Ο φόρος περιουσίας στην Ευρώπη (wealth tax)

Στην Ευρώπη μόνο τρεις χώρες έχουν σε ισχύ σήμερα ετήσιο φόρο επί του συνόλου της καθαρής περιουσίας των φυσικών προσώπων. 
Η Ισπανία, η Ελβετία και η Νορβηγία.

Επιμέλεια – Έρευνα
Κουλογιάννης Κων/νος   

Ο φόρος καθαρής περιουσίας καταλαμβάνει ακίνητα, τραπεζικές καταθέσεις, μετοχές, αμοιβαία κεφάλαια, ασφαλιστήρια ζωής, οχήματα, σκάφη, έργα τέχνης, ακόμη και κρυπτονομίσματα
ενώ αφαιρούνται από την περιουσία τα χρέη του φορολογουμένου.

Στην ταξινόμηση του ΟΟΣΑ ο φόρος περιουσίας εμφανίζεται με τον κωδικό
4200.

Στο παρόν άρθρο παρουσιάζονται, ανά χώρα, το ισχύον καθεστώς, οι συντελεστές, ο αριθμός των φορολογουμένων που πράγματι
επιβαρύνονται με αυτόν το φόρο καθώς και στατιστικά από τα εσοδα των τριών
κρατών της τελευταίας τριετίας, όπως προκύπτουν από τα επίσημα στοιχεία τα οποία
τα ίδια τα κράτη έχουν δημοσιεύσει.

Ι. ΙΣΠΑΝΙΑ

1.1. Δύο διαφορετικοί φόροι που ουσιαστικά όμως λειτουργούν ως ένας

Στην Ισπανία συνυπάρχουν δύο ετήσιοι φόροι περιουσίας.

Ο πρώτος είναι ο Impuesto sobre el Patrimonio (IP), ο οποίος θεσπίστηκε με τον Ley 19/1991, de 6 de junio, del Impuesto sobre el Patrimonio, και είναι
κρατικός  κρατικός αλλά εκχωρημένος στις Αυτόνομες Κοινότητες. Οι Κοινότητες μπορούν, δυνάμει του άρθρου 47 του Ley 22/2009, de 18 de diciembre, να ρυθμίζουν το αφορολόγητο, τους συντελεστές και τις εκπτώσεις. Ορισμένες από αυτές, με
πρώτη  τη Μαδρίτη, είχαν θεσπίσει έκπτωση φόρου (bonificación) εκατό τοις εκατό (100%), μηδενίζοντας στην πράξη τον φόρο.

Ο δεύτερος είναι ο Impuesto Temporal de Solidaridad de las Grandes Fortunas (ITSGF), ο οποίος θεσπίστηκε με το άρθρο 3 του Ley 38/2022, de 27 de diciembre, και είναι φόρος κρατικός, μη εκχωρήσιμος
στις Κοινότητες.

Οι δύο φόροι συνδέονται με έναν απλό μηχανισμό. Ο καταβληθείς φόρος IP εκπίπτει από τον ITSGF. Συνεπώς, όπου η Κοινότητα εισπράττει κανονικά τον IP, ο ITSGF
ουσαστικά μηδενίζεται, όπου η Κοινότητα είχε μηδέν τον IP (μέσω έκπτωσης), εισπράττει
τον ITSGF και τα χρήματα πηγαίνουν στο Κράτος.
Αποτέλεσμα αυτής της πρακτικής ήταν η περιοχές όπως η Μαδρίτη, η Ανδαλουσία, η Γαλικία,
η Καντάβρια, το La Rioja και τα Μουρθία να τροποποιήσουν τη νομοθεσία τους ώστε τα έσοδα να παραμείνουν στην περιφέρεια.

Ο ITSGF θεσπίστηκε ως προσωρινός για τις χρήσεις 2022 και 2023, όμως παρατάθηκε επ’ αόριστον
με το Real Decreto-ley 8/2023, de 27 de diciembre, έως ότου αναθεωρηθεί η
φορολογία της περιουσίας στο πλαίσιο της μεταρρύθμισης του συστήματος
περιφερειακής χρηματοδότησης.

1.2. Τι συνιστά τον φορολογητέο πλούτο

Κατά το άρθρο 1 του Ley 19/1991 φορολογείται το «patrimonio neto», δηλαδή το σύνολο των αγαθών και δικαιωμάτων οικονομικού περιεχομένου που κατέχει το φυσικό πρόσωπο, μείον τα βάρη και τα χρέη για τα οποία ευθύνεται. Οι κανόνες αποτίμησης κάθε κατηγορίας ορίζονται αναλυτικά στα άρθρα 10 έως 25 του ίδιου νόμου.

Τα ακίνητα αποτιμώνται, κατά το άρθρο 10, στη μεγαλύτερη από τις τρεις ακόλουθες αξίες: την αντικειμενική αξία (valor catastral), την αξία που έχει προσδιορίσει η Διοίκηση για σκοπούς άλλων φόρων, ή το τίμημα κτήσεως. Οι εισηγμένοι τίτλοι αποτιμώνται στη μέση τιμή του τελευταίου τριμήνου (άρθρο 13), οι μη εισηγμένοι στην καθαρή θέση του τελευταίου εγκεκριμένου ισολογισμού (άρθρο 16), τα ασφαλιστήρια ζωής στην αξία εξαγοράς (άρθρο 17) και τα οχήματα, σκάφη και αεροσκάφη βάσει των πινάκων που εκδίδει το Υπουργείο Οικονομικών (άρθρο 18).

Δεν περιλαμβάνονται στη βάση η οικοσκευή (ajuar doméstico) κατά το άρθρο 4.Cuatro, ούτε τα κεφάλαια των συνταξιοδοτικών προγραμμάτων κατά το άρθρο 4.Cinco.

