Ο διηγηματικός, ονειρικός κόσμος του Δημοσθένη Βουτυρά ζωντανεύει επί σκηνής

© Απαγορεύεται από το δίκαιο της Πνευμ. Ιδιοκτησίας η καθ΄οιονδήποτε τρόπο παράνομη χρήση/ιδιοποίηση του παρόντος, με βαρύτατες αστικές και ποινικές κυρώσεις για τον παραβάτη

Πέντε διηγήματα από τον ονειρικό κόσμο του Δημοσθένη Βουτυρά (1872-1958),  τα «Δάκρυ στο Φίδι», «Γιατί λυπάσαι;», «Ο Μπαλάφας στον παράδεισο», «Ο Θεός και η μοίρα» και «Οι διηγήσεις  του Ατσίγγανου» παρουσιάζονται επί σκηνής  από την Ομάδα ΗΙΡΡΟ στο Bios Basement [Πειραιώς 84, Αθήνα].

Τα διηγήματα «ζωντανεύουν»  σε μια σύγχρονη θεατρική παράσταση που συνδυάζει την performance με τη ζωντανή μουσική, το video art και το δυσδιάστατο animation,  με τους θεατές να παρακολουθούν επί σκηνής ένα graphic novel που φωτίζει τη σύγκρουση ανάμεσα στους ισχυρούς και τους αδύναμους, στους αποδεκτούς και τους περιθωριακούς. Με ήρωες που κινούνται στην άκρη της κοινωνίας και κουβαλούν σιωπηλές εντάσεις, εξερευνώνται οι ψυχολογικές και κοινωνικές επιπτώσεις αυτών των άνισων σχέσεων.

Η ζωή και η ψυχολογία των φτωχών και εξαθλιωμένων ανθρώπων που αδυνατούν να δράσουν για να αλλάξουν τη ζωή τους και αρνούνται να ενταχθούν στην οργανωμένη κοινωνία είναι ένα ζήτημα που αφορά σήμερα την σύγχρονη κοινωνία της Ελλάδας, αλλά και όλου του δυτικού κόσμου. Ο προβληματισμός και η αλληλεγγύη σε ανθρώπους φτωχούς, άστεγους και ανένταχτους στην κοινωνία είναι ένα από τα σημαντικά κοινωνικοπολιτικά ζητήματα που οφείλουν να αντιμετωπίσουν όλες οι σύγχρονες μεγαλουπόλεις σήμερα. «Το Δάκρυ στο Φίδι» θέτει ερωτήματα γύρω από τέτοια ζητήματα αποτελώντας ένα θεατρικό ταξίδι που αναδεικνύει το βάθος, το τραύμα και την αθέατη ευαισθησία του κόσμου του Βουτυρά, μιλώντας ιδιαίτερα στο νεανικό κοινό με δυναμισμό και σύγχρονη ματιά.

Οι καλλιτέχνες που δίνουν ζωή στην παράσταση, μίλησαν μαζί μας.

Αλέξανδρος Ράπτης [σκηνοθεσία, διασκευή, οργάνωση παραγωγής]

«Η ιδέα της παράστασης γεννήθηκε από μια προσωπική εμπειρία ανάγνωσης. Όταν πρωτοδιάβασα τα διηγήματα του Δημοσθένη Βουτυρά, ένιωσα πως ξεδιπλώνονταν μπροστά μου σαν εικόνες: σκοτεινές γειτονιές, πρόσωπα σημαδεμένα από την αγωνία, κόσμοι στα όρια του ονείρου και της πραγματικότητας. Εκεί άρχισα να σκέφτομαι ότι αυτό το υλικό ζητά μια οπτική αφήγηση. Το graphic novel επί σκηνής προέκυψε ως τρόπος να ενώσω το θέατρο με τη ζωγραφική, τον κινηματογράφο και τη ζωντανή αφήγηση· σαν να βλέπεις ένα κόμικ να γεννιέται μπροστά σου, καρέ-καρέ, με τους ηθοποιούς και τις εικόνες να συνυπάρχουν και να αλληλοσυμπληρώνονται. Και η μουσική να παίζει καταλυτικό ρόλο για την ενίσχυση της ατμόσφαιρας.

