Ο χαμένος πολιτισμός που ανατρέπει την ιστορία της Κίνας – Τα μυστηριώδη πρόσωπα του Sanxingdui

Χρυσές μάσκες, γιγάντινα χάλκινα αγάλματα με αλλόκοτα μάτια, «ιερά δέντρα» ύψους σχεδόν τεσσάρων μέτρων και εκατοντάδες χαυλιόδοντες ελεφάντων.

Σαράντα χρόνια μετά μία από τις σημαντικότερες αρχαιολογικές ανακαλύψεις του 20ού αιώνα, ο χαμένος πολιτισμός του Sanxingdui εξακολουθεί να μπερδεύει τους αρχαιολόγους – και, όπως γράφει η Wall Street Journal, αναγκάζει την Κίνα να ξαναγράψει την ίδια την ιστορία της προέλευσής της.

Τον Ιούλιο του 1986, εργάτες ενός εργοστασίου τούβλων στη νοτιοδυτική Κίνα σκάβουν το έδαφος αναζητώντας πηλό.

Αντί για πρώτη ύλη, βρίσκουν δεκάδες εντυπωσιακά αντικείμενα από νεφρίτη.

Κανείς τους δεν μπορεί ακόμη να γνωρίζει ότι μόλις έχουν ανοίξει μια πόρτα προς έναν κόσμο που είχε χαθεί για περίπου 3.000 χρόνια.

Η τυχαία εκείνη ανακάλυψη οδηγεί σε ένα από τα σημαντικότερα αρχαιολογικά ευρήματα της σύγχρονης εποχής: το Sanxingdui, έναν αρχαίο πολιτισμό στη σημερινή επαρχία Σιτσουάν, ο οποίος άφησε πίσω του χρυσές μάσκες, τεράστια χάλκινα ανθρώπινα αγάλματα, φανταστικά ζώα, περίτεχνα αντικείμενα από νεφρίτη και χάλκινα «ιερά δέντρα» ύψους περίπου 3,6 μέτρων.

Άφησε όμως ελάχιστες απαντήσεις. Όπως περιγράφει η Wall Street Journal σε εκτενή της αποστολή στο Sanxingdui, τέσσερις δεκαετίες ερευνών δεν έχουν λύσει τα βασικά μυστήρια.

Ποιοι ήταν αυτοί οι άνθρωποι;

Πώς δημιούργησαν έναν τόσο προηγμένο πολιτισμό;

Και, κυρίως, πού εξαφανίστηκαν;

ShutterstockΈνας πολιτισμός χωρίς τάφους, νεκρούς ή γραφή

Το πρώτο παράδοξο είναι εντυπωσιακό.

Οι αρχαιολόγοι έχουν ανακαλύψει αριστουργήματα μεταλλουργίας, χρυσού, μεταξιού και επεξεργασίας νεφρίτη. Έχουν βρει τεράστιες ποσότητες τελετουργικών αντικειμένων και εκατοντάδες χαυλιόδοντες ελεφάντων.

Δεν έχουν βρει όμως σχεδόν κανένα από τα πράγματα που συνήθως επιτρέπουν στους επιστήμονες να κατανοήσουν έναν αρχαίο πολιτισμό.

Δεν υπάρχει γνωστό σύστημα γραφής. Δεν υπάρχουν βασιλικοί τάφοι. Δεν υπάρχουν ουσιαστικά ανθρώπινα λείψανα. Δεν υπάρχουν μεγάλα αποθέματα όπλων.

Και υπάρχει ακόμη κάτι πιο παράξενο. Πολλά από τα σπουδαιότερα αντικείμενα του Sanxingdui φαίνεται ότι σπάστηκαν σκόπιμα, κάηκαν και στη συνέχεια θάφτηκαν σε τελετουργικούς λάκκους.

Γιατί ένας πολιτισμός να καταστρέψει τα ίδια του τα αριστουργήματα;

Κανείς δεν γνωρίζει με βεβαιότητα.