Σύνθεση της δηλωθείσας περιουσίας, χρήση 2024 (δισ. ευρώ)

ΚατηγορίαΠοσόΠοσοστό

Ακίνητα173,917,6%
   αστικά μη απαλλασσόμενα141,214,3%
   αστικά απαλλασσόμενα (κύρια κατοικία έως 300.000 €)27,72,8%
   αγροτικά5,10,5%
Στοιχεία ενταγμένα σε επιχειρηματική δραστηριότητα11,51,2%
Κινητές αξίες και καταθέσεις758,576,9%
   εισηγμένοι τίτλοι (ομόλογα, μετοχές, μερίδια αμοιβαίων)221,522,4%
   καταθέσεις όψεως και ταμιευτηρίου64,16,5%
   απαλλασσόμενες μετοχές (οικογενειακή επιχείρηση)398,240,3%
   λοιποί μη εισηγμένοι τίτλοι74,77,6%
Ασφαλιστήρια ζωής και πρόσοδοι17,31,7%
Πολυτελή αγαθά2,30,2%
   οχήματα, κοσμήματα, γούνες, σκάφη, αεροσκάφη1,40,1%
   έργα τέχνης και αντίκες0,90,1%
Λοιπά αγαθά και δικαιώματα23,62,4%
   εκ των οποίων ψηφιακά νομίσματα1,80,2%

ΣΥΝΟΛΟ ΔΗΛΩΘΕΙΣΑΣ ΠΕΡΙΟΥΣΙΑΣ987,0100%
Μείον: εκπιπτόμενα χρέη28,4 
ΦΟΡΟΛΟΓΗΤΕΑ ΒΑΣΗ523,4 

Προσέξτε ότι οι απαλλασσόμενες μετοχές, ύψους 398,2 δισ. ευρώ, αντιπροσωπεύουν το 40,3% ολόκληρης της δηλωθείσας περιουσίας. Συνολικά, τα απαλλασσόμενα αγαθά και δικαιώματα ανέρχονται σε 435,2 δισ. ευρώ, ήτοι στο 44,1% της δηλωθείσας περιουσίας. Αξιοσημείωτο είναι επίσης ότι τα ακίνητα αποτελούν μόλις το 17,6%, ενώ οι κινητές αξίες υπερβαίνουν τα τρία τέταρτα. Ο ισπανικός φόρος περιουσίας είναι
στην ουσία με άλλα λόγια, φόρος επί χρηματοοικονομικών στοιχείων και όχι επί ακινήτων.

1.3. Συντελεστές

Κρατική κλίμακα του φόρου Impuesto sobre el Patrimonio (άρθρο 30 του Ley 19/1991)

Φορολογητέα βάση έως (€)Φόρος κλιμακίου (€)Υπόλοιπο βάσης έως (€)Συντελεστής

0,000,00167.129,450,2%
167.129,45334,26167.123,430,3%
334.252,88835,63334.246,870,5%
668.499,752.506,86668.499,760,9%
1.336.999,518.523,361.336.999,501,3%
2.673.999,0125.904,352.673.999,021,7%
5.347.998,0371.362,335.347.998,032,1%
10.695.996,06183.670,29και άνω3,5%

Πίνακας 3 – Κλίμακα του Impuesto Temporal de Solidaridad de las Grandes Fortunas (άρθρο 3 του Ley 38/2022)

Φορολογητέα βάση (€)Συντελεστής

0 – 3.000.0000%
3.000.000 – 5.347.998,031,7%
5.347.998,03 – 10.695.996,062,1%
άνω των 10.695.996,063,5%

Το αφορολόγητο (mínimo exento) ανέρχεται σε επτακόσιες χιλιάδες (700.000) ευρώ
σύμφωνα με το άρθρο 28 του Ley 19/1991, ενώ η κύρια κατοικία απαλλάσσεται έως
τριακόσιες χιλιάδες (300.000) ευρώ κατά το άρθρο 4 του ίδιου νόμου. Επειδή
το ίδιο αφορολόγητο ισχύει και στον φόρο ITSGF, το πραγματικό αφορολόγητο για τον δεύτερο φόρο διαμορφώνεται στα 3.700.000 ευρώ καθαρής περιουσίας.

Η ιδιαιτερότητα του ισπανικού συστήματος βρίσκεται στο άρθρο 31 του Ley 19/1991. Σύμφωνα με τη διάταξη αυτή, το άθροισμα του ακαθάριστου φόρου περιουσίας και του φόρου εισοδήματος (IRPF) δεν μπορεί να υπερβαίνει το εξήντα τοις εκατό (60%) του αθροίσματος των φορολογητέων βάσεων του IRPF. Εάν υπερβεί
αυτό το ποσό τότε ο φόρος περιουσίας μειώνεται. Ωστόσο ποτέ δεν μπορέι να είναι κάτω από το είκοσι τοις εκατό (20%) της αρχικής επιβάρυνσης.

Επισήμανση: Το Tribunal Supremo
(Ανώτατο δικαστήριο της Ισπανίας) , με τις αποφάσεις της 29ης Οκτωβρίου 2025 (rec. cas. 4701/2023) και της 3ης Νοεμβρίου 2025 (rec. cas. 7626/2023), έκρινε ότι ο αποκλεισμός των μη κατοίκων από την εφαρμογή του ορίου του 60% αντίκειται στην ελεύθερη κυκλοφορία κεφαλαίων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το κριτήριο επεκτάθηκε και στον ITSGF με αποφάσεις του Tribunal Económico-Administrativo Central της 18ης Δεκεμβρίου 2025.

1.4. Πόσους φορολογούμενους αφορά όμως ο φόρος και ποιο είναι το ύψος της περιουσίας

Πίνακας 4 – Δηλούντες και δηλωθείσα περιουσία στον Impuesto sobre el Patrimonio

ΧρήσηΔηλούντεςΔηλωθείσα περιουσία (εκατ. €)Μέση περιουσία (€)Κατέβαλαν φόρο

2022230.365864.9403.754.650185.101
2023228.575934.0204.086.276192.041
2024227.424986.9844.339.844185.031

Για τον φόρο ITSGF και για τη χρήση 2022 υπέβαλαν δήλωση 12.010 φορολογούμενοι με μέση καταβολή πενήντα δύο χιλιάδες (52.000) ευρώ, ποσοστό μόλις 0,1% των Ισπανών φορολογουμένων.

