοι ηγέτες έχουν προσκληθεί να συμμετάσχουν, μόνο η Ουγγαρία και η Βουλγαρία έχουν ανταποκριθεί θετικά μέχρι στιγμής. Πρόσκληση έχει λάβει και ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντιμίρ Πούτιν, ενώ η Πολωνία εξετάζει ακόμη τη στάση της. Ο πρωθυπουργός της χώρας, Ντόναλντ Τουσκ, έγραψε χαρακτηριστικά: «Δεν θα αφήσουμε κανέναν να μας εμπαίξει».

Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν έχει επίσης λάβει πρόσκληση, την οποία «εκτίμησε», σύμφωνα με την εκπρόσωπο της Κομισιόν Πάουλα Πίνιο. Ωστόσο, όπως διευκρίνισε, «υπάρχουν ερωτήματα για αρκετές πτυχές του καταστατικού».

Γαλλία και Ηνωμένο Βασίλειο έχουν ήδη απορρίψει τη συμμετοχή τους, ενώ και η Ισπανία αναμένεται να πράξει το ίδιο. Η Ιταλία απέκλεισε προς το παρόν το ενδεχόμενο ένταξης, επικαλούμενη ασυμβατότητα με το Σύνταγμά της. Η Γερμανία, από την πλευρά της, θεωρεί ότι ο ΟΗΕ διαθέτει ήδη επαρκείς μηχανισμούς επίλυσης διεθνών συγκρούσεων, όπως δήλωσε ο υπουργός Εξωτερικών Γιόχαν Βάντεφουλ.

Ο Έλληνας πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης, ανακοίνωσε χτες πριν την Σύνοδο Κορυφής των «27» ότι η Ελλάδα πρόκειται να προσχωρήσει επίσης στο νέο θεσμό του Αμερικανού προέδρου, επισημαίνοντας ωστόσο ότι κάτι τέτοιο θα γίνει μόνο για την επόμενη φάση της ειρηνευτικής διαδικασίας στη Λωρίδα της Γάζας.

Παρότι το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ ενέκρινε τη δημιουργία του Συμβουλίου Ειρήνης, η EEAS καταλήγει στο συμπέρασμα ότι ο τελικός καταστατικός χάρτης «υπερβαίνει κατά πολύ» το πλαίσιο που είχε συμφωνηθεί. Κατά την ευρωπαϊκή διπλωματία, πρόκειται πλέον για έναν αυτόνομο διεθνή οργανισμό, με εντολή, διακυβέρνηση και κατανομή εξουσιών που συνδέονται μόνο χαλαρά με το σχέδιο ειρήνης της Γάζας που είχε την έγκριση του ΟΗΕ.

Με πληροφορίες από Euractiv