Τα πρόσωπα που δεν έμοιαζαν με τίποτα γνωστό στην Κίνα

Από όλα τα ευρήματα, εκείνα που προκαλούν τη μεγαλύτερη αίσθηση είναι οι ανθρώπινες μορφές.

Οι χάλκινες μάσκες του Sanxingdui έχουν τεράστια μάτια που προεξέχουν, υπερμεγέθη αυτιά, μυστηριώδη χαμόγελα και χαρακτηριστικά εντελώς διαφορετικά από τις συμβατικές απεικονίσεις των αρχαίων κινεζικών πολιτισμών.

Είναι τόσο ασυνήθιστες ώστε, όπως σημειώνει η WSJ, έχουν τροφοδοτήσει εδώ και χρόνια ακόμη και θεωρίες περί… εξωγήινων. Η ιδέα δεν αντιμετωπίζεται σοβαρά από τους αρχαιολόγους. Η επιμονή της όμως στη λαϊκή φαντασία αποκαλύπτει πόσο ξένος μοιάζει αυτός ο πολιτισμός ακόμη και στους ίδιους τους Κινέζους.

Τα αντικείμενα δεν θυμίζουν εκείνα που γνωρίζουμε από τις αρχαίες δυναστείες της κοιλάδας του Κίτρινου Ποταμού. Και αυτό αποδεικνύεται πολύ πιο σημαντικό από οποιαδήποτε θεωρία για εξωγήινους.

Γιατί το Sanxingdui έχει αρχίσει να γκρεμίζει μία από τις παλαιότερες βεβαιότητες για την κινεζική ιστορία.

ShutterstockΗ Κίνα ίσως δεν γεννήθηκε σε ένα μόνο μέρος

Για δεκαετίες, η παραδοσιακή αφήγηση τοποθετεί την κοιτίδα του κινεζικού πολιτισμού στην περιοχή του Κίτρινου Ποταμού, στις κεντρικές πεδιάδες της χώρας.

Εκεί αναπτύσσονται οι μεγάλες αρχαίες δυναστείες και από εκεί, σύμφωνα με την κλασική εκδοχή, εξαπλώνεται ο κινεζικός πολιτισμός.

Το Sanxingdui βρίσκεται σχεδόν 800 χιλιόμετρα νοτιοδυτικά.

Και πριν από περίπου 3.000 χρόνια φαίνεται ότι φιλοξενούσε έναν εξαιρετικά προηγμένο πολιτισμό, με τεχνικές και καλλιτεχνική αισθητική που δεν ταυτίζονται με εκείνες του παραδοσιακού κινεζικού κέντρου.

«Δίνει ένα διαφορετικό πρόσωπο στον κινεζικό πολιτισμό», εξηγεί στη Wall Street Journal ο επικεφαλής αρχαιολόγος των ανασκαφών, Ran Honglin.

Χωρίς το Sanxingdui, προσθέτει, η εικόνα που θα είχαμε σήμερα για την αρχαία Κίνα θα ήταν τελείως διαφορετική.

Ο Tristan Brown, καθηγητής κινεζικής ιστορίας στο MIT, πηγαίνει ακόμη πιο μακριά.

Τα ευρήματα, εξηγεί στη WSJ, δείχνουν ότι στην αρχαία περιοχή που σήμερα ονομάζουμε Κίνα υπήρχαν πολύ διαφορετικές ομάδες ανθρώπων και πολλαπλά πολιτισμικά κέντρα.

Και τίποτε, όπως επισημαίνει, δεν υποδηλώνει ότι οι άνθρωποι του Sanxingdui θεωρούσαν τους εαυτούς τους «Κινέζους» με τη σημερινή έννοια.

Το αρχαιολογικό σοκ του 1986

Ο Brown συγκρίνει την ανακάλυψη του Sanxingdui με εκείνη του περίφημου Πήλινου Στρατού το 1974.

Υπάρχει όμως μία θεμελιώδης διαφορά. Ο Πήλινος Στρατός του πρώτου αυτοκράτορα Qin, κοντά στη σημερινή Σιάν, επιβεβαίωνε σε μεγάλο βαθμό όσα η Κίνα ήδη πίστευε για το παρελθόν της: έναν πανίσχυρο πολιτισμό που αναπτύσσεται στις κεντρικές πεδιάδες και δημιουργεί ένα ενιαίο αυτοκρατορικό κράτος.