Αξιοσημείωτο είναι ότι ο αριθμός των δηλούντων μειώνεται ελαφρά κάθε χρόνο, ενώ η δηλωθείσα περιουσία αυξάνεται. Παράλληλα, οι φορολογούμενοι με περιουσία άνω των τριάντα εκατομμυρίων (30.000.000) ευρώ υπερδιπλασιάστηκαν, από 471 το 2013 σε 1.023 το 2024.

Επισήμανση. Τα στοιχεία της Agencia Tributaria για τον Impuesto sobre el Patrimonio αφορούν το Territorio de Régimen Fiscal Común και δεν περιλαμβάνουν τα φορολογικά καθεστώτα της Χώρας των Βάσκων και της Ναβάρας.

1.5. Έσοδα του φόρου

Πίνακας 5 – Έσοδα από τους δύο φόρους περιουσίας (εκατ. ευρώ)

ΧρήσηIP – μοντέλο 714
(προς τις Κοινότητες)ITSGF – μοντέλο 718
(προς το Κράτος)Σύνολο

20221.250,0630,11.880,1
20231.926,335,11.961,4
20242.153,723,92.177,6

Τα ποσά αφορούν βεβαιωθέντα φόρο (cuota a ingresar) της αντίστοιχης χρήσεως, όπως δημοσιεύεται στον πίνακα «Recaudación total por el impuesto de patrimonio y el impuesto sobre grandes fortunas» της Agencia Tributaria. Το ποσό του ITSGF προκύπτει ως διαφορά μεταξύ του συνολικού βεβαιωθέντος φόρου των μοντέλων 714 και 718 και του αποτελέσματος της δηλώσεως του μοντέλου 714. Τα ποσά δεν ταυτίζονται με τις ταμειακές εισπράξεις κάθε ημερολογιακού έτους· ενδεικτικά, ο ITSGF της χρήσεως 2022 εισπράχθηκε εντός του 2023 και ανήλθε σε 623 εκατ. ευρώ έναντι 630,1 εκατ. βεβαιωθέντων.

Ο πίνακας αυτός αποτυπώνει με τον πιο εύγλωττο τρόπο τη λειτουργία του εναρμονιστικού μηχανισμού. Το συνολικό βάρος όχι μόνο δεν μειώθηκε αλλά αυξήθηκε σταθερά, από 1.880,1 σε 2.177,6 εκατ. ευρώ. Η κατανομή όμως αντιστράφηκε πλήρως. Ο κρατικός ITSGF, ο οποίος στην πρώτη του εφαρμογή απέφερε 630,1 εκατ. ευρώ, κατέρρευσε σε 35,1 και εν συνεχεία σε 23,9 εκατ. Την ίδια στιγμή τα έσοδα του IP που εισπράττουν οι Αυτόνομες Κοινότητες αυξήθηκαν από 1.250,0 σε 2.153,7 εκατ. ευρώ.

Η μεταστροφή φαίνεται και στον αριθμό των φορολογουμένων. Κατά τη χρήση 2022 υπήρχαν 11.255 φορολογούμενοι που κατέβαλλαν φόρο αποκλειστικά μέσω του κρατικού ITSGF, χωρίς να πληρώνουν τίποτε στην Κοινότητά τους. Κατά τις χρήσεις 2023 και 2024 ο αριθμός αυτός μηδενίστηκε: όσοι πληρώνουν ITSGF πληρώνουν πλέον και IP.

Κατά την άποψή μου, ο ITSGF πέτυχε ακριβώς τον σκοπό για τον οποίο θεσπίστηκε, και μάλιστα καταργώντας τον ίδιο τον εαυτό του ως πηγή κρατικών εσόδων. Ο φόρος λειτούργησε ως απειλή. Οι Κοινότητες που είχαν μηδενίσει τον IP με εκπτώσεις προτίμησαν να τον επαναφέρουν και να εισπράξουν οι ίδιες, παρά να αφήσουν τα χρήματα να καταλήξουν στο κρατικό ταμείο.

1.6. Πηγές

Ley 19/1991, de 6 de junio, del Impuesto sobre el Patrimonio (BOE-A-1991-14392) — Ley 38/2022, de 27 de diciembre, άρθρο 3 (BOE-A-2022-22684) — Real Decreto-ley 8/2023, de 27 de diciembre (BOE-A-2023-26452) — Ley 22/2009, de 18 de diciembre (BOE-A-2009-20375) — Real Decreto 1704/1999 — Tribunal Constitucional, STC 149/2023, de 7 de noviembre — Agencia Tributaria, Estadística de los declarantes del Impuesto sobre el Patrimonio, πίνακες «RESUMEN DEL IMPUESTO POR COMUNIDADES AUTÓNOMAS» και «Recaudación total por el impuesto de patrimonio y el impuesto sobre grandes fortunas», χρήσεις 2022, 2023 και 2024 — Agencia Tributaria, Informe Anual de Recaudación Tributaria, χρήσεις 2023, 2024 και 2025 — Ministerio de Hacienda, δελτίο τύπου της 20ής Σεπτεμβρίου 2023 για τον ITSGF.

ΙΙ. ΕΛΒΕΤΙΑ

2.1. Τι ισχύει

Στην Ελβετία δεν υπάρχει ομοσπονδιακός φόρος περιουσίας. Το άρθρο 128 του Ομοσπονδιακού Συντάγματος (Bundesverfassung, SR 101) εξουσιοδοτεί την Ομοσπονδία να επιβάλλει μόνο άμεσο φόρο εισοδήματος φυσικών προσώπων και 
νομικών προσώπων.

