Ο Έλληνας που έσωσε εκατομμύρια γυναίκες. Αλλά δεν πήρε ποτέ Νόμπελ

Νέα Υόρκη, δεκαετία του 1920. Σε ένα λιτό εργαστήριο του Πανεπιστημίου Cornell, ένας Έλληνας γιατρός σκύβει ακούραστα πάνω από ένα μικροσκόπιο. Ώρες ατελείωτες εξετάζει τα ίδια κύτταρα, ξανά και ξανά.

Για τους περισσότερους συναδέλφους του, πρόκειται για μια αδιέξοδη εμμονή. Κανείς δεν πιστεύει ότι μια απλή κυτταρολογική εξέταση μπορεί να αποκαλύψει τον καρκίνο προτού ακόμη εμφανιστούν τα πρώτα συμπτώματα.

Εκείνος, όμως, είναι βέβαιος ότι μέσα σε αυτά τα σχεδόν αόρατα κύτταρα κρύβεται μια επανάσταση. Το όνομά του είναι Γιώργος Παπανικολάου.

Θα χρειαστούν σχεδόν είκοσι χρόνια επιμονής για να πείσει την επιστημονική κοινότητα. Όταν τελικά τα καταφέρει, η ιατρική δεν θα είναι ποτέ ξανά η ίδια.

Από την Κύμη της Εύβοιας στο αμερικανικό όνειρο

Ο Γεώργιος Παπανικολάου γεννιέται το 1883 στην Κύμη της Εύβοιας. Πατέρας του είναι ο γιατρός και πολιτικός Νικόλαος Παπανικολάου, ένας άνθρωπος που του μεταδίδει από νωρίς την αγάπη για την επιστήμη.

Σπουδάζει Ιατρική στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, υπηρετεί ως στρατιωτικός γιατρός και συνεχίζει τις σπουδές του στη Γερμανία. Θα μπορούσε να ακολουθήσει μια ασφαλή ακαδημαϊκή πορεία στην Ευρώπη.

Επιλέγει όμως το άγνωστο. Το 1913, μαζί με τη σύζυγό του Ανδρομάχη Μαυρογένους –τη Μαίρη, όπως θα τη γνωρίσουν όλοι– επιβιβάζεται σε ένα πλοίο με προορισμό την Αμερική.

Το νέο ξεκίνημα απέχει πολύ από το αμερικανικό όνειρο. Τα χρήματα τελειώνουν γρήγορα. Η Μαίρη εργάζεται ως μοδίστρα και πωλήτρια για να συντηρήσει το σπίτι. Ο ίδιος κάνει ό,τι δουλειά βρει μέχρι να αποκτήσει μια θέση στο Cornell.

Είναι η ευκαιρία που περίμενε.

Wikimedia CommonsΗ γυναίκα που έγινε το πρώτο του εργαστήριο

Η σημαντικότερη συνεργάτιδά του δεν φορά λευκή μπλούζα. Είναι η ίδια του η σύζυγος.

Για χρόνια, η Μαίρη δέχεται καθημερινά τη λήψη κυτταρικών δειγμάτων, βοηθώντας τον σύζυγό της να δημιουργήσει μια πρωτοφανή βάση δεδομένων. Η συμβολή της αποδεικνύεται ανεκτίμητη.

Καθώς τα δείγματα πληθαίνουν, ο Παπανικολάου αρχίζει να διακρίνει ένα μοτίβο που κανείς μέχρι τότε δεν είχε περιγράψει με σαφήνεια. Τα κύτταρα αλλάζουν πριν εκδηλωθεί η νόσος.

Εάν έχει δίκιο, τότε ο καρκίνος δεν χρειάζεται να ανακαλύπτεται όταν είναι ήδη αργά. Μπορεί να προλαμβάνεται.

«Κάνετε λάθος»

Το 1928 παρουσιάζει για πρώτη φορά τα ευρήματά του. Η υποδοχή είναι ψυχρή.