Το Sanxingdui έκανε το αντίθετο. Έφερε στο φως έναν εξίσου εντυπωσιακό πολιτισμό εκεί όπου, σύμφωνα με την παραδοσιακή αφήγηση, δεν θα έπρεπε να υπάρχει. Έναν πολιτισμό εξελιγμένο, πλούσιο και πιθανώς ανεξάρτητο.

Το εύρημα ανάγκασε έτσι τους Κινέζους ιστορικούς να εγκαταλείψουν σταδιακά την ιδέα μιας αποκλειστικής κοιτίδας και να αντιμετωπίσουν την αρχαία Κίνα ως ένα μωσαϊκό διαφορετικών πολιτισμών που αργότερα συνδέθηκαν, συγκρούστηκαν και τελικά συγχωνεύθηκαν.

ShutterstockΟι έξι νέοι λάκκοι αλλάζουν ξανά τα δεδομένα

Για πολλά χρόνια, οι αρχαιολόγοι γνώριζαν δύο μεγάλους τελετουργικούς λάκκους που είχαν εντοπιστεί το 1986.

Ο Ran Honglin όμως πίστευε ότι υπήρχαν περισσότεροι. Τον Δεκέμβριο του 2019, η ομάδα του βρίσκει ένα αρχαίο τελετουργικό αγγείο. Ήταν το πρώτο σημάδι.

Σύντομα αποκαλύπτεται ο Λάκκος Νο 3 και στη συνέχεια ακόμη πέντε. Έξι νέοι τελετουργικοί λάκκοι γεμάτοι σπασμένα αντικείμενα έρχονται στο φως.

Αυτή τη φορά, εξηγεί η Wall Street Journal, οι αρχαιολόγοι εφαρμόζουν τεχνικές που θα ήταν αδιανόητες το 1986.

Χτίζουν προσωρινές ελεγχόμενες εγκαταστάσεις πάνω από τις ανασκαφές, ρυθμίζουν θερμοκρασία και υγρασία και κατεβάζουν ειδικούς με ολόσωμες προστατευτικές στολές επάνω σε ειδικές πλατφόρμες ώστε να μην αγγίζουν το χώμα και τα αντικείμενα.

Στα εργαστήρια χρησιμοποιούνται τεχνητή νοημοσύνη και ψηφιακές τεχνολογίες για την επανασύνδεση εκατομμυρίων θραυσμάτων.

Και σταδιακά τα σπασμένα κομμάτια αρχίζουν να μετατρέπονται ξανά σε αγάλματα, μάσκες και τελετουργικά αντικείμενα.

Το μεγάλο μυστήριο της φωτιάς

Οι νέες ανασκαφές επιβεβαιώνουν μια σημαντική υπόθεση.

Οι τελετουργικοί λάκκοι φαίνεται ότι δημιουργήθηκαν περίπου την ίδια χρονική περίοδο, ενώ κομμάτια των ίδιων μεγάλων γλυπτών βρέθηκαν διασκορπισμένα σε διαφορετικούς λάκκους.

Αυτό ενισχύει την εκτίμηση ότι η καταστροφή των αντικειμένων ήταν συστηματική και οργανωμένη.

Αλλά για ποιον λόγο; Ορισμένα ευρήματα έχουν καεί τόσο έντονα ώστε, σύμφωνα με τη WSJ, οι αρχαιολόγοι ακόμη δεν μπορούν να εξηγήσουν τι ακριβώς συνέβη.

Ήταν θρησκευτική τελετή;

Καταστροφή ενός προηγούμενου καθεστώτος;

Μια τεράστια θυσία;

Ή συνέβη κάτι που δεν έχουμε ακόμη κατανοήσει;

Οι απαντήσεις λείπουν.