Ο φόρος περιουσίας που υπάρχει όμως στην Ελβετία είναι καντονικός και δημοτικός, με εικοσι έξι διαφορετικά καθεστώτα.  Σύμφωνα με τη διάταξη της παρ. 1 του άρθρου 13 του Ομοσπονδιακού Νόμου περί Εναρμονίσεως των Αμέσων Φόρων των Καντονίων και των Δήμων (StHG, SR 642.14), «Der Vermögenssteuer unterliegt das gesamte Reinvermögen», δηλαδή στον φόρο περιουσίας, υπόκειται το σύνολο της καθαρής περιουσίας, με έκπτωση των αποδεδειγμένων χρεών. Κατά την παρ. 1 του άρθρου 14 του ίδιου νόμου, η αποτίμηση
της περιουσίας γίνεται στην αγοραία αξία (Verkehrswert).

Το άρθρο 1 παρ. 3 του StHG αφήνει στην αρμοδιότητα των καντονιών τους συντελεστές, τις κλίμακες και τα αφορολόγητα. Οι δήμοι δεν έχουν δική τους κλίμακα· εισπράττουν μέσω πολλαπλασιαστή (Steuerfuss) επί της καντονικής κλίμακας.

Ορισμένα καντόνια επιβάλλουν, επιπλέον του φόρου περιουσίας, και Liegenschaftssteuer,
δηλαδή φόρο ακινήτων.

2.2. Τι περιλαμβάνεται στην περιουσία για φορολόγηση

Στη φορολογητέα περιουσία περιλαμβάνονται τα μετρητά, οι λογαριασμοί μισθοδοσίας και οι λοιπές τραπεζικές και ταχυδρομικές καταθέσεις συμπεριλαμβανομένων των κρυπτονομισμάτων, οι τίτλοι κάθε μορφής (ομόλογα, μετοχές, μερίδια εταιρειών περιορισμένης ευθύνης και συνεταιρισμών, δικαιώματα προαίρεσης), τα μερίδια εγχώριων και αλλοδαπών αμοιβαίων κεφαλαίων, οι ενυπόθηκες απαιτήσεις, τα ιδιωτικά δάνεια, τα ασφαλιστήρια ζωής και προσόδων με αξία εξαγοράς, τα ακίνητα, τα πολύτιμα μέταλλα, τα αυτοκίνητα, τα σκάφη και τα τροχόσπιτα, οι ίπποι και το ζωικό κεφάλαιο, οι συλλογές κάθε είδους (γραμματόσημα, νομίσματα, έργα τέχνης) και τα κοσμήματα.

Οι εισηγμένοι τίτλοι αποτιμώνται στην τιμή που δημοσιεύει η ίδια η Ομοσπονδιακή Φορολογική Διοίκηση στον ετήσιο τιμοκατάλογό της (Kursliste), ενώ οι μη εισηγμένοι κατά τη μέθοδο της Εγκυκλίου αριθ. 28 της Ελβετικής Φορολογικής Διάσκεψης «Οδηγίες για την αποτίμηση τίτλων χωρίς τρέχουσα τιμή». Για τα κρυπτονομίσματα η Διοίκηση δημοσιεύει επίσημες τιμές της 31ης Δεκεμβρίου για τα είκοσι σημαντικότερα.

Εξαιρούνται, κατά τη διάταξη της παρ. 4 του άρθρου 13 του StHG, η οικοσκευή και τα προσωπικά αντικείμενα χρήσεως (Hausrat und persönliche Gebrauchsgegenstände), καθώς και τα κεφάλαια του δεύτερου συνταξιοδοτικού πυλώνα και του λογαριασμού 3a, τα οποία δεν φορολογούνται ως περιουσία μέχρι την καταβολή τους.

Επισήμανση: Η ελβετική στατιστική δεν αναλύει την καθαρή περιουσία ανά κατηγορία περιουσιακού στοιχείου. Η ίδια η Ομοσπονδιακή Φορολογική Διοίκηση αναφέρει ρητά στη μεθοδολογία της ότι μια κατανομή της καθαρής περιουσίας κατά συνιστώσες δεν είναι εφικτή, καθώς τα καντόνια αποστέλλουν μόνο συγκεντρωτικά μεγέθη. Δεν είναι επομένως δυνατή η κατάρτιση αντίστοιχου πίνακα σύνθεσης με εκείνους της Ισπανίας και της Νορβηγίας.

2.3. Συντελεστές και ιδιαιτερότητες

Ο ελβετικός φόρος υπολογίζεται σε δύο στάδια.  Πρώτα η einfache Steuer βάσει της καντονικής κλίμακας και στη συνέχεια πολλαπλασιασμός με τον Steuerfuss (καντονικό συν δημοτικό, ενδεχομένως και εκκλησιαστικό). Ο ονομαστικός συντελεστής της κλίμακας, επομένως, δεν λέει τίποτε
από μόνος του χωρίς τον πολλαπλασιαστή της συγκεκριμένης κοινότητας.

Κατά τα επίσημα στοιχεία της ESTV (ομοσπονδιακή φορολογική διοίκηση), οι συντελεστές κυμαίνονται συνήθως μεταξύ ενός και πέντε τοις χιλίοις (1‰ – 5‰)
της φορολογητέας περιουσίας. Στα περισσότερα καντόνια η κλίμακα είναι προοδευτική, ενώ στα καντόνια Luzern, Uri, Schwyz, Obwalden, Nidwalden, Appenzell Innerrhoden, St. Gallen και Thurgau εφαρμόζεται σταθερός αναλογικός συντελεστής.