Ο Βουτυράς παραμένει ένας συγγραφέας βαθιά επίκαιρος, παρότι έγραψε στις αρχές του εικοστού αιώνα. Οι ήρωές του είναι άνθρωποι της κατώτερης τάξης, του περιθωρίου, εγκλωβισμένοι, με μια σιωπηλή αγωνία, και μοιάζουν τρομακτικά με πολλούς σημερινούς ανθρώπους: τους άστεγους, τους άπορους, που συχνά αναγκάζονται να παρανομήσουν για χάρη της επιβίωσης. Προσεγγίζοντας σκηνικά τον Βουτυρά, ήθελα να τον φέρω πιο κοντά σε ένα κοινό που ίσως δεν θα τον αναζητούσε στο χαρτί.

Η παράσταση αφορά στην αποξένωση και στη μοναξιά μέσα σε μια δυτική κοινωνία που υπόσχεται διαρκώς πρόοδο, αλλά, τελικά, αφήνει πολλούς πίσω. Το “Δάκρυ στο Φίδι” μιλά για τον άνθρωπο που προσπαθεί να επιβιώσει σε έναν κόσμο σκληρό, σχεδόν εχθρικό, και για τη λεπτή γραμμή ανάμεσα στην ελπίδα και την παραίτηση. Είναι ένα βλέμμα στο σήμερα, μέσα από τα μάτια ενός συγγραφέα που, χωρίς να το ξέρει, μιλούσε και για το μέλλον».

Φώτης Δούσος [Δραματουργία & Στίχοι]

«Το σκεπτικό πίσω απ’ τη δραματουργία ήταν να βρεθεί κάτι που ενώνει τα κείμενα σε ιδεολογικό επίπεδο. Και αυτό ήταν ο κοινωνικός και πολιτικός προβληματισμός που θέτουν και η αριστερή οπτική τους. Ο τρόπος που αντιμετωπίζεται ο παρίας, ο περιθωριακός, ο φτωχός άνθρωπος δεν έχει αλλάξει καθόλου μέχρι σήμερα και ας έχουν περάσει εκατό χρόνια από την εποχή που γράφτηκαν αυτά τα διηγήματα. Επίσης, παρά τη χρονική απόσταση η γλώσσα των διηγημάτων δεν έχει παλιώσει. Διαθέτει φρεσκάδα, παλμό, αίσθηση οικονομίας. Χρειάστηκε να κάνουμε ελάχιστες μετατροπές και, ουσιαστικά, παρουσιάζουμε τα διηγήματα αυτούσια, χωρίς περικοπές».

Κώστας Νικολόπουλος

Κώστας Νικολόπουλος [Συνθέτης, Μουσικός επί σκηνής]

«Η μουσική για την παράσταση δημιουργήθηκε κομμάτι το κομμάτι. Η παράσταση αποτελείται από πέντε ιστορίες. Κάθε ιστορία έχει και το δικό της τραγούδι. Κάθε κομμάτι έχει και τη δική του ξεχωριστή τονική περιοχή, η οποία έχει αρμονική συνάφεια με το εκάστοτε τραγούδι. Όλα μαζί αυτά συνθέτουν έναν κοινό κόσμο, που σκοπός του είναι να υπηρετεί το έργο».

Βάλια Καπάδαη [Σκίτσα – Εικαστικό περιβάλλον]