Οι χαυλιόδοντες αποκαλύπτουν ένα αρχαίο εμπορικό δίκτυο

Υπάρχουν όμως στοιχεία που αρχίζουν να φωτίζουν το πώς ζούσαν οι άνθρωποι του Sanxingdui.

Ένα από τα σημαντικότερα είναι οι εκατοντάδες προσεκτικά τοποθετημένοι χαυλιόδοντες ελεφάντων.

Στην περιοχή δεν υπήρχαν τέτοιοι πληθυσμοί ελεφάντων.

Παράλληλα έχουν βρεθεί θαλάσσια όστρακα, παρότι το Sanxingdui βρίσκεται εκατοντάδες χιλιόμετρα από οποιαδήποτε ακτογραμμή.

Οι αρχαιολόγοι θεωρούν πλέον ότι ο πολιτισμός είχε αναπτύξει εμπορικές σχέσεις όχι μόνο με τις κινεζικές κεντρικές πεδιάδες αλλά και με περιοχές της Νοτιοανατολικής Ασίας.

Και τα ίχνη μπορεί να οδηγούν ακόμη μακρύτερα.

Έφταναν οι επιρροές μέχρι τη Μέση Ανατολή;

Ανάμεσα στα ευρήματα υπάρχουν και χρυσά σκήπτρα.

Το συγκεκριμένο σύμβολο εξουσίας είναι εξαιρετικά σπάνιο στην αρχαία κινεζική παράδοση, αλλά πολύ πιο συνηθισμένο στην Κεντρική Ασία.

Αυτό, γράφει η Wall Street Journal, αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο επιρροών από πολιτισμούς πολύ δυτικότερα – ίσως ακόμη και από περιοχές της Μέσης Ανατολής ή της αρχαίας Αιγύπτου.

Δεν πρόκειται για απόδειξη άμεσης επαφής.

Αποκαλύπτει όμως ότι ο κόσμος πριν από 3.000 χρόνια μπορεί να ήταν πολύ περισσότερο συνδεδεμένος απ’ όσο συνήθως φανταζόμαστε.

Το Sanxingdui ίσως βρισκόταν στο κέντρο εμπορικών και πολιτισμικών δικτύων που εκτείνονταν σε τεράστιες αποστάσεις.

Και μετά εξαφανίστηκαν

Παρά τις νέες ανακαλύψεις, το μεγαλύτερο ερώτημα παραμένει εκείνο που στοιχειώνει τους αρχαιολόγους από το 1986.

Πού είναι οι άνθρωποι; «Είναι ένα ερώτημα που μας στοιχειώνει», λέει χαρακτηριστικά ο Ran στη WSJ.

Οι άνθρωποι εκείνης της εποχής προφανώς πέθαιναν. Εάν όμως πέθαιναν και θάβονταν, θα έπρεπε να έχουν αφήσει κάποιο ίχνος. Μέχρι σήμερα, οι τάφοι τους δεν έχουν βρεθεί.

Και κάπου στην πορεία της ιστορίας ο πολιτισμός του Sanxingdui φαίνεται να χάνεται.

Χωρίς γνωστή γραπτή εξήγηση, χωρίς χρονικό καταστροφής, χωρίς μία σαφή ιστορία πολέμου ή κατάκτησης.

Όταν μπαίνει στην ιστορία ο Σι Τζινπίνγκ

Το Sanxingdui, ωστόσο, δεν αποτελεί πλέον μόνο αρχαιολογικό ζήτημα.

Έχει αποκτήσει και πολιτική σημασία. Όπως επισημαίνει η Wall Street Journal, το Κομμουνιστικό Κόμμα της Κίνας επιχειρεί να ενσωματώσει τα ευρήματα στη δική του αφήγηση για την ιστορία της χώρας.

Ο Σι Τζινπίνγκ έχει παρουσιάσει το Sanxingdui ως απόδειξη ότι ο κινεζικός πολιτισμός χαρακτηριζόταν ανέκαθεν από «ενότητα μέσα στην πολυμορφία».