Η σημαντικότερη ιδιαιτερότητα, και μάλιστα η άμεσα συγκρίσιμη με το ισπανικό όριο του 60%, είναι το λεγόμενο bouclier fiscal ή Vermögenssteuerbremse
(ανώτατο όριο φόρου), το οποίο όμως δεν υπάρχει σε όλα τα καντόνια:

ΚαντόνιΌριο συνολικής επιβάρυνσηςΝομική βάση

ΓενεύηΦόρος εισοδήματος και περιουσίας μαζί έως 60% του καθαρού φορολογητέου εισοδήματος, με τεκμαρτή απόδοση περιουσίας τουλάχιστον 1%άρθρο 60 LIPP (rsGE D 3 08)
ΒέρνηΦόρος περιουσίας έως 25% της καθαρής απόδοσης της περιουσίας, ποτέ όμως κάτω από 2,4‰ του πλούτουάρθρο 66 StG Βέρνης
ΛουκέρνηΦόρος περιουσίας έως 3,0‰ του φορολογητέου πλούτουκαντονική νομοθεσία
Βω, ΒαλαίΑνάλογα όρια συνολικής επιβάρυνσηςκαντονική νομοθεσία
Λοιπά καντόνιαΔεν προβλέπεται όριο—

Η δεύτερη ιδιαιτερότητα του φόρου αυτού στην Ελβετία αφορά τα αφορολόγητα, τα οποία είναι
σημαντικά  χαμηλότερα από τα ισπανικά αφορολόγητα.
Ογδόντα έως εκατό χιλιάδες (80.000 – 100.000) φράγκα, ήτοι περίπου 80.000 έως 100.000 ευρώ. Επιπλέον, δεν υπάρχει
γενική απαλλαγή οικογενειακής επιχείρησης αντίστοιχη της ισπανικής.

Τέλος, τα ακίνητα και οι μόνιμες εγκαταστάσεις στο εξωτερικό εξαιρούνται από τη φορολογητέα βάση, λαμβάνονται όμως υπόψη για τον καθορισμό του συντελεστή.

2.4. Πόσους φορολογούμενους αφορά όμως ο φόρος και ποιο είναι το ύψος της περιουσίας

Πίνακας 6 – Φορολογούμενοι και δηλωθείσα καθαρή περιουσία

ΧρήσηΦορολογούμενοιΚαθαρή περιουσία (δισ. CHF)σε δισ. €Μέση περιουσία (CHF)σε €Εκ των οποίων περιορισμένης φορολ. υποχρέωσης

20215.575.8572.445,32.261,9438.554405.655441.876
20225.637.8272.404,72.393,4426.538424.543449.208

Η Ελβετία δεν δημοσιεύει τον αριθμό όσων πράγματι καταβάλλουν φόρο περιουσίας, αλλά μόνο όσων
δηλώνουν καθαρή περιουσία. Πρέπει, ωστόσο, να σημειωθεί ότι το 22,3% των φορολογουμένων δηλώνει μηδενική καθαρή περιουσία και άλλο 30,2% δηλώνει περιουσία κάτω των πενήντα χιλιάδων (50.000) φράγκων (περίπου 49.800 ευρώ).

 Κατά τη στατιστική της ESTV  (ομοσπονδιακής φορολογικής διοίκησης) για τη χρήση 2022, οι 20.975 φορολογούμενοι με περιουσία άνω των δέκα εκατομμυρίων (10.000.000) φράγκων (περίπου 9,95 εκατ. ευρώ), ήτοι το 0,37% του συνόλου, κατείχαν το 35,6% του συνολικού δηλωθέντος πλούτου. Το πλουσιότερο ένα τοις εκατό κατείχε το 45,8%. Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι στα καντόνια Graubünden και Valais οι φορολογούμενοι περιορισμένης φορολογικής υποχρέωσης, δηλαδή κατά κανόνα ξένοι ιδιοκτήτες εξοχικών, ανέρχονται σε 34,9% και 27,2% αντίστοιχα του συνόλου των φορολογουμένων του καντονιού.

2.5. Έσοδα του φόρου

Πίνακας 7 – Έσοδα από τον φόρο περιουσίας φυσικών προσώπων (δισ. CHF)

ΈτοςΚαντόνιαΔήμοιΣύνολοΣύνολο σε δισ. €*Μερίδιο δήμων

20215,293,418,708,0539,2%
20225,543,489,018,9738,6%
20235,563,729,289,5540,1%

Για το έτος 2024 τα ενοποιημένα στοιχεία δίνουν σύνολο 9,46 δισ. φράγκων (9,93 δισ. ευρώ). Τα στοιχεία των δήμων δημοσιεύονται με καθυστέρηση.

*Διευκρίνιση για τα ποσά σε αυρώ ου πίνακα. Το 2023 τα έσοδα αυξήθηκαν σε
φράγκα κατά 3,0%, σε ευρώ όμως κατά 6,5%, καθώς το φράγκο ανατιμήθηκε από 1,0047
σε 0,9718 ανά ευρώ.

Σημαντική επισήμανση για τη σύγκριση: Τα ανωτέρω ποσά αφορούν αποκλειστικά φυσικά πρόσωπα (κωδικός 4001 «Vermögenssteuern natürliche Personen» του μοντέλου FS της Ομοσπονδιακής Διοίκησης Οικονομικών). Τα διεθνώς δημοσιευόμενα ελβετικά στοιχεία, τα οποία ακολουθούν την ταξινόμηση GFSM2014 του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, περιλαμβάνουν στην ίδια κατηγορία και τον φόρο κεφαλαίου των νομικών
προσώπων (Kapitalsteuer), ο οποίος ανήλθε σε 1,55 δισ. φράγκα (1,54 δισ.
ευρώ) το 2022.

Για να αντιληφθεί κανείς το μέγεθος, ο ελβετικός φόρος περιουσίας των φυσικών προσώπων αποφέρει 6,4 φορές όσα ο καντονικός φόρος κληρονομιών και δωρεών, ο οποίος για το 2022 ανήλθε σε 1,40 δισ. φράγκα (1,39 δισ. ευρώ).