«Από την πρώτη στιγμή που διάβασα τα διηγήματα του Δημοσθένη Βουτυρά, οι εικόνες πλημμύρισαν το μυαλό μου, καθώς ο τρόπος γραφής του είναι πολύ περιγραφικός και ατμοσφαιρικός. Τα σημεία στα οποία στάθηκα -κυρίως- για την απεικόνιση ήταν το “βαθύ σκοτάδι”, τόσο στις περιγραφές του περιβάλλοντος, όσο και στην ψυχολογία των πρωταγωνιστών, αλλά ταυτόχρονα και ο άπλετος σαρκασμός, που διαφαίνεται σε όλες τις ιστορίες. Οι παλέτες που διάλεξα στα πιο “σκοτεινά” και “γήινα” διηγήματα, ήταν ακριβώς αυτό: σκοτεινές και γήινες. Στα πιο μυθοπλαστικά, κάποια εκ των οποίων έχουν και μια δόση χιούμορ, μπόλικη ειρωνεία και σαρκασμό, επέλεξα ακόμη και πολύ φωτεινά χρώματα. Ωστόσο, σε γενικές γραμμές, στην επιλογή της εικαστικής μου προσέγγισης με καθοδήγησαν οι ίδιες οι ιστορίες. Αυτό που ήταν σίγουρα πρωτόγνωρο για εμένα, ήταν ότι για πρώτη φορά σχεδίασα κάτι τόσο μεγάλο μόνο με τη χρήση ψηφιακών μέσων, κυρίως για να εκμεταλλευτώ τις δυνατότητες “βιντεοσκόπησης”, που προσφέρονται με τη συγκεκριμένη μέθοδο. Αν και ξεκίνησε αρχικά ως ανάγκη, ώστε να κερδίσω χρόνο, τελικά η διαδικασία μου κέντρισε πολύ το ενδιαφέρον και νομίζω ότι και το αποτέλεσμα είναι εξίσου ενδιαφέρον, ιδιαίτερα σε συνδυασμό με τα υπόλοιπα οπτικοακουστικά στοιχεία της παράστασης -ηθοποιοί, μουσική και φωτισμός».

Αναστασία Κουτσούρα [Σκίτσα – Εικαστικό περιβάλλον]

«Προσέγγισα αυτό το έργο με πολύ ενδιαφέρον και ευρύ φάσμα έκφρασης. Ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά που ήταν σημαντικό να αναδειχθεί, ήταν η ατμόσφαιρα. Η ατμόσφαιρα και η ποικιλομορφία της χρωματικής παλέτας έπαιξαν κύριο ρόλο στην απόδοση του συναισθήματος του μυστηρίου και του δέους. Για να επιτευχθεί αυτή η ατμόσφαιρα, καθοριστικό ρόλο είχαν επίσης οι έντονες εκφράσεις, η εστίαση στο βλέμμα και στη σωματική γλώσσα, καθώς και το περιβάλλον των χαρακτήρων και ο τρόπος με τον οποίο αλληλεπιδρούσαν με αυτό. Ισορροπούσα ανάμεσα στον ρεαλισμό και την καρικατούρα, γνωρίζοντας πότε να αποδώσω περισσότερα ή λιγότερα στοιχεία σε κάθε πλάνο, ώστε να ενδυναμωθεί η ζητούμενη σκηνή».

Κατερίνα Χατζοπούλου [Σκηνογράφος – Ενδυματολόγος]

«Οι χαρακτήρες του Βουτυρά ανήκουν στον κόσμο των φτωχών, των εργατών και των ανθρώπων του περιθωρίου. Τα σώματά τους είναι φθαρμένα, κουρασμένα, αλλά με έντονη εσωτερική και ιδεολογική φόρτιση. Η ενδυματολογική προσέγγιση δεν αποσκοπεί στην περιγραφή συγκεκριμένων ρόλων, αλλά στην ανάδειξη της ταξικότητας. Τα παλιά, σκισμένα και ταλαιπωρημενα από βρωμιά layers δηλώνουν τη συσσώρευση ζωών, κόπων, και ιστοριών, όπως ακριβώς και στα διηγήματα του Βουτυρά οι ήρωες μοιάζουν να κουβαλούν επάνω τους ολόκληρο το κοινωνικό τους βάρος. Το κοστούμι γίνεται φορέας μνήμης, τραύματος και κοινωνικής συνθήκης. Σε κάθε πέρασμα από το ένα διήγημα στο επόμενο αφαιρείται ένα layer, αποδομείται σταδιακά το ενδυματολογικό περίβλημα και αποκαλύπτεται ο πυρήνας του ανθρώπου. Η διαδικασία αυτή λειτουργεί συμβολικά ως απελευθέρωση από τα βάρη της εξαθλίωσης. Με το κοστούμι του εργάτη στο τέλος -παντελόνι, πουκάμισο, αρβύλες και τραγιάσκα- οι ήρωες του Βουτυρά αποκτούν συλλογική ταυτότητα. Ο εξαθλιωμένος άνθρωπος δεν είναι πλέον παθητικό θύμα, αλλά φορέας συνείδησης, αξιοπρέπειας και αντίστασης».