Η διατύπωση δεν είναι πολιτικά ουδέτερη. Επιτρέπει στο Πεκίνο να υποστηρίζει ότι διαφορετικοί πολιτισμοί και εθνοτικές ομάδες που αναπτύχθηκαν μέσα στα σημερινά σύνορα της Κίνας αποτελούν τμήματα μιας ευρύτερης, ιστορικά ενιαίας πολιτισμικής κοινότητας.

Και αυτή η αφήγηση συνδέεται αναπόφευκτα με τις σημερινές περιοχές του Θιβέτ και του Σιντζιάνγκ, καθώς και με τους Ουιγούρους, τους Θιβετιανούς, τους Μογγόλους και άλλες μη Χαν εθνότητες.

Η απουσία γραπτών πηγών από το Sanxingdui, παρατηρεί στη WSJ ο Tristan Brown, επιτρέπει πολύ μεγαλύτερη ελευθερία ερμηνείας.

Με απλά λόγια: επειδή οι ίδιοι οι άνθρωποι αυτού του πολιτισμού δεν άφησαν πίσω τους κείμενα που να εξηγούν ποιοι ήταν, ο καθένας μπορεί ευκολότερα να προβάλει πάνω τους αυτό που θέλει να δει.

Από την αρχαιολογία στην ποπ κουλτούρα

Την ίδια στιγμή, το Sanxingdui έχει μετατραπεί σε πολιτιστικό φαινόμενο στην ίδια την Κίνα.

Οι εκθέσεις των ευρημάτων ξεπουλούν εισιτήρια. Οι αλλόκοτες χάλκινες μορφές εμφανίζονται σε videogames και κινούμενα σχέδια. Κυκλοφορούν παιχνίδια, φιγούρες και λούτρινα εμπνευσμένα από τις χαρακτηριστικές μάσκες.

Ο αρχαίος πολιτισμός έχει γίνει μέρος της σύγχρονης κινεζικής pop culture.

Και ίσως αυτό να οφείλεται ακριβώς στο μυστήριό του.

Οι Κινέζοι μπορούν να βλέπουν στα εκθέματα τόσο την απόδειξη ενός εξαιρετικά προηγμένου αρχαίου πολιτισμού όσο και κάτι σχεδόν εξωπραγματικό: έναν χαμένο κόσμο που αναδύθηκε ξαφνικά από τη γη και αρνείται ακόμη να αποκαλύψει τα μυστικά του.

Μόλις το 1/600 έχει ανασκαφεί

Υπάρχει τέλος μια λεπτομέρεια που κάνει την ιστορία ακόμη πιο συναρπαστική.

Οι αρχαιολόγοι έχουν ερευνήσει μέχρι σήμερα μόλις περίπου το 1/600 της συνολικής έκτασης του Sanxingdui.

Ουσιαστικά, σχεδόν ολόκληρος ο αρχαίος οικισμός παραμένει ακόμη κάτω από το έδαφος.

Ο Ran Honglin δεν έχει ψευδαισθήσεις ότι η δική του γενιά θα λύσει το μυστήριο.

Η έρευνα, λέει στη Wall Street Journal, θα συνεχιστεί για πολλές γενιές.

Και ίσως κάπου κάτω από τα χωράφια της Σιτσουάν να βρίσκονται ακόμη οι απαντήσεις στα ερωτήματα που γεννήθηκαν εκείνο το καλοκαίρι του 1986.

Πού έθαβαν τους νεκρούς τους;

Τι σήμαιναν οι τεράστιες μάσκες με τα προεξέχοντα μάτια;

Γιατί έσπασαν και έκαψαν τους ίδιους τους θησαυρούς τους;

Και τι απέγινε τελικά ένας πολιτισμός που μπορούσε να δημιουργήσει τέτοια αριστουργήματα και ύστερα να εξαφανιστεί σχεδόν χωρίς να αφήσει ούτε μία λέξη πίσω του;

Σαράντα χρόνια μετά την πρώτη ανακάλυψη, το Sanxingdui δεν έχει λύσει το μυστήριο της αρχαίας Κίνας. Το έχει κάνει πολύ μεγαλύτερο.

Προτιμώμενη πηγή στην Google

Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.