2.6. Πηγές

Bundesverfassung (SR 101), άρθρο 128 — Steuerharmonisierungsgesetz (StHG, SR 642.14), άρθρα 1, 3, 4, 13 και 14 — LIPP Γενεύης (rsGE D 3 08), άρθρα 59 και 60 — Steuergesetz Βέρνης, άρθρο 66 — Eidgenössische Steuerverwaltung, Dossier Steuerinformationen «Vermögenssteuer natürlicher Personen» — Eidgenössische Steuerverwaltung, «Steuersatz und Steuerfuss» και Steuermäppchen — Eidgenössische Steuerverwaltung, Gesamtschweizerische Vermögenssteuerstatistik, χρήσεις 2021 και 2022 — Eidgenössische Finanzverwaltung, Finanzstatistik, μοντέλο FS, «Kantone und ihre Gemeinden», «Kantone» και «Gemeinden», Finanzierungsrechnung nach Sachgruppen, κωδικοί 4001, 4011 και 4024, δημοσίευση 27.8.2026 — Eidgenössisches Finanzdepartement, φάκελος δημοψηφίσματος JUSO και γνωμοδότηση Brülhart.

ΙΙΙ. ΝΟΡΒΗΓΙΑ

3.1. Τι ισχύει

Ο νορβηγικός formuesskatt διέπεται από τον Νόμο περί φορολογίας περιουσίας και εισοδήματος (Skatteloven, LOV-1999-03-26-14) και ειδικότερα από το τέταρτο κεφάλαιό του. Σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 4-1 του νόμου αυτού, η φορολογητέα περιουσία ορίζεται ως η αγοραία αξία των περιουσιακών στοιχείων του φορολογουμένου την 1η Ιανουαρίου του έτους βεβαίωσης, μείον τα χρέη για τα οποία ευθύνεται.

Ο φόρος έχει δύο σκέλη, ένα κρατικό και ένα δημοτικό φόρο, με κοινό αφορολόγητο. Οι δήμοι μπορούν να ορίσουν χαμηλότερο συντελεστή από τον μέγιστο, όχι όμως υψηλότερο. Οι συντελεστές και τα όρια ψηφίζονται ετησίως από το Κοινοβούλιο (Stortingets skattevedtak), κατά το άρθρο 75 στοιχείο α΄ του νορβηγικού Συντάγματος.

Το πρώτο σκέλος του φόρου (formuesskatt)  διαφέρει από το δεύτερο
(eiendomsskatt), δηλαδή τον προαιρετικό δημοτικό φόρο ακινήτων.

3.2. Τι συνιστά τον φορολογητέο πλούτο

Η νορβηγική βάση περιλαμβάνει το σύνολο της παγκόσμιας περιουσίας. Δηλαδή, ακίνητα στη Νορβηγία και στο εξωτερικό, τραπεζικές καταθέσεις σε νορβηγικές και αλλοδαπές τράπεζες, μετοχές και τίτλους, μερίδια αμοιβαίων κεφαλαίων, λογαριασμούς μετοχικής αποταμιεύσεως, κρυπτονομίσματα, οχήματα, σκάφη, ζωικό κεφάλαιο και επαγγελματικό εξοπλισμό. Εξαιρούνται, κατά το άρθρο 4-2 του Skatteloven, τα συνταξιοδοτικά δικαιώματα και τα δικαιώματα που τελούν υπό αίρεση.

Υπάρχει ωστόσο μια ουσιώδης διαφορά σε σχέση με τις άλλες δύο χώρες. Η Νορβηγία φορολογεί και την οικοσκευή (innbo og løsøre), η οποία απαλλάσσεται τόσο στην Ισπανία όσο και στην Ελβετία. Το μέγεθος δεν είναι αμελητέο, καθώς για το 2024 ανήλθε σε 325,1 δισ. κορώνες (28,0 δισ. ευρώ), ήτοι το 3,9% της μεικτής δηλωθείσας περιουσίας.

Πίνακας 8 – Σύνθεση της δηλωθείσας περιουσίας, έτος 2024 (δισ. κορώνες, με ισοδύναμο σε δισ. ευρώ)

ΚατηγορίαΠοσό (δισ. NOK)σε δισ. €Ποσοστό

Πραγματικό κεφάλαιο3.895,4335,047,0%
   κύρια κατοικία2.185,8188,026,4%
   δευτερεύουσα κατοικία967,783,211,7%
   αγροτικές εκμεταλλεύσεις και δάση50,04,30,6%
   ακίνητα στο εξωτερικό52,84,50,6%
   εξοπλισμός και επαγγελματικά ακίνητα62,15,30,7%
   οικοσκευή και λοιπά κινητά325,128,03,9%
Χρηματοοικονομικό κεφάλαιο4.398,9378,353,0%
   μετοχές και τίτλοι1.899,8163,422,9%
   τραπεζικές καταθέσεις1.756,6151,121,2%
   λογαριασμός μετοχικής αποταμιεύσεως394,833,94,8%
   μερίδια αμοιβαίων κεφαλαίων216,218,62,6%
   λοιπό χρηματοοικονομικό κεφάλαιο131,511,31,6%

ΜΕΙΚΤΗ ΠΕΡΙΟΥΣΙΑ8.291,8713,0100%
Μείον: χρέη4.599,4395,5 
ΚΑΘΑΡΗ ΠΕΡΙΟΥΣΙΑ3.692,4317,5 

Ενώ στην Ισπανία τα ακίνητα αντιπροσωπεύουν το 17,6% και οι κινητές αξίες το 76,9%, στη Νορβηγία τα ακίνητα φτάνουν το 42,3% και το χρηματοοικονομικό κεφάλαιο το 53%. Η διαφορά δεν οφείλεται σε διαφορετική διάρθρωση του πλούτου των δύο λαών αλλά στη φορολογική βάση.
Η ισπανική απαλλαγή της οικογενειακής επιχείρησης αποκόπτει 398,2 δισ. ευρώ πλούτου, ενώ η Νορβηγία τον φορολογεί πλήρως, έστω και με έκπτωση αποτίμησης είκοσι τοις εκατό (20%).