Βασίλης Πέτρου

Βασίλης Πέτρου [Ηθοποιός]

«Οι χαρακτήρες του Βουτυρά δεν αφηγούνται ιστορίες με αρχή, μέση και τέλος. Κουβαλούν μια εσωτερική ζωή που ξετυλίγεται χαμηλόφωνα, συχνά αποσπασματικά. Είναι μορφές που δεν διεκδικούν τον λόγο, αλλά όταν τους δοθεί χώρος, αποκαλύπτουν μια σπάνια ανθρώπινη καθαρότητα. Η προσέγγισή μας ήταν να τους ακούσουμε πριν τους ερμηνεύσουμε, να σταθούμε δίπλα τους χωρίς να τους “εξηγήσουμε” ερμηνευτικά, αφήνοντας το ίδιο το κείμενο του Βουτυρά να μας οδηγήσει σε αυτούς. Πιστεύω, αν κάτι μένει τελικά στο κοινό, δεν είναι οι ιστορίες αυτές καθαυτές, αλλά η αίσθηση ότι αυτές οι μορφές δεν ανήκουν στο παρελθόν. Είναι παρούσες. Στην πόλη, στην καθημερινότητα, στα περιθώρια που όλοι γνωρίζουμε αλλά σπάνια κοιτάμε κατάματα».

Αλέξανδρος Μιχαηλίδης

Αλέξανδρος Μιχαηλίδης [Ηθοποιός]

«Αυτό που, τελικά, αποτυπώνεται στον θεατή μέσα από την αφήγηση είναι πως, όποια κι αν είναι η εποχή, οι άνθρωποι του περιθωρίου υπήρχαν, υπάρχουν και θα υπάρχουν πάντα. Σε έναν κόσμο όπου η αξία μετριέται με το χρήμα και την εικόνα, κάποιοι είναι καταδικασμένοι να μένουν αόρατοι».

Ταυτότητα Παράστασης

Κείμενα: Δημοσθένης Βουτυράς
Σκηνοθεσία – Διασκευή: Αλέξανδρος Ράπτης
Δραματουργία – Στίχοι: Φώτης Δούσος
Βοηθός Σκηνοθέτη: Δάφνη Μουτζίκου
Σκηνογράφος – Ενδυματολόγος: Κατερίνα Χατζοπούλου
Συνθέτης: Κώστας Νικολόπουλος
Σκίτσα – Εικαστικό περιβάλλον: Βάλια Καπάδαη
Φωτισμοί – Bίντεο: Αποστόλης Κουτσιανικούλης
Φωτογραφίες: Δώρα Καλακίδου
Επικοινωνία: Γεωργία Ζούμπα
Social Μedia: Social Wave

Οργάνωση Παραγωγής: Αλέξανδρος Ράπτης
Παραγωγή: Hippo Theatre Group
Ηθοποιοί (αλφαβητικά): Αλέξανδρος Μιχαηλίδης, Βασίλης Πέτρου
Μουσικός επί σκηνής: Κώστας Νικολόπουλος

Ημέρες και ώρες παραστάσεων: κάθε Πέμπτη, Παρασκευή και Σάββατο στις 21.00 και κάθε Κυριακή στις 20.00 (έως 15 Φεβρουαρίου)

Διάρκεια: 60 λεπτά (χωρίς διάλειμμα)

Χώρος: Bios Basement, Πειραιώς 84, Αθήνα, Τηλ.: 21 0342 5335, www.bios.gr

* Η παράσταση «Δάκρυ στο Φίδι» πραγματοποιείται υπό την αιγίδα και με την οικονομική υποστήριξη του Υπουργείου Πολιτισμού.

Προπώληση: εδώ