Πολλοί επιστήμονες απορρίπτουν τη θεωρία του. Θεωρούν ότι τα συμπεράσματά του δεν στηρίζονται σε επαρκή στοιχεία και αντιμετωπίζουν με δυσπιστία την ιδέα ότι μια τόσο απλή εξέταση μπορεί να αλλάξει τη διάγνωση του καρκίνου.

Εκείνος δεν εγκαταλείπει. Δεν απαντά με δηλώσεις ούτε με αντιπαραθέσεις. Απαντά με περισσότερη δουλειά.

Για περισσότερα από δέκα χρόνια συνεχίζει την έρευνα, συγκεντρώνει χιλιάδες νέα δείγματα και τελειοποιεί τη μέθοδό του.

Το 1941, μαζί με τον γυναικολόγο Χέρμπερτ Τράουτ, δημοσιεύει τη μελέτη που θα ανατρέψει τα πάντα. Σιγά σιγά, τα νοσοκομεία αρχίζουν να υιοθετούν το τεστ. Και μαζί του αλλάζει ολόκληρη η φιλοσοφία της προληπτικής ιατρικής.

Η εξέταση που έσωσε εκατομμύρια ζωές

Είναι δύσκολο να βρεθεί άλλη ιατρική εξέταση που να άλλαξε τόσο βαθιά τη δημόσια υγεία.

Το τεστ Παπανικολάου επιτρέπει στους γιατρούς να εντοπίζουν προκαρκινικές αλλοιώσεις πολλά χρόνια πριν εξελιχθούν σε καρκίνο. Στις χώρες όπου εφαρμόζονται οργανωμένα προγράμματα προσυμπτωματικού ελέγχου, η θνησιμότητα από καρκίνο του τραχήλου της μήτρας μειώνεται θεαματικά, σε ορισμένες περιπτώσεις έως και κατά 90%.

Πίσω από αυτούς τους αριθμούς κρύβονται εκατομμύρια γυναίκες που συνεχίζουν να ζουν, να μεγαλώνουν τα παιδιά τους και να βλέπουν τα εγγόνια τους να γεννιούνται.

Και πίσω από όλες αυτές τις ζωές βρίσκεται ένας γιατρός από την Κύμη.

Το Νόμπελ που δεν ήρθε ποτέ

Ο Γεώργιος Παπανικολάου γνωρίζει τη διεθνή αναγνώριση. Πανεπιστήμια, επιστημονικές εταιρείες και κυβερνήσεις τιμούν το έργο του. Το όνομά του ακούγεται επανειλημμένα για το Βραβείο Νόμπελ Ιατρικής.

Η στιγμή όμως δεν έρχεται ποτέ. Παρά τις πολλαπλές υποψηφιότητες, η Σουηδική Ακαδημία δεν του απονέμει το κορυφαίο επιστημονικό βραβείο. Μέχρι σήμερα, πολλοί ιστορικοί της ιατρικής θεωρούν ότι πρόκειται για μία από τις μεγαλύτερες παραλείψεις στην ιστορία του θεσμού.

Το 1961, λίγο μετά την ανάληψη της διεύθυνσης του Ινστιτούτου Έρευνας για τον Καρκίνο στο Μαϊάμι, πεθαίνει αιφνίδια από καρδιακή προσβολή.

Δεν προλαβαίνει να δει το πραγματικό μέγεθος της κληρονομιάς του.

Η μεγαλύτερη δικαίωση

Οι περισσότεροι νομπελίστες της Ιατρικής είναι γνωστοί μόνο στους επιστήμονες.

Το όνομα του Γεώργιου Παπανικολάου το γνωρίζουν εκατομμύρια γυναίκες σε κάθε γωνιά του πλανήτη.

Δεν έγινε συνώνυμο μιας θεωρίας ούτε ενός πανεπιστημιακού συγγράμματος. Έγινε συνώνυμο της πρόληψης.

Αυτή είναι τελικά η μεγαλύτερη δικαίωση για έναν επιστήμονα. Να συνεχίζει το έργο του να σώζει ζωές περισσότερο από μισό αιώνα μετά τον θάνατό του.

Προτιμώμενη πηγή στην Google

Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.