Εξίσου σημαντικό είναι και το τι γίνετι με τα χρέη. Στη Νορβηγία τα
εκπιπτόμενα χρέη ανέρχονται σε 4.599,4 δισ. κορώνες (395,5 δισ. ευρώ) επί
μεικτής περιουσίας 8.291,8 δισ. κορωνών (713,0 δισ. ευρώ), ήτοι ποσοστό 55,5%.
Στην Ισπανία τα εκπιπτόμενα χρέη ανέρχονται σε μόλις 28,4 δισ. ευρώ επί 987,0 δισ., ήτοι 2,9%. Η διαφορά αυτή αποτυπώνει το γεγονός ότι ο νορβηγικός φόρος
περιλαμβάνει και ιδιοκτήτες κατοικία που έχουν τα ακίνητά τους σε υποθήκη.

3.3. Συντελεστές

Πίνακας 9 – Συντελεστές και αφορολόγητα του formuesskatt

ΈτοςΑφορολόγητο (άγαμοι)σε €Αφορολόγητο (έγγαμοι)σε €ΣυντελεστήςΔεύτερο κλιμάκιο

20241.700.000 NOK146.1863.400.000 NOK292.3721,0%1,1% άνω των 20.000.000 (≈1,72 εκατ. €)
20251.760.000 NOK151.3463.520.000 NOK302.6921,0%1,1% άνω των 20.700.000 (≈1,78 εκατ. €)
20261.900.000 NOK163.3853.800.000 NOK326.7691,0%1,1% άνω των 21.500.000 (≈1,85 εκατ. €)

Οι συντελεστές αυτοί μοιάζουν χαμηλοί, όμως ο φόρος αυξήθηκε αισθητά την τελευταία τετραετία.
Το 2021 ο συνολικός συντελεστής ήταν 0,85% χωρίς δεύτερο κλιμάκιο· το 2022 η κυβέρνηση Støre εισήγαγε το κλιμάκιο του 1,1% και το 2023 ανέβασε τον βασικό συντελεστή στο 1,0%.

Η ιδιαιτερότητα της Νορβηγίας βρίσκεται στις εκπτώσεις αποτίμησης (verdsettingsrabatter). Δεν υπάρχουν, δηλαδή, γενικές απαλλαγές κατά το ισπανικό πρότυπο, αλλά συντελεστές αποτίμησης ανά κατηγορία περιουσιακού στοιχείου:

Περιουσιακό στοιχείοΑποτίμηση

Κύρια κατοικία (primærbolig)25% έως 14.000.000 NOK (≈1.295.000 €), 70% για το υπερβάλλον
Δευτερεύουσα κατοικία (sekundærbolig)100%
Μετοχές, μερίδια αμοιβαίων, επαγγελματικά ακίνητα, πάγια80%
Τραπεζικές καταθέσεις100%

Για το 2024, η μέση φορολογητέα αξία δευτερεύουσας κατοικίας ανήλθε σε 2.808.600 κορώνες (241.518 ευρώ), ενώ η μέση αξία κύριας κατοικίας σε μόλις 854.500 κορώνες (73.480 ευρώ). Η διαφορά δεν οφείλεται στην πραγματική αξία των ακινήτων αλλά αποκλειστικά στον συντελεστή αποτίμησης.

Συμπληρωματικά, το άρθρο 4-19 του Skatteloven προβλέπει την αναλογική μείωση του εκπιπτόμενου χρέους (gjeldsreduksjon): το χρέος που αναλογεί σε στοιχεία με έκπτωση αποτίμησης μειώνεται κατά το ίδιο ποσοστό. Χωρίς τον κανόνα αυτόν, ο φορολογούμενος με μετοχές δέκα εκατομμυρίων κορωνών, αποτιμώμενες σε οκτώ, και δάνειο δέκα εκατομμυρίων, θα εμφάνιζε τεχνητά αρνητική περιουσία.

Σε αντίθεση με την Ισπανία και ορισμένα ελβετικά καντόνια, η Νορβηγία δεν διαθέτει γενικό όριο συνολικής επιβάρυνσης σε σχέση με το εισόδημα. Από τη χρήση 2026 θεσπίζεται μόνο δυνατότητα αναβολής πληρωμής έως τρία έτη για ιδιοκτήτες επιχειρηματικής περιουσίας, όταν ο φόρος υπερβαίνει τις τριάντα χιλιάδες (30.000) κορώνες (περίπου 2.580 ευρώ), με επιτόκιο ίσο με το βασικό επιτόκιο προσαυξημένο κατά πέντε μονάδες.

3.4. Πόσους αφορά και με πόση περιουσία

Πίνακας 10 – Καταβάλλοντες formuesskatt

ΈτοςΚαταβάλλοντεςΜέση καταβολή (NOK)σε €Καθαρή περιουσία καταβαλλόντων (δισ. NOK)σε δισ. €

2022647.59140.6004.0193.739370,1
2023671.64643.8003.8344.027352,5
2024719.00744.2003.8014.346373,7

Ο φόρος αφορά 13,2% του συνόλου των φορολογουμένων, ποσοστό ασύγκριτα υψηλότερο από το ισπανικό, το οποίο υπολείπεται του ενός τοις εκατό.

Το πλέον ενδιαφέρον στοιχείο, ωστόσο, είναι η ηλικιακή κατανομή. Κατά τα στοιχεία της Στατιστικής Υπηρεσίας
της Νορβηγίας για το 2024, το 32,6% αυτών που πληρώνουν το φόρο ανήκει στην ηλικιακή ομάδα 67 έως 79 ετών και το 30,1% στην ομάδα 55 έως 66 ετών. Συνολικά, το 76,3% των καταβαλλόντων είναι άνω των 55 ετών. Αντιθέτως, οι κάτω των 35 ετών είναι ελάχιστοι αλλά καταβάλλουν κατά μέσο όρο τριπλάσιο φόρο.

3.5. Έσοδα από το φόρο

Πίνακας 11 – Έσοδα από τον formuesskatt (δισ. NOK)

ΈτοςΔήμοιΚράτοςΣύνολοΣύνολο σε δισ. €Μερίδιο Κράτους

202218,397,9426,322,6130,1%
202319,909,5029,402,5732,3%
202421,5310,2631,782,7332,3%

Και σε αυτόν το πίνακα πρέπει να επισημάνω ότι η στήλη του ευρώ έχει μια
ιδιεταιρότητα. Σε επίπεδο εθνικού νομίσματος τα έσοδα αυξήθηκαν από 26,32 σε 31,78 δισ. κορώνες, ήτοι κατά 20,7% σε δύο μόλις έτη. Σε ευρώ, αντιθέτως, η αύξηση περιορίζεται σε 4,6%, από 2,61 σε 2,73 δισ. 
γιατί απλά η νορβηγική κορώνα υποτιμήθηκε έναντι του ευρώ κατά 15,1% μεταξύ 2022 και 2024, από 10,1026 σε 11,6290 κορώνες ανά ευρώ.

Η κατανομή μεταξύ Κράτους και δήμων στη Νορβηγία δεν είναι σταθερή. Το 2013 το κρατικό σκέλος απέφερε 5,09 δισ. κορώνες (περίπου 0,64 δισ. ευρώ), η κυβέρνηση Solberg το περιέκοψε σε 2,27 δισ. το 2015, όπου και παρέμεινε καθηλωμένο έως το 2021 (3,25 δισ.). Το 2022 η κυβέρνηση Støre το υπερδιπλασίασε σε 7,94 δισ., αύξηση 144% σε ένα έτος. Το δημοτικό σκέλος, αντιθέτως, αυξανόταν σταθερά καθ’ όλη την περίοδο.

Αξιοσημείωτο είναι επίσης ότι από το 2001 έως το 2016 οι υπόχρεοι στο φόρο
μειώθηκαν από 1.355.927 σε 513.532, δηλαδή κατά 62%, ενώ τα έσοδα
διπλασιάστηκαν.

3.6. Πηγές

Skatteloven (LOV-1999-03-26-14), κεφάλαιο 4, άρθρα 4-1, 4-2, 4-10, 4-12 και 4-19, και άρθρο 10-70 — Stortingets skattevedtak για τα έτη 2025 (FOR-2024-12-13-3203) και 2026 (FOR-2025-12-18-2747) — Kongeriket Norges Grunnlov, άρθρο 75 στοιχείο α΄ — Νόμος περί καταργήσεως του arveavgiftsloven (LOV-2013-12-13-110) — Skatteetaten, συντελεστές formuesskatt και Forskuddsutskrivingen 2026 — Statistisk sentralbyrå, πίνακες 05802, 08815 και 10333 — Finansdepartementet, Prop. 1 LS (2025-2026) και διαβούλευση της 20.3.2024 για τον φόρο εξόδου — Stortinget, γραπτές ερωτήσεις και απαντήσεις υπ’ αριθ. 69301 και 85455 — NOU 2022:20 «Et helhetlig skattesystem».

IV. ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΕΙΚΟΝΑ

Για να μπορούμε να κάνουμε μια σύγκριση κατά προσέγγιση με το τι απέδωσε ο
φόρος αυτός στα τρία κράτη πρέπει να δούμε τα στοιχεία που έχουν δημοσιεύσει και
τα τρία κράτη σε ένα έτος. Το έτος αυτό είναι το 2022, καθώς η ελβετική
στατιστική περιουσίας δεν έχει δημοσιεύσει στατιστικά πέραν του έτους αυτού.

Πίνακας 12 – Συγκριτικός πίνακας, χρήση 2022 (μόνο φυσικά πρόσωπα)

 ΙσπανίαΕλβετίαΝορβηγία

Έσοδα σε εθνικό νόμισμα1.880,1 εκατ. €9.014,2 εκατ. CHF26.320 εκατ. NOK
Έσοδα σε ευρώ1.880,1 εκατ.8.972,1 εκατ.2.605,3 εκατ.
Ποσοστό επί του ΑΕΠ0,137%1,100%0,443%
Ποσοστό επί των φορολογικών εσόδων0,37%4,23%1,06%
Καταβάλλοντες196.356δεν δημοσιεύεται647.591
Αφορολόγητο700.000 €≈80.000 – 100.000 CHF
(≈80.000 – 100.000 €)1.700.000 NOK
(≈168.000 €)

Οι μετατροπές σε ευρώ σε ολόκληρο το άρθρο γίνονται με τις
μέσες ετήσιες ισοτιμίες αναφοράς της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας του
αντίστοιχου έτους: 2021 (1,0811 CHF και 10,1633 NOK), 2022 (1,0047 CHF και
10,1026 NOK), 2023 (0,9718 CHF και 11,4248 NOK), 2024 (0,9526 CHF και 11,6290
NOK) ανά ευρώ. Πηγή ΑΕΠ και φορολογικών εσόδων είναι η  Eurostat.
 

Το συμπέρασμα που προκύπτει από τον πίνακα αυτόν είναι, κατά την άποψή μου, το σημαντικότερο εύρημα ολόκληρης της
μελέτης. Η Ελβετία εισπράττει οκτώ φορές περισσότερο φόρο από την  Ισπανία σε ποσοστό επί του ΑΕΠ και δυόμισι φορές περισσότερο από τη Νορβηγία. Σε απόλυτα μεγέθη, μια χώρα οκτώμισι εκατομμυρίων κατοίκων εισπράττει από τον φόρο περιουσίας σχεδόν πενταπλάσια ποσά από μια χώρα σαράντα οκτώ εκατομμυρίων κατοίκων.